دو گونه گیاهی انحصاری خوزستان در آستانه انقراض

پژوهش‌های تازه مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان نشان می‌دهد که دو گونه گیاهی نادر و انحصاری ایران، گایلونیای دزفولی و نانورینوم خوزستانی، برای نخستین بار در فهرست گونه‌های «در بحران انقراض» قرار گرفتند. این خبر، نگرانی‌ها نسبت به وضعیت حفاظت از گیاهان بومی استان خوزستان و اهمیت حفظ تنوع زیستی کشور را دوچندان کرده است.

گونه‌های گیاهی انحصاری؛ میراث طبیعی بی‌همتای ایران

صدیقه یوسف نعنایی، محقق مرکز تحقیقات خوزستان، گونه‌های انحصاری را گنجینه‌های طبیعی هر کشور دانست و تاکید کرد: «با محدودیت پراکنش این گونه‌ها، از بین رفتن آن‌ها به معنای نابودی نسل آن‌ها در سطح جهان است.»

او افزود ایران یکی از مناطق مهم تنوع زیستی جهان است و سهم کشور از گونه‌های گیاهی انحصاری حدود ۲۴ درصد است، که ایران را در رتبه پانزدهم جهانی قرار داده است. بر اساس مطالعات اخیر، شمار گونه‌های انحصاری ایران به ۲۵۹۷ گونه می‌رسد، موضوعی که ضرورت حفاظت و مدیریت پایدار این منابع را نشان می‌دهد.

وضعیت بحرانی دو گونه انحصاری در خوزستان

گایلونیای دزفولی

گایلونیای دزفولی، یکی از گونه‌های گیاهی با پراکنش محدود در زیستگاه‌های کوهستانی استان خوزستان است و روی سنگ‌های گچی و در ارتفاع حدود ۱۰۲۸ متر از سطح دریا رشد می‌کند. این گونه از ذخایر ژنتیکی انحصاری کشور محسوب می‌شود و نقش مهمی در تنوع زیستی منطقه ایفا می‌کند.

نانورینوم خوزستانی

گونه دیگر، نانورینوم خوزستانی، علاوه بر خوزستان، در استان‌های فارس و کهگیلویه و بویراحمد نیز پراکنش دارد. این گیاه در ارتفاعات ۶۲۳ تا ۸۸۶ متری و در عرصه‌های کوهستانی با سازنده‌های گچی و واریزه‌ای مشاهده می‌شود. این گونه نیز در وضعیت حفاظتی «در بحران انقراض» طبقه‌بندی شده است.

عوامل تهدیدکننده پوشش گیاهی ایران

یوسف نعنایی هشدار داد که بهره‌برداری نادرست از منابع طبیعی و تغییرات اقلیمی، پوشش گیاهی کشور را تهدید می‌کند. توسعه کشاورزی و صنایع، گسترش شهرنشینی، تغییر کاربری غیر اصولی مراتع و جنگل‌ها، احداث جاده و سدها، چرای بیش از حد دام‌ها و قطع درختان، تنها بخشی از دلایل تخریب رویشگاه‌های طبیعی هستند.

علاوه بر این، آلودگی‌های صنعتی و کشاورزی، مصرف بی‌رویه کود و آفت‌کش، پدیده ریزگردها، آلوده‌سازی منابع آبی و دفن غیر استاندارد پسماندها، فشار بیشتری بر بوم‌سازگان‌ها وارد کرده است.

راهکارهای حفاظتی و پایش مداوم

این پژوهشگر بر لزوم پایش مستمر و ارزیابی منظم وضعیت گونه‌ها تاکید کرد و گفت: ایجاد زیرساخت‌های حفاظتی و توجه ویژه به ذخایر ژنتیکی کشور، تنها راه جلوگیری از نابودی گونه‌های ارزشمند گیاهی است. به گفته او، توقف روند تخریب زیستگاه‌ها و برنامه‌ریزی برای حفاظت بلندمدت، ضروری‌ترین گام‌ها برای حفظ میراث طبیعی ایران و خوزستان است.