فارسی، فصل مشترک فرهنگ ها

غیاث ملک‌حسینی-«خبرجنوب»/ زبان و ادبیات فارسی به همراه فرهنگ غنی ایران و گستره تمدنی آن باعث شده تا افراد بسیاری در کشورهای مختلف جهان به بهانه های گوناگون با این فرهنگ و زبان احساس نزدیکی کنند و به آن تعلق خاطر داشته باشند. برگزاری نخستین اجلاس بین‌المللی ایران‌شناسی در کلانشهر شیراز هم بهانه ای بود که این افراد با فصل مشترکی به نام زبان فارسی چند روزی را دور هم جمع شوند و تجربه های زیسته و آگاهی های نوین خود از این زبان دیرپای را با یکدیگر به اشتراک بگذارند.

به همین بهانه خبرنگار «خبرجنوب» در گفت و گویی با تنی چند از ایرانشناسان حاضر در این اجلاس، نظرات آنها را پیرامون زبان و ادبیات فارسی، فرهنگ و تاریخ ایران و همچنین نیازهای حمایتی آنها در راستای تقویت زیرساخت ها و کمک به شناخته تر شدن این زبان شیرین و شیوا در کشورشان جویا شد.

 توجه به زبان فارسی با رشد چشمگیری مواجه است و هم اکنون ۱۵ کرسی آموزشی در کشور روسیه دارد

در همین ارتباط پروفسور ولادیمیر ایوانف، رئیس گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه دولتی مسکو که بیش از 4 دهه از عمر خود را به تحصیل و آموزش زبان فارسی گذرانده است، طی سخنانی گفت: سالهاست که در این دانشگاه به دانشجویان علاقمند، دستور زبان فارسی و همچنین زبان‌های دیگر از جمله زبان تاجیکی، دری و پشتو افغانستان را آموزش می دهم.

به گفته وی، دو نفر از بانوان دارای مدرک دکترا نیز در دانشگاه مسکو حضور دارند و هر کدام جداگانه در زمینه شعر کلاسیک و شعر نو به فعالیت آموزشی مشغولند.

”خوشبختانه پروژه‌های مشترکی در حوزه ادبیات در دست انجام است که از جمله آنها می توان به پروژه‌ای درباره شناخت نویسندگان زن ایران و روسیه اشاره کرد که با مشارکت چند دانشجوی دختر در دو کشور در حال انجام است.“

این ایرانشناس، با تاکید بر تلاش گروه آموزشی خود در دانشگاه مسکو برای ترویج زبان فارسی گفت: در کنار دانشگاه مسکو، برخی دیگر از دانشگاه‌های روسیه نیز گروه‌های زبان فارسی فعال دارند و سالیانه دانشجویان علاقمند را جذب کرده و آموزش می دهند.

رئیس گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه دولتی مسکو با اذعان براینکه تعداد کرسی‌های آموزش زبان فارسی در کشور روسیه رو به افزایش است، بیان داشت: در حال حاضر ۱۵ کرسی زبان فارسی در این کشور فعال است.

ایوانف در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه رشد رسانه ها باعث شده توجه مردم روسیه به کشور ایران بیشتر شود و در پیامد آن گرایش به یادگیری زبان فارسی نیز افزایش یابد، ابرازداشت: تنها در دانشگاه مسکو سالانه ۱۰ دانشجوی زبان فارسی پذیرش می‌شوند و این تعداد در دیگر دانشگاه‌های روسیه حداقل ۷ یا ۸ نفر است.

کمبودی به لحاظ منابع آموزش زبان فارسی در دانشگاه های مسکو وجود ندارد

وی با بیان اینکه در حال حاضر کمبودی به لحاظ منابع آموزش زبان فارسی در دانشگاه های مسکو وجود ندارد، ابرازداشت: نکته حائز اهمیت این است که گروه آموزشی دانشگاه مسکو خود اقدام به تألیف کتاب‌های درسی نیز می‌کند.

به گفته رئیس گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه دولتی مسکو،  پروژه‌های مشترکی نیز با سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت) به سرانجام رسیده و در همین راستا کتابی برای دانشجویان سال اول زبان و ادبیات فارسی تألیف شده است. علاوه براین همکاری‌هایی نیز با دانشگاه‌های دیگر روسیه از جمله سن‌پترزبورگ و کازان برقرار است و این کتاب‌ها در آنجا نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اجرای برنامه مشترک شناسایی بانوان نویسنده ایران و روسیه

پروفسور ایوانف درباره تعاملات ادبی ایران و روسیه نیز توضیحاتی را ارائه داد و گفت: خوشبختانه پروژه‌های مشترکی در حوزه ادبیات در دست انجام است که از جمله آنها می توان به پروژه‌ای درباره شناخت نویسندگان زن ایران و روسیه اشاره کرد که با مشارکت چند دانشجوی دختر در دو کشور در حال انجام است.

 وی در همین ارتباط گفت: برنامه‌ریزی شده پروژه مشترکی نیز با دانشگاه تهران برای کار روی نویسندگان زن روسیه اجرا شود تا همکاری‌های دو طرف به صورت متقابل ادامه یابد.

فرصتی مغتنم برای توسعه دیپلماسی فرهنگی و ارتقای ایران‌شناسی در سطح جهان

دکتر حسن حاج‌ سلیمان حیدر، ایرانشناس و رئیس گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ملی لبنان نیز در گفت و گو با خبرنگار «خبرجنوب» در حاشیه اجلاس ایرانشناسی گفت: این رویداد فرصتی مغتنم برای توسعه دیپلماسی فرهنگی و ارتقای ایران‌شناسی در سطح جهان است.

وی با ابراز خرسندی از حضور و دعوت به این اجلاس، به سوابق تحصیلی خود در دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه تهران در رشته زبان و ادبیات فارسی اشاره کرد و گفت: بسیاری از مقالات و پایان‌نامه من مرتبط با ادبیات تطبیقی ایران و کشورهای عربی بوده است.

رئیس گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ملی لبنان در ادامه، این اجلاس را فرصتی برای عملیاتی کردن پژوهش‌ها و ارتباطات فرهنگی، فراتر از ادبیات صِرف توصیف کرد و گفت: این رویداد زمینه مناسبی را برای بررسی اشتراکات فرهنگی و تاریخی میان ایران و کشورهای منطقه فراهم آورد.

 ”هر کدام از شرکت‌کنندگان این اجلاس می‌توانند به عنوان سفیر بنیاد ایران‌شناسی در کشورهای خود فعالیت کنند، برای تحقق این مهم نیازی به افتتاح نمایندگی یا هزینه‌های اضافی نیست. این رویکرد می‌تواند هم به توسعه ایران‌شناسی و هم به خودشناسی فرهنگی مان کمک کند، چرا که بسیاری از اشتراکات تاریخی و فرهنگی ایران و کشورهای دیگر تا به امروز ناشناخته مانده است.“

تأثیر مثبت ادبیات فارسی بر ادبیات لبنان و جهان عرب

حاج‌ سلیمان حیدر همچنین به تأثیر مثبت ادبیات فارسی بر ادبیات لبنان و جهان عرب اشاره کرد و گفت: مولانا، حافظ و سعدی نه تنها در آثار کلاسیک؛ بلکه در ادبیات معاصر و ترجمه‌ها، از جمله آثار جبران خلیل جبران، نقش مستقیم و برجسته‌ای داشته‌اند.

وی همچنین این رویداد را فرصتی مغتنم برای انتقال پیام های  فرهنگی ایران به دیگر نقاط جهان دانست و ادامه داد: با این گونه اقدامات می توان زمینه ای را فراهم کرد که بستر ایران‌شناسی در کشورهای مختلف جهان گسترش یابد و پیام‌های فرهنگی این کشور به جهانیان منتقل شود.

رئیس گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ملی لبنان با تاکید براینکه  هر کدام از شرکت‌کنندگان این اجلاس می‌توانند به عنوان سفیر بنیاد ایران‌شناسی در کشورهای خود فعالیت کنند، گفت: برای تحقق این مهم نیازی به افتتاح نمایندگی یا هزینه‌های اضافی نیست. به گفته حاج‌ سلیمان حیدر، این رویکرد می‌تواند هم به توسعه ایران‌شناسی و هم به خودشناسی فرهنگی مان کمک کند، چرا که بسیاری از اشتراکات تاریخی و فرهنگی ایران و کشورهای دیگر تا به امروز ناشناخته مانده است.

تداوم این فعالیت‌ها می‌تواند تاثیر به سزایی در گسترش دانش و فرهنگ ایرانی در جهان عرب داشته باشد

وی همچنین با ابراز خرسندی از برگزاری این اجلاس گفت: این برنامه نه تنها باعث دلگرمی ایران‌شناسان شد، بلکه فرصت‌های تازه‌ای را برای همکاری، پژوهش و انتشار مقالات و آثار علمی مرتبط با ایران‌شناسی فراهم کرد.

حسن حاج‌سلیمان حیدر در پایان سخنان خود تأکید کرد: تداوم این فعالیت‌ها می‌تواند تاثیر به سزایی در گسترش دانش و فرهنگ ایرانی در جهان عرب داشته باشد و پیام ایران و تمدن ایرانی را به دیگر کشورها منتقل کند.

بیش از هزار دانشجو و ۳۵ استاد زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه‌های بنگلادش تحصیل و تدریس دارند

دکتر محمود کمال‌الدین، استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رجشاهی بنگلادش و از ایران‌شناسان شناخته‌شده این کشور نیز طی گفت و گویی با خبرنگار «خبرجنوب» با اشاره به سابقه سی‌ساله فعالیت علمی خود در حوزه زبان و ادبیات فارسی گفت: دانشگاه رجشاهی دومین دانشگاه بزرگ بنگلادش است و او پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه داکا، فعالیت علمی و آموزشی خود را در آن ادامه داده است.

وی با بیان اینکه در کشور بنگلادش چندین دانشگاه دارای گروه مستقل زبان و ادبیات فارسی هستند و بیش از هزار دانشجو در این رشته تحصیل می‌کنند، اظهارداشت: علاوه براینها ۳۵ استاد زبان و ادبیات فارسی در این دانشگاه‌ها تدریس دارند.

 به گفته این استاد زبان و ادبیات فارسی، در حال حاضر سه دانشگاه مهم کشور بنگلادش از اساتید اعزامی ایران بهره می‌برند و دانشجویان از این طریق به صورت مستقیم زبان فارسی را از استادان ایرانی فرا می‌گیرند.

بیش از ده‌هزار واژه فارسی در زندگی روزمره مردم بنگلادش به صورت مستقیم و غیرمستقیم استفاده می‌شود

کمال الدین در ادامه افزود: زبان فارسی در بنگلادش بسیار رایج است و بیش از ده‌ هزار واژه فارسی در زندگی روزمره مردم این کشور به صورت مستقیم و غیرمستقیم مورد استفاده قرار می گیرد.  به گفته وی، کارکرد واژه های فارسی در زندگی مردم بنگلادش به قدری است که اگر یک ایرانی با یک فرد بنگلادشی مکالمه کند، گاهی ۳۰ تا ۴۰ درصد مفاهیم کلامی او را متوجه می‌شود.

شورآفرینی شاهکار سعدی در بنگلادش

این ایرانشناس با بیان اینکه بسیاری از واژه‌های مذهبی و فرهنگی در بنگلادش، فارسی هستند و مردم بدون اینکه ریشه این واژه‌ها را بدانند از آن‌ها استفاده می‌کنند، گفت: به عنوان نمونه این شعر سعدی که می فرماید «بلغ العلی بکماله، کشف الدجی بجماله، حسنت جمیع خصاله، صلوا علیه و آله» را در بسیاری از محافل قرائت می کنند، اما شاید ندانند که شاعر آن سعدی شیرازی است. کمال‌الدین، رسم دیرینه خواندن اشعار فارسی در محافل مذهبی بنگلادش را مورد اشاره قرار داد و گفت: تقریباً هیچ مجلس مذهبی، کوچک یا بزرگ، بدون خواندن اشعار سعدی و متون ادبی کلاسیک فارسی برگزار نمی‌شود، حتی اگر بسیاری از خوانندگان ندانند شاعر این ابیات کیست.

به گفته وی، مردم بنگلادش، ایران را از صمیم قلب دوست دارند و این کشور به دلیل تمدن کهن و فرهنگ غنی برای مردم بنگلادش کشوری عزیز و الهام‌بخش است.

زبان فارسی بیش از ۶۰۰ سال در بنگلادش همچون زبان رسمی رواج داشته و نخستین کتاب‌های تاریخی بنگال به فارسی نوشته شده‌اند

استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رجشاهی بنگلادش با اشاره به اینکه زبان فارسی در بنگلادش بیش از ۶۰۰ سال همچون زبان رسمی رواج داشته است، گفت: نخستین کتاب‌های تاریخی بنگال به فارسی نوشته شده‌اند که از آنجمله می توان به کتاب تاریخی «تاریخ بنگال» اشاره کرد.

به گفته کمال الدین، این کتاب نخست به فارسی نوشته شده و سپس به انگلیسی و بنگالی ترجمه گردیده است؛ از همین رو تاریخ بنگلادش در بسیاری از بخش‌ها از منابع فارسی تغذیه می‌شود.

وی در ادامه افزود: اشعار خیام نیز به زبان بنگالی ترجمه شده و در دانشگاه‌های این کشور به‌ عنوان کتاب درسی تدریس می‌شود، علاوه براین تدریس تاریخ ایران در گروه‌های اسلامی و تاریخی دانشگاه‌ها نیز جزو سرفصل‌های درسی است.

”تقریباً هیچ مجلس مذهبی، کوچک یا بزرگ، بدون خواندن اشعار سعدی و متون ادبی کلاسیک فارسی برگزار نمی‌شود، حتی اگر بسیاری از خوانندگان ندانند شاعر این ابیات کیست. مردم بنگلادش، ایران را از صمیم قلب دوست دارند و این کشور به دلیل تمدن کهن و فرهنگ غنی برای مردم بنگلادش کشوری عزیز و الهام‌بخش است.“

دانشگاه های بنگلادش در زمینه کتاب‌های جدید و ادبیات معاصر ایران کمبودهای جدی دارند 

این ایرانشناس در ادامه سخنان خود گفت: خوشبختانه کتابخانه‌های دانشگاه‌های بنگلادش منابع ارزشمندی از متون فارسی دارند، اما در حوزه کتاب‌های جدید و ادبیات معاصر کمبودهایی وجود دارد که امیدواریم با مساعدت کشور ایران برطرف شود.

به گفته کمال الدین، آثار و مجموعه‌های زبان فارسی به‌ویژه پس از انقلاب اسلامی کمتر به این کشور رسیده است.

وی اظهارامیدواری کرد مسئولان ایرانی برای تأمین منابع جدید، به‌ویژه در حوزه ادبیات معاصر، همکاری بیشتری داشته باشند تا دانشجویان بتوانند آثار بیشتری را بخوانند و ترجمه کنند.

اجلاس ایرانشناسی از نظر تنوع موضوعات، اثرگذاری و هم‌پیوندی با زندگی امروز، گسترده‌تر و پویاتر از گذشته بود

استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رجشاهی بنگلادش همچنین با اشاره به تجربه حضور خود در فرصت مطالعاتی دانشگاه تهران در سال ۲۰۰۳ میلادی گفت: آن زمان هم همایش بین‌المللی ایران‌شناسی برگزار شده بود، اما همایش امسال از نظر تنوع موضوعات، اثرگذاری و هم‌پیوندی با زندگی امروز، گسترده‌تر و پویاتر بود و می‌تواند در گسترش فرهنگ و تمدن ایرانی در سطح جهان نقش مؤثری ایفا کند.

کمال الدین در پایان ضمن ابراز خوشحالی از حضور در شیراز گفت: تدریس زبان فارسی برای من افتخارآمیز است و مردم بنگلادش از صمیم قلب این زبان و فرهنگ را دوست دارند

ایران‌شناسان آمادگی دارند با تمام توان خود در تحقق اهداف اجلاس اعلام مشارکت کنند

 دکتر اِوَنگِلوس وِنتیس، ایرانشناس اهل یونان نیز طی گفت و گویی با خبرنگار «خبرجنوب» برگزاری اجلاس ایران‌شناسی را فعالیتی بسیار مهم در حوزه دیپلماسی فرهنگی توصیف کرد و گفت: این اجلاس فرصت ارزشمندی بود تا ایران‌شناسان کشور‌های مختلف بار دیگر یکدیگر را ملاقات کرده، گفت و گو کنند و درباره آینده ایران‌شناسی در دوره‌ای بسیار مهم از نظر فرهنگی و سیاسی در منطقه و جهان، تبادل نظر کنند.

به گفته وی، شرکت‌کنندگان در طول برگزاری اجلاس، درباره موضوعات گوناگون از جمله توسعه ایران‌شناسی در کشورهای مختلف، استمرار فعالیت‌های علمی و راه‌های تقویت این حوزه بحث و گفت و گو کردند.

وِنتیس که به خوبی به زبان فارسی مسلط است، تأکید کرد: تمامی ایران‌شناسان حاضر در این نشست آمادگی دارند که همراه و همدل با فعالیت‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی باشند و با تمام توان خود در تحقق اهداف اجلاس اعلام مشارکت کنند.

وی همچنین ابراز امیدواری کرد این فعالیت‌های علمی و فرهنگی ادامه یابد و ایران‌شناسان بتوانند با همبستگی بیشتر، جایگاه ایران‌شناسی را تقویت کرده و پیام اهمیت ایران و فرهنگ ایرانی را هم به کشورهای خود و هم به سراسر جهان منتقل کنند.

ایران را باید فراتر از روایت‌های غربی شناخت

 دکتر فیروزه اختر لوبیس، ایران‌شناس و استاد دانشگاه ملی مالزی نیز در گفت و گو با خبرنگار «خبرجنوب» برضرورت معرفی صحیح ایران در حوزه جنوب شرق آسیا تاکید و درخصوص ظرفیت‌های همکاری علمی و چشم‌انداز گسترش رشته ایران‌شناسی در مالزی توضیحاتی ارائه داد.

 وی، برگزاری این اجلاس را برای خود بسیار مفید و اثربخش توصیف کرد و گفت: برگزاری این رویداد به او نشان داد که شمار ایران‌شناسان در کشورهای مختلف بیشتر از آن چیزی است که تصور می‌کرده است.

پرداختن به ایران و ادبیات فارسی در مالزی امری تازه است و به لحاظ منابع مکتوب به حمایت نیاز دارد

فیروزه اختر لوبیس همچنین با اشاره به سال‌ها فعالیت خود در حوزه ایران‌شناسی، ابرازداشت: فضای این رشته در مالزی بسیار کوچک و تازه‌تأسیس است؛ اما با حضور در همایش ایران‌شناسی دریافته است که امکان همکاری‌های گسترده‌تری در قالب پروژه، نوشتار مشترک، یا برگزاری نمایشگاه وجود دارد و می‌توان در آینده کارهای بیشتری انجام داد.

وی با بیان اینکه مردم مالزی آشنایی کافی با ایران ندارند و نگاه عمومی در مالزی به ایران با روایت‌های رسانه‌های غربی شکل گرفته است اظهارداشت: واقعیت این است که در مالزی شناخت دقیقی از فرهنگ، تمدن و واقعیات جامعه ایران وجود ندارد.

در حال حاضر مرکز رسمی ایران‌شناسی یا بخش مستقل زبان فارسی در مالزی وجود ندارد و زبان و ادبیات فارسی در گروه زبان عربی تدریس می شود

این ایرانشناس با تاکید براینکه خود را سفیر فرهنگ ایران می‌داند و می‌کوشد این نگاه را اصلاح کند، تصریح کرد: در حال حاضر مرکز رسمی ایران‌شناسی یا بخش مستقل زبان فارسی در مالزی وجود ندارد و زبان و ادبیات فارسی در گروه زبان عربی تدریس می شود. استاد دانشگاه ملی مالزی در عین حال با بیان اینکه در کلاس‌های زبان فارسی و ادبیات تطبیقی، دانشجویان را با ادبیات فارسی، فرهنگ ایرانی و منابع اصیل آشنا می‌کند، گفت: امیدوارم در آینده نزدیک بتوانیم بخش مستقل آموزش زبان فارسی را در این دانشگاه راه‌اندازی کنیم.

 ”وقتی نزدیکان من از قصد سفرم به ایران آگاه شدند، تعجب کرده و تصورشان این بوده که ایران کشوری ناامن است که حتی آب در آن پیدا نمی شود. از آنجا که این تصورها ناشی از ناآگاهی است، تلاش کردم با ارسال تصاویر مختلف از ایران، این ذهنیت نادرست را در حد توان اصلاح کنم“

بسیاری از مالزیایی‌ها تصورات نادرستی درباره ایران دارند

به گفته اختر لوبیس، علی رغم اینکه روابط فرهنگی و سیاسی ایران و مالزی روابط خوبی است، اما در سطح مردم، شناخت کافی درباره ایران وجود ندارد و بسیاری از مالزیایی‌ها تصورهای نادرستی درباره ایران دارند.

این ایرانشناس با اشاره به اینکه نزدیکانش از قصد او برای سفر به ایران تعجب کرده و تصورشان این بوده که ایران کشوری ناامن است که حتی آب در آن پیدا نمی شود، گفت: از آنجا که این تصورها ناشی از ناآگاهی است، تلاش کردم با ارسال تصاویر مختلف از ایران، این ذهنیت نادرست را در حد توان اصلاح کنم.

 وی درباره تجربه سفر خود به ایران پس از ۱۸ سال گفت که آخرین حضورش در ایران به سال‌های تحصیل در دانشگاه الزهرا بازمی‌گردد و اکنون تغییرات بسیاری را در فضای فرهنگی، اجتماعی، علمی و عمرانی ایران شاهد است.

اختر لوبیس درباره حوزه تخصصی تدریس خود نیز توضیحاتی ارایه داد و گفت: در دانشگاه مالزی ادبیات تطبیقی را تدریس می‌کند و بیشتر روی سفرنامه‌ها کار کرده است.

 ادبیات فارسی از قابلیت‌های گسترده‌ای برای آموزش در جنوب شرق آسیا برخوردار است

وی با اشاره به اینکه پایان‌نامه‌ خود را درباره سفرنامه حاج سیاح به سرانجام رسانده است، ابرازداشت: در این راستا آثار او را با متون ادبی مالایی مقایسه کرده و مقایسه‌ها نشان داده ادبیات فارسی غنای بسیار بیشتری دارد و از قابلیت‌های گسترده‌ای برای آموزش در جنوب شرق آسیا برخوردار است.

فیروزه اختر لوبیس درباره روند تحصیلش در ایران نیز گفت: مقطع کارشناسی زبان و ادبیات فارسی را در دانشگاه الزهرا گذرانده، سپس برای ادامه تحصیل به آمریکا رفته و کارشناسی ارشد خود را در ادبیات تطبیقی فارسی و عربی اخذ کرده است. پس از آن نیز دوره دکتری را در انگلستان به پایان رسانده و اکنون عضو هیأت علمی دانشگاه ملی مالزی است.

این پژوهشگر مالزیایی در پایان بر ضرورت افزایش ارتباطات فرهنگی میان ایران و کشورهای جنوب شرق آسیا تأکید کرد و گفت: این نشست‌ها ظرفیت‌های تازه‌ای برای همکاری‌های علمی ایجاد می‌کند و باید تلاش شود این ارتباطات به شکل مستمر ادامه یابد.