رقابت تنگاتنگ فرسایش ناوگان و آسایش مسافران

غیاث ملک حسینی-«خبرجنوب»/ فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل شهر شیراز قصه پرغصه‌ای است که بارها و بارها - از گذشته تاکنون- از سوی متولیان امر مورد اشاره  و تاکید قرار گرفته، اما با این حال هنوز که هنوز است نه کمبود اتوبوس‌های درون شهری برطرف شده و نه فرآیند نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی آن‌گونه که باید و شاید از سرعت قابل قبولی برخوردار شده است. در همین ارتباط آذرماه سال 1393 یعنی حدود 12 سال پیش نایب‌رئیس وقت شورای شهر، اعلام کرده بود که ناوگان اتوبوسرانی کلانشهر شیراز حداقل ۴۰۰ دستگاه اتوبوس کم دارد، جالب این‌جاست که سال گذشته محمد فرخ زاده، معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری شیراز نیز کمبود اتوبوس‌ها در شهر شیراز را در حدود 400 دستگاه اعلام کرد.

 مقایسه این دو آمار- که البته تغییری هم پیدا نکرده اند- حاکی از آن است که بخش زیادی از توان مالی و اعتباری شهرداری در تمام سال های گذشته صرف نگهداری وضع موجود شده و عملاً رشد قابل توجهی را در شاخص های حمل و نقلی شاهد نبوده ایم؛ هر چند در سال‌های اخیر نوسازی ناوگان اتوبوس و خرید اتوبوس‌های جدید علی‌رغم همه مشکلات موجود در دستور کار قرار گرفته؛  اما شیراز هنوز از کمبود و فرسودگی بخش قابل توجهی از ناوگان اتوبوس خود رنج می برد.

این موضوع البته ریشه در موارد متعددی دارد که از آن جمله می توان به افزایش شدید نرخ تورم  و گرانی افسارگسیخته قیمت اتوبوس های تولید داخل، نبود واردات برای تامین کسری های موجود و ایجاد تعادل قیمتی در بازار، عدم تعهد دولت به پرداخت سهم خود در بخش حمل و نقل عمومی و مواردی از این دست اشاره کرد.

نکته حائز اهمیت دیگر این است که محمودرضا طالبان، نایب‌رئیس وقت شورا در سال 1393 اعلام کرده بود عدم نظارت دقیق بازرسان بر عملکرد رانندگان اتوبوس ها نیز از جمله چالش هایی است که کیفیت خدمت رسانی در این ناوگان را تحت تاثیر قرار داده و می‌طلبد سازمان اتوبوسرانی با استفاده از بازرسان افتخاری چتر نظارتی خود بر فعالیت رانندگان را بیش از گذشته باز کند.

این اظهارات در حالی حدود 12 سال پیش مطرح شده که اخیرا رامین طالبی، رئیس سازمان مدیریت حمل‌ونقل مسافر شهرداری شیراز در نشست خبری خود با اصحاب رسانه اذعان کرد که روزانه حداقل 40 درصد ناوگان اتوبوس شیراز از چرخه خدمت خارج می شود و بدون اینکه فعالیتی داشته باشند از مزایا و حمایت هایی که شهرداری از رانندگان اتوبوس‌ها می‌کند، بهره مند می شوند.

وی بخشی از این چالش را ناشی از وجود جو رفاقتی بین کارکنان خطوط و رانندگان دانست.

به گفته وی، 800 دستگاه اتوبوس در قالب 80 خط در شیراز فعالیت دارند که تنها 25 بازرس فعالیت آنها را مورد نظارت قرار می دهند و این اصلاً کافی نیست.نکته قابل توجه دیگر این است که طالبی هزینه ماهیانه شهرداری برای حفظ و ادامه فعالیت ناوگان موجود در قالب یارانه‌های نقدی و غیرنقدی را بالغ بر ۱۰۰ میلیارد تومان اعلام کرد که بخشی از این مبلغ (حدود 20 درصد) از محل پرداخت کرایه های نقدی و کارت بلیت‌ها تامین می‌شود. این مسئول در عین حال از تلاش برای هوشمنـدسازی فرآیند نظارت بر فعالیت اتوبوس ها خبر داد و گفت: با راه‌اندازی این سیستم، فرآیند نظارت ها تقویت و نظارت های انسانی حذف می شود.

طالبی در بخش دیگری از سخنان خود با اذعان براینکه در سال های گذشته همکاری قابل قبولی را در زمینه خرید و نوسازی اتوبوس ها از سوی مراجع ذیصلاح شاهد نبوده ایم، ابراز داشت: همه این عوامل باعث شده تا شهرداری به تنهایی ناچار باشد بار توسعه و نوسازی ناوگان اتوبوس به عنوان بخشی از زیرساخت های حمل ونقلی را به دوش بکشد و زمینه تامین آسایش مسافران را فراهم کند.

وی در عین حال با اذعان براینکه فرسودگی های بلندمدت دامن ناوگان حمل و نقل عمومی در شیراز را گرفته است، بیان داشت: واقعیت این است که سرعت فرسایش ناوگان اتوبوس‌ها به‌مراتب بالاتر از سرعت نوسازی آنهاست و همین باعث شده تا بخش زیادی از  اتوبوس هایی که در خطوط فعالیت دارند عمری بیش از ۱۰ سال داشته و عملاً فرسوده باشند.

طالبی در عین حال از تلاش برای به روزرسانی و بازسازی ناوگان موجود خبر داد و گفت: با توجه به اینکه خرید هر دستگاه اتوبوس نیازمند اعتبار 26 میلیارد تومانی است، تصمیم برآن شد تا با نوسازی و بازسازی اتوبوس های موجود شرایطی را فراهم کنیم که حداقل برای 5 سال دیگر این اتوبوس‌ها امکان ارائه خدمت را داشته باشند.

رئیس‌سازمان مدیریت حمل‌ونقل مسافر شهرداری شیراز در تشریح بیشتر این موضوع گفت: در این اقدام با صرف 5 میلیارد تومان اعتبار، تمامی بخش های اتوبوس‌ها اعم از شاسی، بدنه، صندلی، موتور و... بهسازی و بهینه‌سازی می‌شود و امکان چند سال فعالیت بیشتر برای آنها فراهم می‌گردد.

به گفته وی، در همین شرایط هم شهر شیراز یکی از مطلوب‌ترین ناوگان های حمل و نقل عمومی را در میان شهرهای مختلف کشور دارد و مجموعه مدیریت شهری تلاش می‌کند این روند رو به رشد تداوم داشته باشد.

رئیس سازمان مدیریت حمل‌ونقل مسافر شهرداری شیراز در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه روزانه ۳۰۰ تا ۴۵۰ هزار نفر توسط ناوگان اتوبوسرانی در سطح شهر شیراز جابه‌جا می شوند، گفت: در حال حاضر 17 دستگاه اتوبوس جدید خریداری شده و 100 دستگاه نیز در دستور کار نوسازی قرار دارد.طالبی همچنین با اشاره به سابقه ادغام سه مجموعه پایانه‌های مسافربری، سازمان مدیریت تاکسیرانی، سازمان اتوبوسرانی و ‌تأسیس نهادی تحت عنوان سازمان حمل‌ونقل مسافر درون‌شهری شهرداری گفت: تصمیم به این ادغام در  سال 1395 اخذ شد و تنها در دو شهر شیراز و کرج چنین ساختاری تشکیل شد که البته مزایا و معایب خاص خود را هم داشت که از آن جمله می توان به کند شدن فرآیندهای توسعه ای و خدمات رسانی به ذی‌نفعان این حوزه ها اشاره کرد؛ کمااینکه عمده منابع سازمان صرف حمایت از ناوگان اتوبوس شد و ناوگان تاکسی و توسعه زیرساخت های پایانه ها کمتر مورد توجه قرار گرفت.

وی در عین حال با اشاره به اینکه در کلانشهر شیراز بخشس عمده ناوگان اتوبوس در اختیار بخش خصوصی قرار دارد، ابراز داشت: شهرداری برای حفظ، نگهداری و استمرار فعالیت این ناوگان، ماهیانه بالغ بر یکصد میلیارد تومان هزینه می‌کند که شامل پرداخت حقوق رانندگان، تأمین قطعات و پرداخت مابه‌التفاوت‌های خدمات‌رسانی می شود.

 طالبی در ادامه به مدل تأمین هزینه حمل‌ونقل عمومی نیز اشاره کرد و گفت: در این خصوص نظام‌نامه ای وجود دارد که تاکید می کند هزینه سفر هر مسافر باید سهامی پرداخت شود که براین اساس یک‌سوم سهم دولت، یک‌سوم سهم شهرداری و یک‌سوم نیز سهم مسافر خواهد بود.

به گفته وی، علی رغم وجود این نظام نامه به دلیل شرایط خاص اقتصادی کشور، دولت عملاً سهم خود را پرداخت نمی‌کند و شهرداری‌ آن را به عهده می گیرد و پرداخت می‌کند.

طالبی همچنین با اشاره به چالش های  ناشی از کمبود کارت بلیت ها گفت: برای رفع این مشکل بنا شد تا زمان تامین کافی کارت بلیت ها، نرخ کرایه اتوبوس به صورت نقدی یا کارت بلیت 5 هزار تومان باشد.

رئیس سازمان مدیریت حمل‌ونقل مسافر شهرداری شیراز در بخش دیگری از سخنان خود به دیگر حوزه‌های ماموریتی این سازمان نیز اشاره کرد و گفت: پس از ادغام چند سازمان در یکدیگر و تشکیل سازمان مدیریت حمل‌ونقل مسافر، مدیریت پایانه‌های مسافربری شهید کاراندیش، امیرکبیر و مدرس نیز به این سازمان جدیدالتاسیس واگذار شد. به گفته طالبی، پایانه شهید کاراندیش روزانه بین ۱۵ تا ۵۰ هزار نفر مسافر ورودی و خروجی دارد و در برخی روزها، 1200 اتوبوس وارد این پایانه می‌شود.

وی همچنین از فعالیت حدود 10 هزار تاکسی در شهر شیراز خبر داد و گفت: بخش قابل توجهی از مسافران نیز روزانه توسط ناوگان تاکسی جابه‌جا می شوند؛ اما در این میان چالش فعالیت تاکسی های اینترنتی نیز وجود دارد.

به گفته وی، گردش مالی ماهیانه یکی از تاکسی‌های اینترنتی در شهر شیراز رقمی بالغ بر 400 تا 500 میلیارد تومان است که طبق قانون باید 2 درصد آن به شهرداری شیراز پرداخت شود؛ اما این اتفاق نمی افتد.