از یارانه تا یأس!

فاطمه ایزدی - «خبرجنوب»/ مدتهاست زندگی مردم در گردباد تورم و گرانی افتاده و درآمد ناچیز آنها، حریف نرخ های نجومی کالا و خدمات نمی شود. یارانه نقدی که روزی قرار بود مُسکنی بر زخم‌های اقتصادی مردم باشد، دیگر رنگ و بوی «یارانه» ندارد و تنها رقمی نمادین و بی‌اثر در برابر هزینه‌های سنگین زندگی است. 
سالها پیش، نه یارانه 45 هزار تومانی، دردی از دردهای مردم دوا کرد و نه این روزها پرداخت ماهانه ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان یارانه به هر نفر می تواند گوشه‌ای از خرج روزمره را پوشش دهد. 
برای درک بهتر این واقعیت تلخ، کافیست به قیمت‌های بازار نگاهی بیندازیم تا متوجه شویم که با مبلغ یک ماه یارانه، تنها می‌توان 800 گرم برنج ایرانی مرغوب خرید. همین مبلغ شاید فقط برابر با یک بسته پوشک کودک یا نصف هزینه یک شارژ اینترنت خانگی ماهانه باشد.
اگر قرار شود با این پول قبض‌ها پرداخت گردد، یارانه‌ یک نفر حتی نیمی از قبض برق تابستانی را هم پوشش نمی‌دهد.
در بازار میوه، سه تا چهار کیلو سیب یا پرتقال و در نانوایی‌ها، حدود ۱۰۰ عدد نان لواش، سقف توان خرید با یارانه ماهانه است. این یعنی یارانه‌ای که روزی می‌توانست بخشی از هزینه سبد غذایی یک خانوار را جبران کند، امروز در برابر موج تورم، همچون قطره‌ای در برابر دریای نیازهاست. وقتی اجاره مسکن در کلانشهری همچون شیراز به چند ده میلیون تومان رسیده و هزینه زندگی هر خانوار از مرز ده‌ها میلیون گذشته، پرداخت ماهانه چندصد هزار تومان یارانه، بیش از آنکه تسکینی بر درد معیشت باشد، تنها یادآور شکاف عمیق میان درآمد و واقعیت زندگی است.
مردم هم معتقد هستند یارانه نقدی، دیگر نه ابزاری برای عدالت اقتصادی است و نه حتی کمکی محسوس برای سفره خانوار.
در همین رابطه یک کارشناس مسائل اقتصادی در گفت‌وگو با  «خبرجنوب» با اشاره به کاهش شدید قدرت خرید خانوارها، تاکید کرد که یارانه‌های نقدی در شرایطی که تورم به‌صورت مداوم در حال افزایش است، عملاً اثر خود را از دست می‌دهند. به گفته محمد حسین نجف پور، پرداخت ماهانه چندصد هزار تومان در حالی‌که هزینه‌های اساسی زندگی چند ده برابر شده، فقط می‌تواند نقش روانی کوتاه‌مدتی داشته باشد، نه تأثیر واقعی بر معیشت مردم.
این کارشناس معتقد است یارانه زمانی معنا دارد که بتواند شکاف بین درآمد و هزینه را کاهش دهد، اما اکنون این پرداخت‌ها نه‌تنها این فاصله را پر نمی‌کند بلکه در برخی موارد باعث شکل‌گیری احساس بی‌عدالتی می‌شود. در واقع مردم وقتی می‌بینند که یارانه‌ها تغییری در وضعیت سفره‌ آنها ایجاد نمی‌کند، اعتمادشان به سیاست‌های حمایتی نیز کاهش می‌یابد.
نجف پور، راهکار مؤثر را بازنگری در نظام حمایتی کشور می داند و بر این باور است که به‌جای پرداخت یارانه‌های اندک و پراکنده، باید به سمت حمایت‌های هدفمند، ایجاد اشتغال پایدار و کنترل تورم حرکت کرد. به قول او تا زمانی که ریشه تورم مهار نشود، هر نوع یارانه نقدی در نهایت به رقمی بی‌اثر در برابر موج گرانی تبدیل خواهد شد.
نجف پور با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه پرداخت یارانه‌ها، تصریح کرد که یارانه زمانی می‌تواند به ابزار کاهش فشار اقتصادی تبدیل شود که بر پایه واقعیت‌های معیشتی و تورمی جامعه طراحی شود. 
به گفته او در شرایط فعلی، پرداخت مبالغ ثابت و ناچیز نه تنها تأثیری در بهبود زندگی مردم ندارد، بلکه موجب اتلاف منابع مالی دولت نیز می‌شود.
این کارشناس حوزه اقتصادی با بیان اینکه یارانه مؤثر باید هدفمند باشد، یادآور شد که یارانه باید به گروه‌هایی همچون کارگران، بازنشستگان و خانوارهای کم درآمد پرداخت شود که بیشترین آسیب را از تورم و گرانی دیده‌اند. 
او با تاکید بر ضرورت حمایت ویژه از زنان سرپرست خانوار، تاکید کرد که یارانه‌ها باید هوشمند و متناسب با شرایط اقتصادی به‌روز شوند، به‌گونه‌ای که هم‌زمان با افزایش هزینه‌های زندگی، رقم پرداختی نیز متناسب با تورم تعدیل گردد. 
این کارشناس با اشاره به تجربه کشورهای موفق در نظام حمایت اجتماعی، توضیح داد که در بسیاری از کشورها، یارانه‌ها به شکل ترکیبی از حمایت نقدی و کالایی ارائه می‌شود چرا که این روش مانع از هدررفت منابع و ایجاد تورم مضاعف می گردد.
نجف پور معتقد است یارانه باید از حالت پرداخت نمادین خارج شود و به سیاستی پویا، شفاف و متناسب با واقعیت اقتصادی مردم تبدیل گردد. به گفته او تنها در این صورت است که می‌توان انتظار داشت یارانه‌ها نقش واقعی خود را در کاهش فشار معیشتی و برقراری عدالت اقتصادی ایفا کنند.