ال‌نینو در راه است؛ کانال‌های سیلاب‌بر خوزستان باید آماده شوند

عضو هیات علمی دانشکده مهندسی آب و محیط زیست دانشگاه شهید چمران اهواز با اشاره به احتمال بارش‌های قابل توجه ناشی از پدیده ال‌نینو گفت: این پدیده نباید صرفاً به‌عنوان یک تهدید دیده شود و در صورت آمادگی زیرساخت‌ها می‌تواند به تقویت منابع آبی، مراتع، آب‌های زیرزمینی و تالاب‌های خوزستان کمک کند.

مهدی قمشی با اشاره به وضعیت منابع آبی و سدهای خوزستان اظهار کرد: سد کرخه و سلسله سدهای کارون تا پایان فصل بدون بارش نباید با مشکل خاصی مواجه شوند، اما سد مارون شرایط ویژه‌تری دارد و رهاسازی آب از آن باید با دقت انجام شود.

وی درباره ال‌نینو توضیح داد: این پدیده موجب ناپایداری و ناهنجاری جوی می‌شود. هرچند امکان رصد و پیش‌بینی این ناهنجاری‌ها در مقیاس‌های بزرگ وجود دارد، تعیین دقیق پیامدهای آن در مناطق مشخص دشوار است. با این حال، با توجه به پیش‌بینی‌های فعلی باید احتمال وقوع ۷۰ تا ۷۵ درصدی شرایط مورد انتظار در مهر و آبان را در برنامه‌ریزی‌ها در نظر گرفت.

سیاست سدها باید با نزدیک شدن به فصل بارش تغییر کند

عضو هیات علمی دانشگاه شهید چمران اهواز گفت: با نزدیک شدن به فصل بارندگی و دقیق‌تر شدن پیش‌بینی‌ها، به‌ویژه برای اواخر مهر و آبان، باید درباره میزان ذخیره آب در سدها و نحوه رهاسازی آن تصمیم‌گیری شود.

قمشی افزود: در صورت افزایش احتمال بارش‌های سنگین، لازم است سدها تا حد امکان ظرفیت پذیرش سیلاب داشته باشند و آب بر اساس ظرفیت رودخانه به پایین‌دست منتقل شود، به‌گونه‌ای که به مناطق مجاور رودخانه آسیب نرسد.

وی با بیان اینکه پیش‌بینی‌های مهرماه دقیق‌تر خواهد شد، گفت: بارش‌های احتمالی اواخر مهرماه با توجه به ظرفیت فعلی مخازن، مشکل خاصی برای خوزستان ایجاد نمی‌کند، اما برای آبان و آذر باید با دقیق‌تر شدن پیش‌بینی‌ها، سیاست رهاسازی و ذخیره‌سازی آب متناسب با شرایط تنظیم شود.

کانال‌های سیلاب‌بر کرخه، کارون و مارون آماده شوند

این استاد دانشگاه بر ضرورت آماده‌سازی زیرساخت‌های مدیریت سیلاب تأکید کرد و گفت: کانال‌های سیلاب‌بر در مسیر رودخانه‌های کرخه، کارون و مارون باید از همین حالا آماده شوند تا در صورت وقوع سیلاب، آب به مناطق ایمن هدایت شود.

قمشی با اشاره به کانال سیلاب‌بر خسرج در حوضه کرخه اظهار کرد: در سال ۱۳۹۸ موضوع ساماندهی و ایجاد سازه برای هدایت سیلاب از این مسیر مطرح شد تا آب بدون وارد کردن خسارت جدی به حمیدیه، بستان، سوسنگرد و روستاهای اطراف، به سمت هورالعظیم هدایت شود.

وی درباره حوضه کارون نیز گفت: کانال بحره یکی از مسیرهای موجود برای عبور سیلاب است، اما پس از سال ۱۳۹۸ دخل و تصرف‌هایی در این مسیر انجام شده و لازم است موانع عبور آب ساماندهی شوند تا امکان پذیرش سیلاب وجود داشته باشد.

پخش سیلاب می‌تواند به تقویت آب‌های زیرزمینی کمک کند

عضو هیات علمی دانشکده مهندسی آب و محیط زیست دانشگاه شهید چمران اهواز همچنین بر اجرای طرح‌های پخش سیلاب در کوهپایه‌ها و بالادست سدها تأکید کرد و گفت: این اقدامات می‌تواند به تغذیه آب‌های زیرزمینی، تقویت مراتع، احیای عرصه‌های جنگلی و کاهش کانون‌های ریزگرد کمک کند.

قمشی افزود: اجرای این طرح‌ها زمان‌بر و هزینه‌بر است و به برنامه‌ریزی نیاز دارد؛ بنابراین باید از هم‌اکنون برای آن اقدام شود.

ال‌نینو می‌تواند فرصتی برای منابع آبی خوزستان باشد

وی با بیان اینکه ال‌نینو نباید به‌عنوان یک پدیده ترسناک تلقی شود، گفت: اگر زیرساخت‌ها و سیستم رودخانه برای بارش‌های سنگین آماده باشند، می‌توان از آب حاصل از این بارش‌ها برای تقویت منابع آبی و محیط زیست استفاده کرد.

قمشی ادامه داد: در صورت افزایش بارش‌ها می‌توان آب بیشتری به هورالعظیم و تالاب شادگان رساند، کانون‌های ریزگرد را تقویت کرد و با اجرای طرح‌های پخش سیلاب، آب‌های زیرزمینی را تغذیه کرد.

وی با اشاره به ظرفیت مخازن سدها گفت: سد کرخه اکنون حدود ۲ میلیارد مترمکعب آب دارد و حدود ۶ میلیارد مترمکعب دیگر ظرفیت خالی دارد. در حوضه کرخه در مجموع می‌توان روی حدود ۸ میلیارد مترمکعب ظرفیت مخازن حساب کرد. در حوضه کارون نیز با برنامه‌ریزی مناسب، امکان نگهداری حدود ۱۰ میلیارد مترمکعب آب در سیستم رودخانه وجود دارد.

بارش‌های بیشتر می‌تواند به تولید برق هم کمک کند

عضو هیات علمی دانشگاه شهید چمران اهواز درباره اثر افزایش ذخایر آبی بر تولید برق نیز گفت: هرچه مخازن سدها پرتر باشند، ظرفیت تولید برق‌آبی برای تابستان آینده با اطمینان بیشتری همراه خواهد بود.

وی افزود: سیاست بهره‌برداری از سدها معمولاً بر اساس نیازهای کشاورزی و سایر مصارف پایین‌دست تنظیم می‌شود، اما در صورت وجود ذخیره مازاد، امکان استفاده بیشتر از ظرفیت برق‌آبی نیز فراهم خواهد شد.

قمشی در پایان تأکید کرد: مسئله اصلی، آمادگی برای مدیریت بارش‌های احتمالی است. اگر زیرساخت‌ها و مسیرهای سیلاب‌بر از هم‌اکنون آماده شوند، می‌توان آب مازاد را به تالاب‌ها و آبخوان‌ها هدایت کرد و از خسارت‌های احتمالی جلوگیری کرد؛ در غیر این صورت، بخش قابل توجهی از این منابع آبی از دست خواهد رفت.