قربانیِ گوشت در مسلخ تورم

فاطمه ایزدی - «خبرجنوب»/ دیروز عید قربان بود؛ روزی که طبق سنتی دیرین، تکاپو در بازار دام به اوج خود می‌رسد. اما امسال، این تکاپو بیش از آنکه شور و شوقی داشته باشد، نوعی مواجهه با واقعیت‌های تکان دهنده اقتصادی بود. وقتی به اعداد و ارقام خیره می‌شویم، گویی با یک ناهنجاری آماری مواجهیم که بررسی آن، فراتر از یک تحلیل است.

اگر عقربه‌های زمان را به یک دهه پیش یعنی سال ۱۳۹۵ بازگردانیم، اعداد با ذهن امروز ما غریبه هستند. در آن سال، هر کیلوگرم گوسفند زنده تنها با مبلغی معادل ۱۴ هزار تومان معامله می‌شد. در آن روزگار، خرید یک گوسفند کامل ۵۰ کیلویی برای یک خانواده، بار مالی سنگینی محسوب نمی‌شد و با پرداخت حدود ۷۰۰ هزار تومان، امکان‌پذیر بود. این عدد امروز حتی هزینه خرید نیم کیلوگرم گوشت باکیفیت هم نیست اما از آن سال، موتور تورم در بخش خوراکی‌ها با شتابی عجیب شروع به کار کرد.

در سال‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷، شیب ملایم‌تری را شاهد بودیم. بر اساس بررسی های «خبرجنوب»، قیمت هر کیلو دام زنده به ترتیب به ۱۷ هزار تومان و سپس ۲۵ هزار تومان رسید. در سال ۹۷، قیمت یک راس گوسفند ۵۰ کیلویی از مرز یک میلیون تومان عبور کرد و به یک میلیون و ۲۵۰ هزار تومان رسید و این اولین جهش روانی در بازار بود. در عین حال آنچه در سال‌های بعد اتفاق افتاد، عملاً خارج از الگوهای خطی پیش‌بینی بود.

با ورود به سال ۱۳۹۸، قیمت به ۳۶ هزار تومان رسید و در سال ۱۳۹۹، علیرغم تمامی نوسانات جهانی، به ۴۵ هزار تومان صعود کرد. در این مقطع، یعنی در سال ۱۳۹۹، قیمت یک گوسفند کامل به ۲ میلیون و ۲۵۰ هزار تومان رسیده بود که نسبت به سال ۱۳۹۵، رشدی بیش از ۳ برابر را نشان می‌داد. سال ۱۴۰۰، نقطه عطف دیگری بود؛ جایی که نرخ ۵۰ هزار تومانی تثبیت شد و قیمت یک راس دام به ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسید.

اما شوک واقعی از ابتدای سال ۱۴۰۱ آغاز شد. نمودارها دیگر نه با شیب ملایم بلکه با رفتاری سهمی‌وار شروع به صعود کردند. در سال ۱۴۰۱ قیمت به ۷۰ هزار تومان رسید اما در سال ۱۴۰۲ با یک جهش خیره‌کننده، قیمت هر کیلو دام زنده به ۱۷۰ هزار تومان پرتاب شد و این یعنی در عرض یک سال، قیمت بیش از ۲.۴ برابر شد. در این مقطع، قیمت یک گوسفند ۵۰ کیلویی که سال‌ها قبل با ۷۰۰ هزار تومان قابل خریداری بود به ۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسید.

فاجعه آماری اما در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ خود را نشان داد. سال ۱۴۰۳ قیمت به ۳۰۰ هزار تومان رسید و در سال ۱۴۰۴ با عبور از مرز ۳۲۷ هزار تومان، قیمت یک راس دام کامل به مرز ۱۸ میلیون تومان نزدیک شد. اکنون در سال ۱۴۰۵ ما با عددی مواجهیم که تصور آن در ابتدای این دهه غیرممکن بود. ۷۰۰ هزار تومان برای هر کیلو گوسفند زنده و این یعنی قیمت یک گوسفند ۵۰ کیلویی امروز ۳۵ میلیون تومان است، دقیقاً ۵۰ برابر قیمت آن در سال ۱۳۹۵!

نکته‌ای که نباید از آن غافل شد، شکاف میان «دام زنده» و «گوشت مصرفی» در ویترین قصابی‌هاست. به طور سنتی و بر اساس ضایعات و هزینه‌های کشتار و توزیع، قیمت گوشت آماده طبخ معمولاً دو برابر قیمت دام زنده است. با توجه به نرخ ۷۰۰ هزار تومانی دام زنده در حال حاضر، جای تعجب نیست که قیمت هر کیلو گوشت گوسفند در بازار به رقم سرسام‌آور یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان رسیده که با احتساب هزینه‌های جانبی و سود خرده‌فروشی، این عدد کاملاً منطقی اما از نظر معیشتی کمرشکن است.

در هر حال این روایت، نه تنها قصه اعداد بلکه تراژدی تلخ کوچک شدن سفره‌های مردم است. دیروز در عید قربان، وقتی مردم به قیمت‌های مندرج در پلاکاردها نگاه می‌کردند، نتیجه ۱۰ سال انباشت تورم و نوسانات ارزی در ذهنشان مجسم می شد. عددی که از ۱۴ هزار تومان شروع شد و امروز به ۷۰۰ هزار تومان رسیده است، نشان‌دهنده یک تغییر پارادایم در اقتصاد کشاورزی و دامداری کشور است که نیازمند بازنگری‌های بنیادین در سیاست‌های حمایتی و تامین نهاده‌هاست.

حتی بسیاری از حجاج و کسانی که مقید به قربانی در عید قربان بودند هم نتوانستند حریف گرانی دام زنده شوند. نذر و نذوراتی که سالها پیش با هزینه های متوسط ادا می شد امروز بسیار سخت و به ناچار با هزینه های نجومی ادا می شود و وقتی پای گوشت مصرفی به میان می آید، داستان تلخ تر و غم انگیزتر هم می شود!