وقتی کودک از جمع فرار می‌کند؛ نشانه‌های اضطراب اجتماعی را بشناسید

یک مشاور خانواده با اشاره به شیوع اضطراب اجتماعی در کودکان و نوجوانان گفت: شناسایی به‌موقع نشانه‌های این اختلال و دریافت کمک تخصصی می‌تواند از تشدید آن جلوگیری کرده و به بهبود شرایط کودک کمک کند.

مهرداد رضاپور اظهار کرد: اضطراب اجتماعی می‌تواند در سنین مختلف بروز کند و محدود به دوره خاصی نیست؛ به‌طوری که نشانه‌های آن ممکن است از حدود سه یا چهار سالگی آغاز شود و تا نوجوانی و حتی بزرگسالی ادامه پیدا کند.

وی ترس از قضاوت دیگران را یکی از مهم‌ترین نشانه‌های اضطراب اجتماعی دانست و افزود: کودک ممکن است تصور کند دیگران لباس، ظاهر یا رفتار او را مسخره می‌کنند و به همین دلیل از حضور در جمع یا موقعیت‌های اجتماعی دچار اضطراب شود.

این مشاور خانواده ادامه داد: اجتناب از صحبت کردن در مقابل دیگران، ترس از پاسخ دادن در جمع، لرزش صدا و مشارکت نکردن در فعالیت‌های کلاسی نیز می‌تواند از نشانه‌های اضطراب اجتماعی باشد.

رضاپور با اشاره به بروز علائم جسمانی این اضطراب گفت: دل‌درد، تهوع، تپش قلب، لرزش و تعریق هنگام قرار گرفتن در جمع از جمله علائمی هستند که ممکن است در کودکان و نوجوانان مبتلا دیده شوند.

وی اضافه کرد: برخی کودکان به‌تدریج کم‌حرف می‌شوند، از فعالیت‌های گروهی و بازی‌های جمعی فاصله می‌گیرند و تصور منفی نسبت به توانایی‌های خود پیدا می‌کنند. گاهی نیز رفتارهایی مانند نگاه کردن به زمین، صحبت کردن بسیار آرام، سرگرم شدن با تلفن همراه در جمع یا روی آوردن مداوم به فعالیت‌های انفرادی، در ظاهر عادی به نظر می‌رسد اما می‌تواند نوعی رفتار اجتنابی باشد.

این مدرس دانشگاه تأکید کرد: هرچه تعداد و شدت این نشانه‌ها بیشتر باشد، باید آنها را جدی‌تر گرفت؛ زیرا اضطراب اجتماعی می‌تواند عملکرد تحصیلی، روابط دوستانه، اعتمادبه‌نفس و وضعیت عاطفی کودک یا نوجوان را تحت تأثیر قرار دهد.

وی درباره زمان مراجعه به متخصص نیز گفت: اگر این رفتارها برای چند ماه ادامه داشته باشد یا کودک در مدرسه، مهمانی‌ها و فعالیت‌های گروهی به‌طور مداوم از حضور در جمع اجتناب کند، والدین باید موضوع را جدی بگیرند. تکرار علائم جسمانی بدون علت فیزیولوژیک مشخص، افت عملکرد تحصیلی و اجتماعی و احساس شدید کم‌ارزشی نیز از دیگر هشدارهایی است که نیاز به پیگیری تخصصی دارد.

رضاپور درباره نحوه برخورد والدین با کودک مبتلا به اضطراب اجتماعی اظهار کرد: کوچک شمردن احساسات کودک یا گفتن جملاتی مانند «خجالت نکش» و «این که چیزی نیست» می‌تواند شرایط را دشوارتر کند و حتی برای کودک جنبه تحقیرآمیز داشته باشد.

وی افزود: نباید کودک را به اجبار در موقعیت‌های شلوغ و اجتماعی قرار داد، بلکه بهتر است مشارکت او در فعالیت‌ها به‌صورت تدریجی افزایش پیدا کند و تلاش‌های کوچک او برای غلبه بر ترس مورد تشویق قرار گیرد.

این مشاور خانواده همچنین نسبت به برچسب زدن به کودکان هشدار داد و گفت: نباید کودک را با عناوینی مانند «خجالتی» یا «ضعیف» خطاب کرد؛ چراکه تکرار این برچسب‌ها می‌تواند تصویر کودک از خودش و شخصیت او را تحت تأثیر قرار دهد.

رضاپور در پایان خاطرنشان کرد: اضطراب اجتماعی هم در دختران و هم در پسران دیده می‌شود و تفاوت ثابتی از نظر جنسیت ندارد؛ هرچند میزان شیوع آن ممکن است در مقاطع سنی مختلف متفاوت باشد.