خاموشی استعدادهای درخشان در طوفان بی حمایتی!

علی جمشیدپور- «خبرجنوب»/ ورزش، به ویژه در سطح حرفه‌ای، تنها به تمرینات سخت و آمادگی جسمانی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه نیازمند یک رویکرد استراتژیک و بلندمدت برای شناسایی، پرورش و حفظ استعدادهای جوان است. استعدادیابی و پشتوانه‌سازی دو ستون این رویکرد هستند که می‌توانند موفقیت‌های ورزشی یک کشور یا یک باشگاه را تضمین کنند.

اهمیت استعدادیابی در ورزش

استعدادیابی فرآیندی است که طی آن، افراد دارای پتانسیل‌های برجسته در یک رشته ورزشی خاص، شناسایی می‌شوند. این فرآیند صرفاً به دنبال یافتن بازیکنان آماده و با تجربه نیست، بلکه به دنبال کشف جوانانی است که با آموزش و پرورش صحیح، می‌توانند به ستاره‌های آینده تبدیل شوند. مزایای استعدادیابی عبارتند از:

    شناسایی زودهنگام پتانسیل: استعدادیابی به مربیان و مدیران ورزشی کمک می‌کند تا استعدادهای نهفته را در سنین پایین شناسایی کنند. این شناسایی زودهنگام، فرصت کافی برای برنامه‌ریزی و اجرای برنامه‌های آموزشی تخصصی را فراهم می‌آورد.

    بهینه‌سازی منابع: با تمرکز بر روی استعدادهای برتر، منابع (مالی، انسانی و زمانی) به طور مؤثرتری تخصیص داده می‌شوند. این امر از اتلاف وقت و هزینه بر روی افرادی که پتانسیل کمی برای پیشرفت دارند، جلوگیری می‌کند.

    ایجاد عمق در تیم‌ها: استعدادیابی مداوم، ذخیره‌ای از بازیکنان مستعد را برای تیم‌های اصلی فراهم می‌کند. این موضوع، علاوه بر افزایش رقابت در داخل تیم، تضمین‌کننده جانشینی مناسب برای بازیکنان فعلی و حفظ سطح کیفی تیم در بلندمدت است.

    افزایش انگیزه و رقابت‌پذیری: علم به اینکه استعدادهای جوان مورد توجه قرار می‌گیرند و فرصت رشد دارند، انگیزه ورزشکاران جوان را افزایش می‌دهد. این امر همچنین فضای رقابتی سالم ایجاد می‌کند که به نفع کل ورزش است.

    توسعه پایدار ورزش: ورزش‌هایی که برنامه‌های استعدادیابی قوی دارند، معمولاً شاهد رشد پایدارتر و موفقیت‌های مداوم‌تری هستند، زیرا همواره نسل جدیدی از ورزشکاران آماده و با انگیزه را به عرصه رقابت وارد می‌کنند.

پشتوانه‌سازی برای ورزشکاران

صرف شناسایی استعداد کافی نیست؛ پرورش و حمایت همه‌جانبه از این ورزشکاران، یعنی پشتوانه‌سازی، نقشی حیاتی در موفقیت نهایی آن‌ها ایفا می‌کند. پشتوانه‌سازی شامل موارد زیر است:

    آموزش تخصصی و علمی: ارائه برنامه‌های آموزشی متناسب با سن، توانایی‌ها و نیازهای هر ورزشکار. این شامل جنبه‌های فنی، تاکتیکی، بدنی و ذهنی می‌شود.

    حمایت روانی و ذهنی: ورزش حرفه‌ای با فشارهای روانی زیادی همراه است. فراهم کردن حمایت‌های روانشناسی ورزشی، مشاوره و ایجاد محیطی با ثبات روانی، به ورزشکاران کمک می‌کند تا با این فشارها کنار بیایند و بهترین عملکرد خود را ارائه دهند.

    تغذیه مناسب: ارائه رژیم‌های غذایی تخصصی و متناسب با نیازهای ورزشی هر ورزشکار، برای حفظ سلامت، افزایش انرژی و بهبود عملکرد ضروری است.

    پشتیبانی پزشکی و درمانی: دسترسی آسان به خدمات پزشکی ورزشی، فیزیوتراپی و توانبخشی در صورت مصدومیت، برای بازگشت سریع و سالم ورزشکار به میادین حیاتی است.

    تأمین اجتماعی و اقتصادی: بسیاری از ورزشکاران جوان، به ویژه در رشته‌هایی که درآمدزایی کمتری دارند، با مشکلات اقتصادی روبرو هستند. تأمین حداقل‌های معیشتی، کمک‌هزینه‌های تحصیلی و شغلی و ایجاد مسیرهای شغلی جایگزین پس از پایان دوران حرفه‌ای، بخش مهمی از پشتوانه‌سازی است.

    ارتباط با خانواده و جامعه: درک اهمیت نقش خانواده و ایجاد ارتباط مثبت با آن‌ها، به ایجاد حس تعلق و انگیزه در ورزشکار کمک می‌کند.

وضعیت استعدادیابی و پشتوانه‌سازی در ایران و فارس (به ویژه فوتبال)

متأسفانه، در مقایسه با کشورهای پیشرو در ورزش، ایران همواره با ضعف‌های جدی در زمینه استعدادیابی و پشتوانه‌سازی مواجه بوده است. این ضعف‌ها به ویژه در رشته پرطرفدار فوتبال، نمود بیشتری دارند:

    فقدان سیستماتیک استعدادیابی:

    سنتی بودن روش‌ها: استعدادیابی اغلب به صورت سنتی و بر اساس معیارهای ظاهری (مانند قد و فیزیک بدنی) انجام می‌شود و کمتر به جنبه‌های روانشناختی، هوش ورزشی و پتانسیل‌های آینده‌نگر توجه می‌شود.

    عدم پوشش جغرافیایی: تمرکز بر شهرهای بزرگ و مناطق برخوردار، باعث نادیده گرفته شدن استعدادهای مناطق محروم و دورافتاده می‌شود.

    نبود پایگاه‌های داده معتبر: فقدان پایگاه‌های داده متمرکز و به‌روز از استعدادهای شناسایی شده، مانع از پیگیری و مدیریت صحیح آن‌ها می‌شود.

    تأثیر روابط بر ضوابط: گاهی اوقات، انتخاب استعدادها تحت تأثیر روابط و منافع شخصی قرار می‌گیرد، نه صرفاً بر اساس شایستگی و پتانسیل واقعی.

    ضعف در پشتوانه‌سازی:

    آموزش ناکافی: آکادمی‌ها و باشگاه‌ها اغلب فاقد مربیان مجرب و برنامه‌های آموزشی علمی و مدون هستند.

    غفلت از بعد روانی: حمایت‌های روانشناسی ورزشی بسیار محدود است و ورزشکاران در مواجهه با فشارها و ناکامی‌ها، اغلب تنها می‌مانند.

    مشکلات اقتصادی و معیشتی: بسیاری از استعدادهای جوان، به دلیل مشکلات مالی، مجبور به ترک ورزش یا انتخاب مسیرهای شغلی نامناسب می‌شوند. این موضوع در استان فارس نیز به شدت احساس می‌شود، جایی که نبود اسپانسرینگ قوی و حمایت‌های دولتی محدود، بسیاری از جوانان مستعد را دلسرد می‌کند.

    فقدان برنامه‌ریزی بلندمدت: نگاه کوتاه‌مدت به نتایج، باعث می‌شود سرمایه‌گذاری بلندمدت بر روی پرورش استعدادها نادیده گرفته شود.

    ضعف در انتقال به تیم‌های بزرگسالان: حتی اگر استعدادهایی شناسایی شوند، فرآیند انتقال آن‌ها به تیم‌های بزرگسالان و اطمینان از کسب فرصت بازی، اغلب با چالش‌های جدی روبرو است.

راهکارها و پیشنهادات

برای رفع این ضعف‌ها و حرکت به سوی موفقیت پایدار، اقدامات زیر ضروری است:

    ایجاد سیستم جامع استعدادیابی: راه‌اندازی سامانه‌های متمرکز و علمی استعدادیابی در سراسر کشور، با استفاده از ابزارهای مدرن و معیارهای چندگانه (فنی، بدنی، ذهنی، روانشناختی).

    سرمایه‌گذاری بر آموزش مربیان: ارتقاء سطح دانش و مهارت مربیان در رده‌های پایه، با برگزاری دوره‌های آموزشی مستمر و بین‌المللی.

    توسعه زیرساخت‌ها: فراهم کردن امکانات ورزشی استاندارد و در دسترس در تمام مناطق، به ویژه مناطق محروم.

    ایجاد صندوق حمایتی استعدادهای برتر: تشکیل نهادهایی برای حمایت مالی، تحصیلی و معیشتی از ورزشکاران مستعد و خانواده‌های آن‌ها.

    همکاری نهادهای دولتی و خصوصی: تشویق بخش خصوصی به سرمایه‌گذاری در ورزش و ایجاد اسپانسرینگ پایدار و همچنین افزایش حمایت‌های دولتی هدفمند.

    تأکید بر جنبه‌های روانشناختی: گنجاندن روانشناسی ورزشی در برنامه‌های آموزشی و حمایتی از ورزشکاران.

    تغییر نگاه از کوتاه‌مدت به بلندمدت: مدیران و سیاست‌گذاران ورزشی باید درک کنند که موفقیت پایدار، حاصل سرمایه‌گذاری بلندمدت بر روی پرورش استعدادهاست، نه صرفاً نتایج لحظه‌ای.

در نهایت، استعدادیابی و پشتوانه‌سازی، تنها یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت برای بقا و پیشرفت در دنیای ورزش امروز است. ایران و به تبع آن استان فارس، با توجه به پتانسیل‌های فراوان انسانی، نیازمند بازنگری اساسی در رویکردهای خود در این زمینه‌هاست تا بتواند شاهد درخشش استعدادهای خود در عرصه‌های ملی و بین‌المللی باشد.

در همین ارتباط با فردی که سال ها به صورت تخصصی در امر استعدادیابی فعالیت داشته و همچنین از بدنه ورزش است به گفت و گو نشستیم. کاظم ذوالنوریان سال ها به عنوان بازیکن در تیم هایی همچون کیان و دنا بازی کرده و پس از آن و در همان دوران جوانی از سن 20 سالگی به مربیگری روی آورده است. وی که نزدیک به 4 دهه در امر آموزش فوتبالیست های مستعد فعالیت داشته هم اکنون مسئول کمیته جوانان و استعدادیابی شهرستان شیراز است.

وی پس از سالها تجربه، از مسیرهایی که برای رشد و پرورش استعدادهای فوتبال شیراز طی می شود سخن گفت و خاطرنشان کرد: به دلیل سال ها فعالیت در این زمینه می توانم به جرأت بگویم کارهایی که هم اکنون در شیراز برای رده های سنی پایه انجام می شود در کشور مثال زدنی است.

مسئول کمیته جوانان و استعدادیابی شهرستان شیراز ادامه داد: در رده های سنی 10، 11، 12 و 13 سال با برگزاری مسابقات منظم و حضور بیش از 5 هزار بازیکن مستعد، استعدادهای آینده دار را شناسایی می کنیم.

کاظم ذوالنوریان با انتقاد نسبت به برخی قوانین اشتباه که باعث متضرر شدن باشگاه ها می شود، ابراز کرد: قانونی وجود دارد که در رده های سنی، بازیکنان نمی توانند بیشتر از یک فصل قرارداد ببندند. این موضوع باعث می شود که وقتی باشگاهی با هزینه گزاف می خواهد شرایط را برای رشد بازیکنی فراهم کند، نتواند به ماندگاری آن فوتبالیست و سود مالی که از آن عایدش می شود، فکر کند. یکی از دلایلی که باشگاه های مطرح از تیمداری و سرمایه گذاری در فوتبال پایه دوری می کنند همین است.

وی افزود: حالا هیات فوتبال شیراز در راستای این مهم دست به کار شده و به برخی باشگاه ها همچون فجرسپاسی و برق شیراز پیشنهاد دادیم که با استعدادیاب منتخب خودشان برای تماشای هنرنمایی این فوتبالیست های آینده دار به ورزشگاه بیایند تا برخی از این استعدادهای فوتبالی را برای آینده باشگاه خودشان به خدمت بگیرند. اما متأسفانه تاکنون به این موضوع توجهی نشده است.

پیشکسوت فوتبال شیراز اضافه کرد: تا به امروز و با همت هیات فوتبال شیراز در راستای استعدادیابی گام برداشتیم اما با وجود کمبود امکانات و هزینه های سنگین نمی توان به پایدار بودن برنامه استعدادیابی در شیراز امیدوار بود.

ذوالنوریان از رفع معضل عدم وجود بازیکن کارآمد در فوتبال کشور با سرمایه گذاری در استعدادیابی پرده برداشت و گفت: موضوع استعدادیابی و اهمیت به رده های سنی پایه نه تنها در فوتبال بلکه در تمامی رشته های ورزشی بسیاری حیاتی است.

وی ادامه داد: به جرأت می توانم بگویم اگر باشگاهی در این زمینه با تجربیات و برنامه هایی که ما در این چند ساله اجرا کردیم همگام شود، تنها در عرض 3 سال می توانیم بیش از 70 درصد از نیاز بازیکنان کلیدی آن باشگاه را توسط استعدادیابی برطرف کنیم.

مسئول کمیته جوانان و استعدادیابی شهرستان شیراز از معضل دلال پروری سخن گفت و ابراز کرد: متأسفانه خانواده ها برای اینکه فرزندشان در تیم های مطرح بتواند بازی کند حاضر می شوند مبالغ هنگفتی را به دلال ها بدهند و همین باعث شده تا حق استعدادهای واقعی ضایع شود.

ذوالنوریان افزود: اگر در این زمینه خانواده ها با هیات های فوتبال همکاری کرده و حداقل با افراد متخصص مشورت کنند، می توان با دلال پروری مبارزه کرد و روند آسیب زدن به استعدادهای واقعی فوتبال را از بین برد.

وی از تفاوت در مربیگری رده های سنی با بزرگسالان گفت و تشریح کرد: وقتی از مربیگری رده های سنی صحبت می کنیم باید بدانیم که شرایطی کاملا متفاوت با هدایت تیم های بزرگسال دارد. در بخش روانشناسی و یا حتی بحث فنی، سبک آموزش و کنترل بازیکنان رده های سنی زمین تا آسمان با بزرگسالان فرق دارد.

پیشکسوت فوتبال شیراز اضافه کرد: متأسفانه به این موضوع دقت نمی کنند که قرار نیست مربیان بزرگسالان هرچند موفق بتوانند با رده های سنی نیز عملکرد مطلوبی داشته باشند و تنها به دلیل نامی که یک مربی خاص برای خود دست و پا کرده، هدایت تیم های رده های سنی را به او می سپارند.

ذوالنوریان با انتقاد نسبت به انتخاب سفارشی برخی مربیان برای تیم های پایه، ابراز کرد: در اینکه ایران سرشار از استعداد فوتبالی است شکی نیست اما انتخاب بازیکن بیشتر به صورت سفارشی یا غیرکارشناسی انجام می شود.

وی تصریح کرد: با توجه به پتانسیل فوتبالی استان می توانم تیمی از استعدادهای فوتبال رده سنی فارس تشکیل دهم و با هدایت مربیان جوان همین استان به درجات بالا در آسیا دست یابیم. حال ببینید که در کشور چه اندازه بازیکن داریم و همین استعدادها چطور می توانند نام ایران را در آسیا و جهان مطرح کنند.

مسئول کمیته جوانان و استعدادیابی شهرستان شیراز پیشنهاد داد که برای فصل آینده و با حمایت هیات فوتبال فارس، لیگ فوتبال رده های سنی استان با حضور تمامی باشگاه ها و بازیکنان شاغل در فوتبال فارس برگزار شود.

ذوالنوریان با اشاره به این مطلب، خاطرنشان کرد: اگر برگزاری لیگی پویا در دستور کار قرار گیرد، گذشته از رونق گردشگری در شیراز، مسئولین ملزم به بازسازی و تکمیل زیرساخت ها در این رده سنی می شوند که همین موضوع می تواند ورزش فارس را از رکود خارج کند.

وی با انتقاد نسبت به عدم رسیدگی به فوتبال پایه، ابراز کرد: زمین چمن مصنوعی که در اختیار ما برای برگزاری رویدادهای رده سنی قرار گرفته مشکلات عدیده ای دارد. چمن مصنوعی این زمین خراب شده و چندین مصدومیت جدی را در پی داشته، همچنین نور ورزشگاه کیفیت بسیار پایینی دارد. حتی سکویی برای نشستن خانواده در این مکان ورزشی وجود ندارد و اغلب همراهان بازیکنان می بایست ساعت ها سرپا کنار فنس اطراف زمین بایستند.

مسئول کمیته جوانان و استعدادیابی شهرستان شیراز اضافه کرد: هر مسئولی را که بگویید آورده ام و شرایط بغرنج این زمین را به آن ها نشان دادم تا شاید فرجی شود. اما زهی خیال باطل!

ذوالنوریان ضمن بیان اینکه من با مشکلات قلبی تا پای جان برای فرزندان این دیار از جانم گذشته ام، اظهار کرد: توقع داریم مسئولین از رده های پایه به منظور پشتوانه سازی ورزش حمایت ویژه ای داشته باشند. خواهش می کنم مسئولین ورزشی و غیرورزشی پا پیش گذاشته و این مشکلات را رفع نمایند چراکه هر کسی این شرایط را می بیند پیش خودش فکر می کند ما برای فرزندانمان هیچ ارزشی قائل نیستیم.

وی در خاتمه با سپاس از دغدغه مندان ورزش و اصحاب رسانه به ویژه روزنامه «خبرجنوب»، گفت: جا دارد از تمامی کسانیکه برای رشد ورزش فارس به خصوص در رشته فوتبال تلاش کرده اند تشکر کنم و امیدوارم شاهد روزی باشیم که ورزش در سطح جامعه و در بین جوانان بدون نگرانی از امکانات و شرایط مالی رواج پیدا کند.