یک فوق‌تخصص خون: توسعه بانک‌های سلولی ضروری است

کاوه جاسب، فوق‌تخصص خون و سرطان کودکان و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، با اشاره به کاربرد گسترده سلول‌های بنیادی، بر نیاز مبرم به توسعه بانک‌های سلولی و رفع موانع مالی برای داوطلبان جهت اهدای سلول‌های بنیادی تأکید کرد.

جاسب با اشاره به ورود بالینی پیوند سلول‌های بنیادی به پزشکی مدرن در یک تا دو دهه اخیر، اظهار داشت: اگرچه این روش در بیماری‌های خونی مانند لوکمی‌های عودکننده (AML، ALL) بیش از 90 درصد موارد را شامل می‌شود، اما پژوهش‌ها نشان داده‌اند که در برخی بیماری‌های غیرخونی نظیر اختلالات نورولوژیک نیز می‌تواند مؤثر باشد، هرچند تمرکز اصلی بر درمان قطعی سرطان‌های خون است.

این فوق‌تخصص خون و سرطان کودکان با تأکید بر سادگی فرآیند اهدا، توضیح داد: اهدای سلول‌های بنیادی فرآیندی ساده و بی‌خطر همانند تزریق خون است، هیچ‌گونه جراحی یا بخیه ندارد و تنها با تزریق زیرجلدی آمپول تحریک‌کننده (G-CSF) به مدت 4 تا 5 روز، سلول‌های پیش‌ساز از مغز استخوان به خون محیطی هدایت و سپس این سلول‌ها جداسازی، شمارش و نگهداری می‌شوند. از نظر آماری، در کل تاریخچه پیوند، هیچ عارضه بالینی برای اهداکننده ثبت نشده است.

این فوق‌تخصص خون و سرطان کودکان با اشاره به اهمیت وجود بانک‌های گسترده سلولی و شبکه جهانی، گفت: در گذشته با وجود خانواده‌های پرجمعیت، احتمال یافتن اهداکننده سازگار (HLA-matched) در میان خویشاوندان بیشتر بود، اما امروزه با خانواده‌های 1 تا 2 فرزندی، نیاز به بانک‌های ملی و بین‌المللی بسیار حیاتی است. هرچه شبکه گسترده‌تر باشد، شانس تطابق بافتی برای بیماران بیشتر می‌شود.

جاسب با اشاره به هزینه آزمایش‌ها برای داوطلبان تصریح کرد: هزینه بالای آزمایش HLA (فاکتور سازگار بافتی) و نیز هزینه‌های مراحل بعدی مانند مشاوره و تأییدهای پزشکی، بسیاری از داوطلبان را منصرف می‌کند. پیشتر این هزینه‌ها از سوی وزارت بهداشت تأمین می‌شد، اما اکنون دانشگاه‌ها و مراکز درمانی باید راهکاری برای پوشش این هزینه‌ها بیابند، در غیر این صورت با ریزش بیش از 50 درصدی داوطلبان مواجه خواهیم شد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در خصوص شرایط داوطلبان توضیح داد: برای ثبت‌نام در شبکه ملی اهداکنندگان، سن بین 18 تا 35 سال در نظر گرفته شده است؛ زیرا ممکن است فرد امروز ثبت‌نام کند و 20 سال بعد با بیماری سازگار شود، بنابراین توانایی اهدا در سنین بالاتر کاهش می‌یابد. البته برای اهدای مستقیم به بیمار خاص، محدودیت سنی وجود ندارد.

وی بر اهمیت انجام HLA typing به عنوان تنها آزمایش لازم در این زمینه تأکید کرد و یادآور شد: گروه خونی در این فرآیند هیچ نقشی ندارد و صرفاً تطابق بافتی ملاک است.

جاسب در ادامه، خون بند ناف را منبعی ارزشمند از سلول‌های بنیادی دانست و افزود: در زمان زایمان، خون بند ناف سرشار از سلول‌های بنیادی است که قابل جداسازی و ذخیره‌سازی هستند. این سلول‌ها بیشترین سازگاری را با خود فرد و همچنین خواهر و برادرانش دارند و می‌توانند جایگزین مناسبی برای نمونه‌های مغز استخوان باشند.

این فوق‌تخصص خون و سرطان کودکان با تأکید بر غیرتجاری بودن این فرآیند، خاطرنشان کرد: سلول‌های بنیادی هرگز خرید و فروش نمی‌شوند و تمامی مراحل به‌صورت داوطلبانه، دولتی و علمی انجام می‌گیرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز از مردم خواست تا با مراجعه به سازمان انتقال خون یا بیمارستان شفا به‌عنوان مرکز پیوند مغز استخوان، نسبت به ثبت‌نام و انجام HLA typing اقدام کنند.

جاسب تأکید کرد: با یک نمونه خون ساده می‌توان امیدبخش زندگی یک بیمار در هر جای جهان شد. این اقدام نه‌تنها هیچ خطری برای فرد ندارد، بلکه بزرگ‌ترین هدیه ممکن به همنوعان می‌باشد.