آن‌جا که سازهای سنتی جنوب با موسیقی پاپ ترکیب می‌شوند

هدیه سادات میرمرتضوی-خبر جنوب/ مثل اسمش، مهربان است و مثل اسم خانوادگی‌اش قلبی دارد به درخشندگی امواج خلیج نیلگون فارس. رحیم پوردرخش را یک روز در ساختمانی واقع در خیابان هدایت غربی ملاقات می‌کنم. آمده‌ام تا برایم از قصه‌ی دلدادگی‌اش به ترانه و موسیقی بگوید و از لحظه‌ای که «کوگانا» متولد شد. گروهی موسیقیایی که نامش برگرفته از نام باستانی «کنگان» است و عمده‌ی فعالیت‌هایش در همین خطه می‌گذرد.

موسیقی و ریشه‌های من

نشسته‌ایم در استودیوی تولید موسیقی اشکان چنگیزی و همراه با طعم خوش چای و کیک، روایت رحیم پوردرخش را می‌شنویم. از دریا، جنوب و جنون موسیقی که او را به سمت‌وسوی این هنر کشانده است. «اولین آوازم را در پنج سالگی خواندم و از هفت سالگی درگیر موسیقی بوده‌ام. این علاقه ریشه‌ای قدیمی دارد. پدر مادرم نی‌انبان می‌زد. پدر پدرم دف‌نواز بود. مادربزرگم همیشه داخل کیفش نوار کاست داشت و همه‌‌ی خواهر و برادرهایم صدای خوبی دارند. عمویم در بوشهر به ایرج ملقب است و ریشه‌‌ی استعداد من، از همه‌ی این‌هاست. اولین کنسرت رسمی‌ام سال 76 در کنگان بود. با امکانات خیلی محدود در حالی‌که با کیبورد می‌نواختم و خواننده هم بودم، کنسرت اجرا کردم. کم‌کم فرهنگ‌سازی شد و حالا کار به جایی رسیده که اهالی منطقه، بلیت‌ اینترنتی می‌خرند و همه‌چیز مثل شهرهای دیگر است. در این مسیر خیلی سختی تحمل کردم و چیزهای زیادی را از دست دادم ولی خوشحالم که با این حرفه زندگی می‌کنم. کنسرت‌های متعددی داشتیم ولی حدود سال 96 گروه حصیر را به ثبت رساندیم و در تالار رودکی تهران اجرا رفتیم. چون اسم گروه، متعلق به یک نوازنده‌ی نی‌انبان بود که جدا شد، این نام را تغییر دادیم. از آن‌جا که در گروه، دخترم، پسرم، برادرم و بچه‌‌های برادرم هنرنمایی می‌کنند و بارها کنسرت خانوادگی گذاشته‌ایم، می‌خواستیم اسم گروه را پوری‌بند بنامیم ولی ارشاد قبول نکرد و در نهایت، اسم کوگانا را ثبت رسمی کردیم. از دیگر نوازنده‌های گروه به‌غیر از پوردرخش‌ها، می‌توانم از علی ریاضی نوازنده‌ی بین‌المللی نی‌انبان، مصطفی گلستان نوازنده‌ی ساز کوبه‌ای، حسن جمالی درامزنواز و علیرضا افرنگان نام ببرم که گیتاربیس می‌زند.»

دنبال نوآوری هستیم

پوردرخش که گیتار را در شیراز و تهران تعلیم دیده و الان در کنگان، هنرجوهای زیادی دارد، بیان می‌کند: «استاد اشکان چنگیزی سال 84 قطعه‌ای برایم تنظیم کرد که به رسانه‌ی ملی راه یافت. سال 85 یک آلبوم کامل با تهیه‌کنندگی اداره‌ی ارشاد بوشهر منتشر کردیم که "دیار رییس‌علی" نام گرفت و خیلی مطرح شد. چند سال می‌شود آقای چنگیزی مدیر برنامه‌های گروه است و شرایط اجرای کنسرت اخیر شیراز هم با کمک‌هایش فراهم شد و مورد استقبال عالی قرار گرفت. خیلی‌ها موسیقی جنوب را همیشه به سبک خاصی دیده و شنیده‌اند ولی ما دنبال نوآوری هستیم و کار گروهمان اجرای موسیقی تلفیقی است. این‌طور نیست فقط نی‌انبان بزنیم و ترانه‌ی بندری بخوانیم. ما سبک موسیقی بندری را با پاپ و راک تلفیق کرده‌ایم تا موسیقی جدیدی خلق کنیم و تماشاگر چیزی متفاوت بشنود. مثلا با لهجه‌ی بوشهری، موسیقی راک گوش ‌دهد یا ترکیب ساز عود را با گیتار و گیتار بیس و نی‌انبان بشنود. این نوآوری‌ها را مدیون استاد چنگیزی هستیم که سال‌هاست با ما همکاری صمیمانه و بی‌دریغی دارد.»

سادگی را سرلوحه‌ی کار قرار داده‌ایم

پوردرخش یکی از بهترین قطعاتش را «دیار رییس‌علی» می‌داند که مضمونش تعریف از استان بوشهر است و در آن، خواننده‌ی جنوبی قطعه‌ای را بدون نی‌انبان می‌خواند و ملودی‌ها با گیتار نواخته می‌شد. وی ادامه می‌دهد: «قطعه‌ای هم برای کنگان خوانده‌ام که حتی خارج از کشور زیاد پخش شد و چون از دل برمی‌آمد تأثیرگذار بود.» او درباره‌ی ویژگی‌های موسیقی جنوب می‌گوید: «این موسیقی ریشه در فرهنگ و آداب و رسوم منطقه دارد. ریتمیک بودن و آلات خاص موسیقی هم آن را متمایز کرده است. مثلا سازی مثل نی‌انبان، هم شما را می‌گریاند و هم می‌خنداند. این تفاوت‌ها باعث شده موسیقی جنوب محبوب باشد.» این هنرمند موسیقی به چشم‌اندازهای گروه کوگانا امیدوار است: «در مسیر پیش رو، دغدغه‌مان این است موزیک‌های خوب و نه سخت ارایه دهیم. سادگی را سرلوحه‌ قرار داده‌ایم تا مخاطب بیشتری جذب کنیم. همیشه به هنرجویانم می‌گویم چهره‌ی زشت خود آدم قشنگ‌تر از این است که چهره‌‌ای زیبا ولی کپی از دیگران داشته باشد. صدا و قطعه و اجرا هم همین است. ما حتی نوع حرف زدنمان تقلید نیست و تلاش می‌کنیم خودمان باشیم.»

صمیمیت و طنز؛ دو ویژگی موسیقی جنوب

اشکان چنگیزی، نوازنده و آهنگساز و مدیر برنامه‌های گروه کوگانا نیز در این گفتگوی صمیمانه می‌گوید: «یکی از علل پویایی و جذابیت موسیقی جنوب، برخورد فرهنگی زیاد در این منطقه از قدیم با حضور اقوامی از آفریقا، پرتقال، اسپانیا و حتی هند و پاکستان است. رکن موسیقی ریتم است و این ریتم در موسیقی جنوب نقش مهمی ایفا می‌کند. مثلا نی‌انبان اسکاتلند به این منطقه آمده و با فرهنگ جنوب برخورد کرده و بومی شده و موسیقی دیگری خلق کرده که بخشی از آن هم ریشه در دستگاه‌های موسیقیایی خودمان داشته است. الان هم اگر موسیقی جنوب بخواهد جایگاه خودش را حفظ کند باید پویایی داشته باشد. خوشبختانه موج نویی در موسیقی جنوب ایجاد شده و فیوژن را با آن وارد کرده‌اند. ما در گروه کوگانا هم تلاش داریم تا مخاطب، صرفا یک موسیقی فولک محلی جنوبی نشنود. رحیم پوردرخش که زمانی دنبال برنامه‌ی پاپ بود، در نهایت تصمیم گرفت به اصل خودش برگردد. آن‌جا که ریشه دارد و موسیقی‌اش متعلق به خودش است. او در این مسیر خیلی تلاش کرد. هرچند اول به موسیقی تلفیقی‌ مطمئن نبودیم ولی در سالن اجرا، اقبال نسبت به آن زیاد بود. مخصوصا بین جوان‌ها که گوششان به موسیقی‌های جدید آشناست.

 در این مسیر، سعی و خطا و رشد می‌کنیم.» او در بخش دیگری از صحبت‌هایش بیان می‌کند: «همیشه در موسیقی نواحی، کسانی که از یک منطقه می‌آیند فرهنگ خودشان را هم می‌آورند. مردم جنوب با دریا سروکار دارند و دریا بخشنده است، روح بخشندگی در مردمان این خطه هم وجود دارد. وقتی با هنر یک جنوبی مواجه می‌شوی صمیمیت و بخشندگی‌ای از جنس آن‌ها می‌بینی، طوری که احساس همذات‌پنداری می‌کنی. یک خصوصیت دیگر موسیقی جنوب، این است که علاوه بر این‌که شما را به وجد می‌آورد، طنزهای ظریف دلنشینی در خود می‌گنجاند. نوع این طنز در موسیقی از خوزستان تا بوشهر و هرمزگان متفاوت است اما همیشه وجود دارد.» این هنرمند موسیقی از مشکلات برگزاری کنسرت در شهرهای کوچک گلایه‌هایی دارد: «در شهرهای بزرگ، چون زیاد کنسرت برگزار می‌شود ارگان‌ها هماهنگ هستند، ولی در شهرهای کوچک این‌طور نیست. در تورمان که لغو شد با وجود داشتن مجوز کنسرت از طرف وزارت ارشاد، سلایق دیگری موافق برگزاری نبودند و با توان اجرایی‌شان موفق شدند جلوی اجرا را بگیرند. شاید بهتر باشد این معضل بازنگری شود و اگر نیاز به سامان‌دهی و آموزش دارد انجام گیرد تا گروه‌های موسیقی کمتر دچار ضربات روحی و مالی شوند.»