تلاش بیشتر، نتیجه کمتر؛ سبک زندگی جدید چگونه ما را فرسوده می‌کند؟

سیما زعفرانچی _ «خبرجنوب»/ در دنیای امروز، اصطلاحاتی مانند «بهینه‌سازی»، «بیشینه‌سازی» و «افزایش بهره‌وری» بیش از هر زمان دیگری شنیده می‌شوند؛ مفاهیمی که قرار بود زندگی را ساده‌تر و افراد را موفق‌تر کنند، اما حالا در بسیاری موارد نتیجه‌ای برعکس داشته‌اند: خستگی، فشار روانی و فرسودگی.

فرهنگ موسوم به «هَسل کالچر» (Hustle Culture) یا همان فرهنگ «همیشه در حال کار و تلاش بودن»، سبک زندگی‌ای را ترویج می‌کند که افراد را به فعالیت بیشتر، استفاده از روش‌های جدید افزایش بازدهی و رسیدن به عملکرد ایده‌آل تشویق می‌کند.

امروزه مفاهیمی مانند «wellnessmaxxing» (بهینه‌سازی مراقبت از خود)، «biohacking» (دستکاری عملکرد طبیعی بدن برای افزایش کارایی) و «habit stacking » یعنی (انباشت عادت‌ها) یا همان اضافه کردن عادت‌های جدید به برنامه روزانه در شبکه‌های اجتماعی به ترند تبدیل شده‌اند. در ظاهر، هدف این روش‌ها بهبود کیفیت زندگی است، اما در عمل می‌توانند فشارهای روزمره را افزایش دهند.

وقتی تلاش بیشتر به استرس بیشتر تبدیل می‌شود

اگرچه زندگی مدرن ابزارهای بیشتری برای مدیریت زمان و افزایش بهره‌وری در اختیار انسان قرار داده، اما همین روند باعث شده زندگی روزمره پیچیده‌تر، نتیجه‌محورتر و دورتر از آرامش ذهنی شود.

بر اساس آمارهای منتشرشده، میزان فرسودگی شغلی در آمریکا در سال ۲۰۲۵ به بالاترین سطح خود رسیده و حدود ۷۲ درصد کارکنان درجاتی از فرسودگی شغلی متوسط تا شدید را تجربه کرده‌اند. به بیان دیگر، از هر چهار نفر، سه نفر احساس خستگی، فشار بیش از حد و فرسودگی دارند.

کارشناسان معتقدند بخشی از این مسئله به شرایط کاری مربوط می‌شود، اما بخش دیگری از آن ناشی از پیام‌هایی است که هر روز به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم دریافت می‌کنیم؛ پیام‌هایی مانند «بیشتر تلاش کن»، «زمانت را هدر نده»، «همیشه در حال پیشرفت باش» و «حداکثر توانت را به کار بگیر».

ریشه‌های قدیمی یک فرهنگ جدید

گرچه این جریان امروز بیشتر در شبکه‌های اجتماعی دیده می‌شود، اما ریشه‌های آن به سال‌ها قبل بازمی‌گردد. کتاب‌های موفقیت و خودسازی با عناوینی مانند «قوانین موفقیت»، «چگونه دوستان بیشتری پیدا کنیم» یا «ثروتمند فکر کنید» سال‌هاست ایده رسیدن سریع به موفقیت و حداکثر بهره‌وری را تبلیغ می‌کنند.

اکنون همان پیام‌ها در قالب ویدئوهای کوتاه شبکه‌های اجتماعی تکرار می‌شوند: «چگونه در دو دقیقه تنبلی را کنار بگذاریم؟»، «چگونه مغز خود را بازتنظیم کنیم؟» یا «چطور هر روز برنده باشیم؟»

پیام مشترک همه این توصیه‌ها ساده است: زندگی را می‌توان با چند تکنیک سریع بهینه کرد. اما در پس این پیام، فشار پنهانی وجود دارد؛ اینکه افراد باید مدام در حال یادگیری، تغییر و ارتقای خود باشند.

تفاوت پیشرفت سالم با تلاش فرساینده

متخصصان تأکید می‌کنند که تلاش برای بهتر شدن، ذاتاً چیز منفی‌ای نیست و حتی بخش مهمی از روند درمان و رشد فردی محسوب می‌شود. مشکل زمانی آغاز می‌شود که پیشرفت به یک رقابت بی‌پایان تبدیل شود.

در برخی دیدگاه‌های روان‌شناسی و حتی آموزه‌های شرقی، تفاوتی میان «تلاش مبتنی بر خواسته‌های سیری‌ناپذیر» و «تلاش صحیح» مطرح می‌شود. تلاش مبتنی بر خواسته‌های بی‌پایان ممکن است برای کسب جایگاه اجتماعی بیشتر یا موفقیت ظاهری باشد، در حالی که تلاش صحیح بر سلامت، آرامش و بهبود بلندمدت فرد تمرکز دارد.

آرام‌تر شدن؛ نسخه‌ای در برابر فرسودگی

متخصصان سلامت روان معتقدند بسیاری از افراد امروز احساس خستگی و فشار مداوم دارند، زیرا درگیر مسابقه‌ای شده‌اند که پایانی برای آن تعریف نشده است.

به گفته روان‌درمانگران، توجه به ذهن‌آگاهی، کاهش سرعت زندگی و زیر سؤال بردن برخی پیام‌های رایج درباره موفقیت می‌تواند به کاهش فشار روانی کمک کند.

در نهایت، تمایل به پیشرفت بخشی طبیعی از انسان است، اما شیوه رسیدن به آن اهمیت زیادی دارد. فرهنگی که قرار بود زندگی را آسان‌تر کند، در بسیاری موارد تنها مسئولیت‌های بیشتری بر دوش افراد گذاشته است؛ مسئولیت‌هایی که بسیاری از افراد دیگر توان حمل آن را ندارند.