بشنوید| قطعه "ماه من" از پهلوان غزل معاصر ایران

خبرجنوب/ محمدعلی بهمنی‌ (۲۷ فروردین ۱۳۲۱ – ۹ شهریور ۱۴۰۳) شاعر برجسته و از مهم‌ترین غزل‌سرایان معاصر ایران بود؛ شاعری که نامش با غزل‌های لطیف و ترانه‌های ماندگار گره خورده است. با این‌که خانواده او اصالتاً تهرانی بودند (پدر از ده ونک و مادر از اوین)، اما در سفر خانواده به دزفول و در مسیرِ قطار، به دنیا آمد و همین سبب شد در شناسنامه‌اش محل تولد «اندیمشک» ثبت شود، گرچه دوران کودکی‌اش را در شهرهای مختلفی مانند تهران، شهرری و کرج گذراند و از سال ۱۳۵۳ ساکن بندرعباس شد؛ شهری که بعدها در بسیاری از شعرها و خاطراتش حضور داشت.

بهمنی از کودکی کار می‌کرد و در همان سال‌ها در چاپخانه با فریدون مشیری آشنا شد؛ آشنایی ارزشمندی که باعث شد نخستین شعرش در ۹سالگی در مجله «روشنفکر» چاپ شود. خودش گفته بود که «الفبای شعر را از مشیری آموخته‌ام» و پس از آن از اندیشه‌های نیما و شاعران بزرگ دیگری بهره برد.

شاعر بندرعباس

از اواسط دهه چهل فعالیت ادبی‌اش گسترده‌تر شد؛ با رادیو همکاری می‌کرد، در بندرعباس چاپخانه «دنیای چاپ» را اداره می‌کرد و بعدها انتشارات «چی‌چی‌کا» را راه‌اندازی کرد. او سال‌ها صفحه «تنفس در هوای شعر» را در هفته‌نامه «ندای هرمزگان» نوشت و به چهره‌ای فرهنگی در جنوب ایران تبدیل شد.

غزل؛ پهلوانی که هرگز مغلوبش نشد

بهمنی غزل را «شکل» می‌دانست، نه «قالب». او می‌گفت: «غزل را مانند پهلوانی می‌بینم که اجازه می‌دهد با او کشتی بگیرم؛ مهم نیست شکست بخورم، مهم این است که غزل مرا به میدان راه می‌دهد.»

نگاه او تلفیقی از روح نیمایی و قامت غزل کلاسیک بود؛ همان چیزی که غزل‌هایش را امضادار و منحصربه‌فرد کرده است.

ترانه‌سرایی و موسیقی؛ صدایی که ماند

محمدعلی بهمنی از معدود شاعرانی بود که هم در غزل و هم در ترانه‌سرایی آثاری ماندگار آفرید. ترانه‌های او با صدای خوانندگان بسیاری در حافظه موسیقایی مردم ماندگار شد؛ از جمله عماد رام، ناصر عبداللهی، شادمهر عقیلی، همایون شجریان، تورج شعبانخانی، حبیب، رامش و حمیرا.

او همکاری عمیق و عاطفی با ناصر عبداللهی داشت؛ از آلبوم «عشق است» گرفته تا قطعاتی مثل «هوای حوّا»، «مثل روزای بارونی»، «دل من یه روز به دریا زد و رفت». روایت او از همکاری با عبداللهی یکی از صمیمانه‌ترین بخش‌های زندگی هنری‌اش است.

از دیگر ترانه‌های ماندگارش می‌توان به این آثار اشاره کرد:

• «بهار بهار» – با صدای تورج شعبانخانی
• «رودخونه‌ها» – با آهنگسازی صادق نوجوکی
• «خرچنگ‌های مردابی» – با صدای حبیب
• «چه آتش‌ها» – با صدای همایون شجریان
• «ماه من» و «نامهربونی» – با صدای ناصر عبداللهی

کتاب‌ها و مجموعه آثار

از بهمنی مجموعه‌های متعددی منتشر شده است، از جمله:

«باغ لال»، «در بی‌وزنی»، «عامیانه‌ها»، «گاهی دلم برای خودم تنگ می‌شود»، «غزل»، «نیستان»، «این خانه واژه‌های نسوزی دارد»، «من زنده‌ام هنوز و غزل فکر می‌کنم»، «غزل زندگی کنیم»، و مجموعه اشعار کامل (انتشارات نگاه).

بهمنی در سال‌های پایانی عمر دچار مشکلات جسمی شد و پس از یک دوره بیماری و چندبار بستری‌شدن، سرانجام در ۹ شهریور ۱۴۰۳ چشم از جهان فروبست؛ اما میراثی از غزل و ترانه به‌جا گذاشت که نسل‌ها با آن زندگی می‌کنند.

قطعه «ماه من»

یکی از زیباترین جلوه‌های شعر او در موسیقی، قطعه «ماه من» است؛ شعری پر از دلتنگی، پرسش و جست‌وجوی عاشقانه:

«از خانه بیرون می‌روم اما کجا امشب؟

شاید تو می‌خواهی مرا در کوچه‌ها امشب»

این غزل، ابتدا با صدای مرحوم ناصر عبداللهی منتشر شد و سال‌ها بعد با صدای علیرضا قربانی جان تازه‌ای گرفت؛ اجرایی که لطافت غزل بهمنی را با بیان موسیقایی قربانی در هم آمیخت و قطعه‌ای احساسی و ماندگار ساخت.

از خانه بیرون می‌زنم اما کجا امشب
شاید تو می‌خواهی مرا در کوچه‌ها امشب
پشت ستون سایه‌ها روی درخت شب
می‌جویم اما نیستی در هیچ جا امشب

می‌دانم آری نیستی اما نمی‌دانم
بیهوده می‌گردم به دنبالت چرا امشب
هر شب تو را بی‌جستجو می‌یافتم اما
نگذاشت بی‌خوابی به دست آرم تو را امشب
ای ماجرای شعر و شب‌های جنون من
آخر چگونه سر کنم بی‌ماجرا امشب

هر شب صدای پای تو می‌آمد از هرچیز
حتی ز برگی هم نمی‌آید صدا امشب
امشب ز پشت ابرها بیرون نیامد ماه
بشکن قرق را ماه من بیرون بیا امشب