خلق موجودی جدید از دل عروسک‌ها

هدیه سادات میرمرتضوی- خبر جنوب/ انسیه علوی‌زاده، بازیگر و عروسک‌گردان است. روان‌شناسی بالینی خوانده و سال‌ها در کلینیک برای کودکان و نوجوانان کار قصه‌درمانی همراه عروسک انجام داده است. از کودکی مادرش او را به دیدن تئاتر و فیلم برده و عشق به صحنه‌ی نمایش را در وجودش پرورانده است. او که از سال 75 تئاتر را با جشنواره‌ی مدرسه شروع کرده، در چند کار تلویزیونی و سینمایی هم مشارکت داشته است. فعالیت عروسکی‌اش را از سال 80 با تلویزیون شروع کرده است. از این هنرمند خواستیم برایمان از جهان نمایش عروسکی و ظرفیت‌های این هنر در شیراز بگوید.

تئاتر عروسکی جدی گرفته نمی‌شود

دهه‌ی هشتاد، دهه‌ی بسیار پرکاری برای ساخت سریال‌های عروسکی در استان فارس با انواع تکنیک‌ها بود که از شبکه‌های فارس و سراسری پخش شد. بودجه زیادی را به این کار اختصاص دادند اما در دهه‌ی نود، تنها یکی دو سریال در این زمینه ساخته شد. خوشبختانه از سال 1400 دوباره تمرکز روی این حوزه ایجاد و چند سریال عروسکی خوب تولید شد که یکی «دنیای آوا» به کارگردانی مجید پایدار بود و جلوه‌های ویژه قابل توجهی داشت. در بحث نمایش عروسکی هم ما از 1400 به بعد، نمایش‌های «آن شب مهتاب» به کارگردانی زهرا قربانی و ملیحه زحمتکش، «فاصله‌ی ماه» اثری از مرضیه برزوییان و فرامرز شاه‌قلعه و «چهچه چلچله‌ی چهل‌گیس» به کارگردانی نسیم شیرزادی را داشتیم که هر سه دارای اجراهای موفق بودند و جایزه گرفتند. ولی استقبال مخاطب از این نمایش‌ها چشم‌گیر نبود. چون تئاتر عروسکی هنوز شناخته شده و جدی نیست و بعضی فکر می‌کنند مختص کودک و نوجوان است. در صورتی که تئاتر عروسکی بزرگسال جایگاه ویژه خود را دارد.

ایجاد یک کل منسجم در عروسک‌گردانی گروهی

جان‌بخشی به عروسک در تلویزیون به این صورت است که حداقل ده سال باید عروسک‌گردانی کرده باشی تا بتوانی با مانیتور کار کنی. حرکات در مانیتور برعکس می‌شود و باید قادر باشی احساس‌های متفاوت خلق کنی. اما در بحث عروسک‌گردانی گروهی، لازم است به عنوان لیدر، مدیریت بچه‌های تیم را بلد باشی تا هرکس با هر روحیه‌ای برای تمرین آمد، هم‌زمان با او عروسک را بگردانی و روح و جسم و احساسش را مدیریت کنی تا حرف‌شنوی داشته باشد. کار تیمی در ایران بسیار سخت است. وقتی یک عروسک را سه نفر می‌گردانند، وحدت در یک کل منسجم ایجاد می‌کنند. طوری که اگر عروسک با سرش احساسی را نشان دهد دست و پا نیز هم‌زمان باید همان حس را منتقل کند.

هنرمندان نمایش عروسکی؛ بی‌حاشیه و احساساتی

برای من کار عروسکی بسیار لذت‌بخش و جذاب است. بچه‌های این رشته نسبت به بچه‌های صحنه، روحیه‌ای خاص و متفاوت دارند و معمولا دوست‌داشتنی و بی‌حاشیه، با ذهنی زیبا و احساسات بیشتر هستند. کسی که عروسک می‌گرداند حتما باید از خودگذشتگی داشته باشد وگرنه کار به اجرا نمی‌رسد. پاس‌کاری احساس و حرکات میزانسن‌ها تمرکز بالایی می‌طلبد. در آن تاریکی، هم‌زمان روبنده می‌زنیم و باید تمرین کرده و دارای هوش محیطی بالایی باشی تا چشمت خوب ببیند. ورای این سختی‌ها، قشنگ این است تو موجودی را خلق می‌کنی که از اسفنج و پارچه درست شده و این برای من، به تجربه‌ی به دنیا آوردن بچه می‌مانَد. برای خلق عروسک باید هم‌زمان هم هماهنگی بین ذهن و دستت و عروسک‌گردان‌های دیگر باشد و هم بازیگر باشی و احساس‌های مختلف را در بدن عروسک نشان دهی. مثلا این‌که اگر عروسک خوشحال است سر و پایش چطور حرکت می‌کند. تا زبان بدن و حرکت را برای رساندن احساس ندانی، نمی‌توانی عروسک را به زیبایی بچرخانی.

بچه‌های عروسکی شیراز سرمایه استان و کشور هستند

امیدوارم با نگاه متفاوت‌تر، بودجه‌ای دریافت کنیم که حداقل‌هایمان برآورده شود. بسیار دیدم که بچه‌ها بعد از یک تئاتر صحنه‌ای یا عروسکی می‌گویند: آخرین بارمان بود. به این دلیل که هم تولید و هم تهیه‌ی بودجه و فروش به عهده‌ی خودشان است. در این حالت، هنرمند مجبور است از کیفیت اثر بزند و کارش بازاری شود. این‌جاست که هنر روح و معنایش را از دست می‌دهد. ولی اگر توجه خاصی به نمایش عروسکی شیراز شود، به خاطر قابلیت‌هایش می‌تواند تئاتر استان را بالا ببرد. ما هنرمندانی داریم که قادرند آموزش دهند و بستری فراهم کنند تا خط تولیدی ایجاد شود و در شیراز کاری از صفر به سطح جهانی برسد. این پتانسیل در بچه‌های شیراز دیده می‌شود. تئاتر عروسکی قابلیت‌های خوبی دارد که تئاتر صحنه از آن بی‌بهره است و امیدوارم بستری فراهم شود تا ما بچه‌های عروسکی بدون دغدغه‌ی مالی بتوانیم حرفه‌ای کار کنیم.