دو سال با دست چپ ساز زدم؛ نمی‌خواستم سازهای کوبه‌ای بندرعباس فراموش شوند

هدیه سادات میرمرتضوی-خبر جنوب/ اکثر اعضای گروه، اهل محله‌ی سید کامل هستند. محله‌ای که انگار خاکش موسیقی‌خیز است. همان‌جا که هنرمندان زیادی در کوچه‌پس‌کوچه‌هایش قد کشیدند و اولین ساز را به دست گرفتند. مصطفی صفا و دوستانش حالا بیست و چند سالی می‌شود گروه «دوستک» را راه‌اندازی کرده‌اند. گروهی که هنوز به موسیقی اصیل بندرعباسی وفادار مانده و سعی در حفظ میراث بومی منطقه‌ی خود دارد. صحبت‌های این هنرمند 41 ساله را که با سرانگشتان معجزه‌گرش هم ساز می‌سازد و هم ساز می‌نوازد با هم بخوانیم.

حفظ اصالت در ریتم بندرعباسی

از طرف خانواده‌ی مادری، یک دایی‌ شاعر دارم که ترانه‌هایش در بندر معروف است و خیلی خواننده‌ها می‌خوانند. دایی دیگرم نوازنده است، من هم از کودکی، آن‌ها را دیده‌ام و تحت‌تأثیر قرار گرفته‌ام. پدربزرگم هم خیلی به موسیقی اصیل بندرعباسی علاقه داشت و از کودکی برایم نوار کاست پخش و تشویقم می‌کرد. من هم روی یک دبه‌ی پلاستیکی هم‌نوازی می‌کردم. علاقه‌مندی‌ام به موسیقی در دوران مدرسه ادامه داشت. وقتی روی نیمکت‌ها ریتم می‌گرفتم و بچه‌ها دست می‌زدند. آن موقع، تازه کیبوردهای کوچک به بازار آمده بود. با همان‌ها کار کردم و بعد، تلاش داشتم بتوانم ملودی‌های بندرعباسی اجرا کنم. کیبوردها پیشرفته‌تر شد و حالا می‌توانستم ریتم دلخواه را با آن بسازم. دیگر شب و روز، مشغول ریتم‌سازی بودم تا اصالت ریتم بندرعباسی حفظ شود. از همان زمان، جرقه‌ای به ذهنم خورد که نباید بگذاریم سازهای کوبه‌ای ما شامل دهل و کِسِر و پیپه فراموش شوند. تصمیم گرفتم با تشکیل گروهی، دهل و کسر اجرا کنیم و به فکرم رسید گروه «دوستک» را تأسیس کنیم.

و گروه «دوستک» تشکیل شد

مرحوم دوست‌محمد زمانی ملقب به «دوستک» از بهترین نوازنده‌های نی‌جفتی قدیم بندرعباس بود که بیشتر آهنگ‌های بندرعباسی معروف را آهنگسازی کرده است. هنرمندانی کنار ایشان فعالیت داشتند که از پیش‌کسوتان موسیقی بندرعباس بودند؛ از جمله قنبر بی‌پروا، احمد بی‌پروا، بشیر اولی بندری، عباس گلدسته، محمد تختی و اسماعیل پیل‌افکن. آن‌ها به نسل قبل از ما تعلق داشتند و نقش مهمی در حفظ و گسترش موسیقی بومی منطقه ایفا کردند. بعد از درگذشت استاد، این عزیزان مدتی با گروه استاد علی حبیب‌زاده به فعالیت ادامه دادند. بعدها ما تک‌تک آنان را گرد آوردیم و «گروه دوستک» جدید را با سرپرستی بنده و با‌ عنوان حمید ابید(حمید دوستک)؛ فرزند استاد دوست‌محمد که با ساز جفتی، نوازندگی می‌کند، رستم فرهادی(دهل)، جمعه رضایی(پیپه) و خودم(کسر) شکل دادیم. وقتی گروه تشکیل شد، خیلی‌ها می‌گفتند دیگر کسی این نوع موسیقی را نمی‌پسندد، ولی ما شروع کردیم. ابتدا چهار نفر بودیم که نی‌جفتی به سبک قدیم می‌زدیم و هم‌خوانی می‌کردیم. از طرفی، از قدیم در موسیقی بندرعباس مرسوم بوده خانم‌ها می‌نشستند و سازی به اسم تخته به هم می‌زدند و هم‌خوانی می‌کردند. ما هم از بانوانی که در نوازندگی تخته، حرفه‌ای و از نسل قبل از ما هستند دعوت کردیم.

اجرای یک نفره‌ی ساز دهل و کسر

بعد از تشکیل گروه، شروع کردم به ساخت سازهای کوبه‌ای دهل و کِسِر و پیپه از چوب درختان. اجزای دهل، عبارتند از: بدنه، پوست، بند(کوک‌ساز)، چنبره و بند(حمایل یا مهار)، کسر ساختمانی شبیه دهل دارد ولی کوچکتر است و اجزایش ظریف‌تر ساخته می‌شود. پیپه هم ابتدا از حلب ساخته می‌شد اما بعد، پیپه‌هایی با بدنه‌ی چوبی ساختند. من نوازنده‌ی چند ساز دیگر مثل پرکاشن و کیبورد و عود و درامز هم هستم. درامزی که مختص ریتم بندرعباسی می‌زنم خیلی با کار یک نوازنده‌ی معمولی درامز فرق دارد. همان زمان‌ها بود که جرقه‌ای در ذهنم روشن شد. می‌خواستم یک ست بسازم که بتوانم دهل و کسر را یک نفری اجرا کنم. قدیمی‌ها را جمع و موضوع را مطرح کردم، همه گفتند غیرممکن است. اما من بر تصمیمم پافشاری کردم. دو سال مجبور شدم سازی را که با دست راست می‌زدم در ستی که چیده بودم، با دست چپ بزنم. یعنی دو سال دستم را تغییر دادم و با دست دیگرم زدم. اجراهایم خیلی مورد استقبال قرار گرفت. مثل اجراهای کاخ سعدآباد تهران یا جشنواره‌ها در کنار خالو قنبر راستگو و گروه داماهی اجراهایی داشتم که با ست شخصی خودم که ابداعش کرده‌ام انجام دادم و برای همه عجیب بود. چون همیشه ما هر سازی را جداگانه و مثلا دهل را با دو دست می‌زنیم ولی من خیلی تلاش کردم و بالاخره انجام شد.

سیدکامل؛ پایگاه موسیقی هرمزگان

موسیقی بندرعباس با دیگر مناطق خیلی متفاوت است. این‌جا سه‌ ساز کوبه‌ای را با هم می‌زنند که هرکدام متفاوت هستند و حین نواختن، مکمل هم شده و یک ریتم ساخته می‌شود. علت علاقه‌ی مردم به موسیقی جنوبی، شادی و انرژی‌ای است که در ریتم، ملودی و ترانه‌ها وجود دارد و تأثیرگذار است. بزرگترین اهداف گروه این است بتوانیم موسیقی اصیل شهرمان را حفظ کنیم. اتفاقی که تا به‌حال افتاده و خوشبختانه بیست و چند سال است «دوستک» یکی از بهترین گروه‌های محلی هرمزگان محسوب می‌شود و همه نامش را به عنوان تنها گروهی که موسیقی اصیل بندرعباس اجرا می‌کند، می‌شناسند، چون زحمت چند ساله پشت گروه است و خوشحالیم بزرگانی مثل بابافرج پسر مرحوم باباحبیب معروف کنارمان هستند. جالب است بگویم بانوان و آقایان «دوستک» همگی از یک محله و از دل همان بافت فرهنگی برخاسته‌اند. همچنین در حوزه‌ی موسیقی لیوا، محله‌ی سیاهان بندرعباس خاستگاه بسیاری از نوازندگان مطرح است که این موسیقی ریشه‌دار را زنده نگه داشته‌اند. از محله‌ی سید کامل تا خیابان برق بندرعباس، این هنرمندان از چهره‌های تأثیرگذار شهر بوده‌اند. در نسل بعد نیز هنرمندانی چون استاد فاطمه رضایی، استاد علی حبیب‌زاده، ناصر عبداللهی، محمد روهنده، محمد شهسواری و فواد شکاری از شاخص‌ترین هنرمندان استان به شمار می‌آیند.