ثبت همه چیز با موبایل چه تأثیری بر مغز می‌گذارد؟

ترجمه: سیما زعفرانچی_«خبرجنوب»/ آخرین باری که بدون نگاه کردن به تقویم گوشی، زمان یک قرار مهم را به یاد آوردید چه زمانی بود؟ یا شماره تلفنی را حفظ کردید که در فهرست مخاطبان تلفن همراهتان ذخیره نشده باشد؟

امروزه بسیاری از ما برای ثبت خاطرات، یادآوری قرارها و نگهداری اطلاعات به اپلیکیشن‌های یادداشت، دوربین تلفن همراه، ضبط‌کننده‌های صوتی و تقویم‌های دیجیتال تکیه می‌کنیم. روان‌شناسان این پدیده را «برون‌سپاری شناختی» (Cognitive Offloading) می‌نامند؛ فرآیندی که طی آن بخشی از وظایف ذهنی خود را به ابزارهای خارجی واگذار می‌کنیم.

این روش از یک سو زندگی را آسان‌تر و سازمان‌یافته‌تر کرده است، اما پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که تکیه بیش از حد بر فناوری می‌تواند پیامدهایی برای حافظه و عملکرد شناختی انسان داشته باشد.

برون‌سپاری شناختی چیست؟

«جولیا سوارس»، استاد روان‌شناسی دانشگاه ایالتی نیومکزیکو، می‌گوید: برون‌سپاری شناختی زمانی رخ می‌دهد که برای انجام یک وظیفه ذهنی به ابزاری خارج از مغز خود متکی می‌شویم.

این ابزار می‌تواند از شمردن با انگشتان دست گرفته تا ذخیره اطلاعات در تلفن همراه را شامل شود. در واقع، زمانی که اطلاعات را ثبت می‌کنیم، بخشی از مسئولیت به خاطر سپردن آن را به یک «حافظه کمکی» می‌سپاریم.

البته این پدیده چیز جدیدی نیست؛ از زمان نقاشی‌های غارها، انسان‌ها برای ثبت و نگهداری اطلاعات از ابزارهای بیرونی استفاده می‌کردند. اما فناوری‌های دیجیتال، این روند را به سطحی بی‌سابقه رسانده‌اند.

فناوری جای کدام بخش‌های حافظه را می‌گیرد؟

پژوهشگران سه نوع اصلی از عملکردهای شناختی را در این زمینه بررسی می‌کنند:

حافظه آینده‌نگر

این بخش مسئول به خاطر سپردن رویدادهای آینده است؛ مانند زمان یک جلسه کاری یا کنسرت.

حافظه کاری

حافظه کاری مانند رم (RAM) در رایانه عمل می‌کند و اطلاعات لازم برای انجام کارهای جاری را به‌طور موقت نگه می‌دارد.

یادآوری اطلاعات

این بخش شامل اطلاعاتی است که از قبل می‌دانیم و باید در زمان نیاز آن‌ها را به خاطر بیاوریم؛ مانند پاسخ یک سؤال یا مسیر رانندگی.

فناوری امروز بخشی از این وظایف را بر عهده گرفته است؛ از یادآوری قرارها و تبدیل گفتار به متن گرفته تا ذخیره حجم عظیمی از داده‌ها که هر زمان قابل جست‌وجو هستند.

وقتی اطلاعات را ثبت می‌کنیم، مغز چه می‌کند؟

به گفته متخصصان، زمانی که اطلاعات مهمی را در گوشی ذخیره می‌کنیم یا از آن‌ها عکس می‌گیریم، مغز دو واکنش اصلی نشان می‌دهد:

اطلاعات را از حافظه کوتاه‌مدت کنار می‌گذارد، زیرا مطمئن است نسخه‌ای از آن در جای دیگری ذخیره شده است.

ظرفیت شناختی آزادشده را به پردازش اطلاعات یا وظایف دیگر اختصاص می‌دهد.

در بهترین حالت، این فرآیند باعث کاهش بار ذهنی و افزایش تمرکز روی فعالیت‌های مهم‌تر می‌شود.

مزایای برون‌سپاری شناختی

۱. صرفه‌جویی در انرژی ذهنی

مغز یکی از پرمصرف‌ترین اندام‌های بدن از نظر انرژی است. بنابراین طبیعی است که انسان به دنبال راه‌هایی برای کاهش فشار ذهنی باشد.

برای مثال، در گذشته بسیاری از افراد ده‌ها شماره تلفن را حفظ بودند؛ اما امروز دفترچه مخاطبان گوشی این وظیفه را انجام می‌دهد و ذهن را از درگیر شدن با اطلاعات کم‌اهمیت‌تر آزاد می‌کند.

۲. افزایش دقت

حافظه انسان همیشه بی‌نقص نیست. گذر زمان، تداخل اطلاعات و خطاهای ذهنی می‌توانند باعث فراموشی یا اشتباه شوند.

در مقابل، اطلاعات ذخیره‌شده در ابزارهای دیجیتال معمولاً با دقت بیشتری قابل بازیابی هستند؛ البته به شرطی که منبع اطلاعات معتبر باشد.

۳. فرصت برای درک عمیق‌تر

وقتی مجبور نباشیم همزمان اطلاعات را ثبت و حفظ کنیم، می‌توانیم تمرکز بیشتری روی فهم و تحلیل آن‌ها داشته باشیم.

به بیان دیگر، فناوری می‌تواند بخشی از انرژی ذهنی را برای تفکر عمیق‌تر آزاد کند.

اما این راحتی هزینه هم دارد

۱. تضعیف حافظه و یادآوری

مطالعات نشان داده‌اند افرادی که اطلاعات را بیشتر به ابزارهای دیجیتال می‌سپارند، در کوتاه‌مدت عملکرد بهتری دارند اما در بلندمدت جزئیات کمتری را به خاطر می‌آورند.

روان‌شناسان این پدیده را «فراموشی دیجیتال» یا «اثر گوگل» می‌نامند.

بر اساس یکی از نظریه‌ها، وقتی بدانیم اطلاعات در جایی ذخیره شده است، انگیزه کمتری برای یادگیری و حفظ آن در حافظه خود داریم.

۲. کاهش توان تصمیم‌گیری مستقل

هر بار که اطلاعاتی را از حافظه خود بازیابی می‌کنیم، مسیرهای عصبی مرتبط با آن تقویت می‌شوند.

اما اگر همواره به گوشی، موتورهای جست‌وجو یا ابزارهای هوش مصنوعی وابسته باشیم، ممکن است به تدریج توانایی قضاوت و تصمیم‌گیری مستقل ما کاهش یابد؛ به‌ویژه زمانی که فناوری در دسترس نباشد.

۳. اهمیت دادن به اطلاعات کم‌ارزش

یکی از یافته‌های جالب پژوهشگران این است که وقتی اطلاعات مهم را ذخیره می‌کنیم، احتمال به خاطر سپردن آن‌ها کاهش می‌یابد؛ اما در مقابل، جزئیات کم‌اهمیتی که ثبت نشده‌اند، بهتر در ذهن باقی می‌مانند.

به همین دلیل، بسیاری از افراد هزاران عکس، یادداشت و فایل ذخیره می‌کنند که هرگز دوباره به آن‌ها مراجعه نمی‌کنند؛ نوعی «انباشت دیجیتال» که در نهایت کارایی چندانی ندارد.

چه میزان ثبت و ذخیره اطلاعات مناسب است؟

متخصصان معتقدند مشکل اصلی، استفاده از فناوری نیست؛ بلکه زیاده‌روی در ثبت همه چیز است.

جولیا سوارس می‌گوید: «بسیاری از افراد بیش از حد مستندسازی می‌کنند. من همچنان عکس می‌گیرم، اما سعی می‌کنم آن‌قدر زیاد نباشد که بعدها حوصله مرورشان را نداشته باشم.»

به نظر می‌رسد در آینده، انسان‌ها بیش از پیش فناوری را به‌عنوان «مغز دوم» خود بپذیرند. شاید روزی به خاطر آوردن اتفاقات هفته گذشته، همان‌قدر غیرضروری به نظر برسد که انجام دستی یک محاسبه پیچیده ریاضی؛ کاری که می‌توان آن را به ماشین سپرد.

تعادل بین حافظه و فناوری

فناوری با کاهش بار ذهنی، افزایش دقت و کمک به سازماندهی اطلاعات، مزایای قابل‌توجهی برای زندگی روزمره دارد. با این حال، وابستگی بیش از حد به ابزارهای دیجیتال می‌تواند حافظه، توان یادآوری و حتی تصمیم‌گیری مستقل را تضعیف کند. به همین دلیل کارشناسان توصیه می‌کنند میان استفاده از فناوری و تمرین حافظه تعادل برقرار شود؛ نه آن‌قدر که ذهن زیر بار اطلاعات فرسوده شود و نه آن‌قدر که همه وظایف شناختی به گوشی و رایانه واگذار شود.

منبع:popsci