تجارت با دلتنگی؛ وقتی شنیدن صدای عزیزانمان «کالای لوکس» می‌شود

در دنیای امروز، «حق ارتباط» یکی از حقوق بنیادین بشر محسوب می‌شود، اما در ایرانِ سال ۱۴۰۵، این حق به شکلی فزاینده در حال تبدیل شدن به یک امتیاز طبقاتی است. قطع دسترسی به اینترنت جهانی و پلتفرم‌های پیام‌رسان در پی بحران‌های اخیر، بار دیگر تماس تلفنی سنتی را به تنها پل ارتباطی میان خانواده‌های داخلی و ۴.۵ میلیون ایرانی خارج از کشور تبدیل کرده است؛ پُلی که عبور از آن، هزینه‌ای گزاف بر دوش لایه‌های آسیب‌پذیر جامعه می‌گذارد.

مکالمه به قیمت خون‌بها؛ تحلیل تعرفه‌های نجومی

بررسی‌ها نشان می‌دهد که در پی اختلالات گسترده اینترنتی، اپراتورهای تلفن همراه با تغییر سیاست‌های قیمتی، هزینه‌های ارتباط بین‌الملل را به شکلی سرسام‌آور افزایش داده‌اند. در حال حاضر، بسته‌های مکالمه بین‌الملل اپراتورهای اصلی کشور برای ۳۰ تا ۶۰ دقیقه تماس، قیمتی نزدیک به یک میلیون تومان دارند.

به‌عنوان مثال، یک بسته ۳۰ دقیقه‌ای برای تمامی مقاصد حدود ۱.۱ میلیون تومان و بسته‌های مخصوص اروپا و استرالیا برای حدود یک ساعت مکالمه، نزدیک به یک میلیون تومان قیمت‌گذاری شده است. این در حالی است که کیفیت این تماس‌ها در زمان پیک بحران، با قطع و وصل مکرر و تأخیر صدا همراه بوده و عملاً بخشی از حجم خریداری شده صرف اختلالات فنی می‌شود.

شکاف عمیق میان دستمزد و هزینه «شنیدن صدا»

فاجعه اصلی زمانی رخ می‌دهد که این هزینه‌ها را در کنار حداقل دستمزد سال ۱۴۰۵ قرار دهیم. با وجود افزایش ۶۰ درصدی حقوق‌ها، دستمزد یک فرد متاهل با یک فرزند حدود ۲۴ میلیون تومان است. در چنین شرایطی، تنها دو ساعت مکالمه با فرزند یا عزیزان در خارج از کشور، معادل ۲۰ درصد از کل درآمد ماهانه یک کارگر را می‌بلعد.

این وضعیت نشان‌دهنده آن است که ارتباطات بین‌المللی از سبد کالاهای ضروری خانوار خارج شده و به یک «کالای لوکس» تبدیل شده است؛ موضوعی که ۴.۵ میلیون مهاجر ایرانی و میلیون‌ها نفر از اعضای خانواده‌هایشان را در داخل کشور با یک بحران عاطفی و انسانی روبرو کرده است.

از اینترنت طبقاتی تا بازار سیاه فیلترینگ

در حالی که بدنه اصلی جامعه با هزینه‌های سنگین تماس دست‌وپنجه نرم می‌کند، ظهور پدیده‌ای به نام «اینترنت پرو» (اینترنت طبقاتی)، تبعیض دیجیتال را به اوج خود رسانده است. این سرویس که با هزینه فعال‌سازی بیش از ۲ میلیون تومان و تعرفه‌های ۴۰ هزار تومانی برای هر گیگابایت مصرف در پلتفرم‌های فیلتر شده ارائه می‌شود، عملاً دسترسی به جهان آزاد را به «توان مالی» گره زده است.

این نابرابری در حالی رخ می‌دهد که آمارها از خسارت روزانه ۵ هزار میلیارد تومانی به اقتصاد کشور بر اثر قطع اینترنت و گردش مالی ۲۰ هزار میلیارد تومانی بازار سیاه فیلترشکن‌ها حکایت دارد.

فراتر از اقتصاد، یک بحران اجتماعی

تبدیل شدن «ارتباط» به یک امتیاز مالی، نه تنها باعث فروپاشی بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین شده، بلکه پیوندهای خانوادگی را نیز هدف قرار داده است. وقتی خانواده‌ها مجبور می‌شوند میان «خرید دارو و اقلام ضروری» و «شنیدن صدای فرزندشان» یکی را انتخاب کنند، احساس نابرابری و سرخوردگی اجتماعی به شکلی خطرناک افزایش می‌یابد. در شرایطی که مهاجرت با نرخ ۱۴۱ درصدی، سریع‌ترین رشد خود را تجربه می‌کند، سیاست‌های فعلی ارتباطی تنها به معنای عمیق‌تر کردن زخم‌های ناشی از دوری و غربت است.