شیراز؛ شایسته ثبت جهانی

به گزارش خبرجنوب، شیراز، این نگین فیروزه‌ای تمدن ایران، دیگر تنها یک شهر نیست؛ بلکه تجسم عینی تاریخ، هنر، فرهنگ و معنویت یک ملت است. ثبت جهانی این شهر در فهرست میراث یونسکو، که امروز به یک مطالبه عمومی و مسئولیتی تاریخی برای مدیران تبدیل شده، تنها راه حفاظت از این گنجینه بی‌همتاست. اما مسیر این ثبت جهانی چیست و چه الزاماتی دارد؟ برای درک ابعاد این موضوع، گفت‌وگویی با دکتر علیرضا عسکری چاوردی، باستان‌شناس برجسته و استاد دانشگاه شیراز انجام دادیم که سال‌ها در مورد تاریخ و هویت این شهر تحقیق و کاوش کرده است. وی با تشریح جایگاه بی‌نظیر شیراز در تمدن ایران و جهان، بر ضرورت ثبت جهانی آن و تشکیل یک نهاد راهبردی فرادستی برای تحقق این آرمان تاریخی تاکید کرد.

**به عنوان متخصصی که سال‌ها بر روی تاریخ شیراز مطالعه کرده‌اید، اهمیت ثبت جهانی این شهر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
باید بگویم که ثبت جهانی شیراز مفهومی انتزاعی، آرمانی نیست بلکه واقعیتی تاریخی است که مسئولیت اجتماعی نسل مدیران و مسئولین امروز جامعه است. لزوم ثبت جهانی شیراز در فهرست میراث جهانی یونسکو، مطالبه‌ای واقعی برای حفاظت از فرهنگ و دستاوردهای هویتی و توسعه‌ای کشور ایران است. بخش عمده ای از میراث فرهنگی و گردشگری کشور وابسته به شهر تاریخی شیراز است. شیراز فراتر از یک شهر مفهومی تاریخی است که شیرازه تمدن و هویت مردمان سرزمین ایران را به خود وابسته ساخته است. شیراز محصول و نتیجه نهايی شهرهای عیلامی، هخامنشی، اشکانی و ساسانی است.

**پس ثبت جهانی شیراز، در واقع ثبت چیزی فراتر از بناهای تاریخی آن است.
دقیقا. ثبت جهانی شهر تاریخی شیراز در فهرست میراث یونسکو در حقیقت ثبت فرهنگ، هنر، معنویات، مقدسات و ارزش های مردم شیراز است. شیراز فراتر از کالبد ساختاری و سازه ای، میراثی معنوی است که برای شناخت و درک آن باید کالبد سازه ای، بستر معماری و شهرسازی آن همراه با تمام میراث طبیعی اعم از باغ ها، محور زندیه، امامزاده‌ها، شاهچراغ(ع)، مسجد عتیق، ارگ و بازار زندیه، بافت تاریخی، مدارس، کاروانسراها، کوشک ها، خانه های تاریخی، میدان ها، مساجد و به ویژه حافظ و سعدی همراه با هم و در یک مدیریت جامع برای حفظ انسجام، یکپارچگی عناصر شهری، حفظ اصالت ها و ارزش های پایدار میراث معنوی و فرهنگی ثبت جهانی شود زیرا این شهر بی همتا، الگوی تاریخ هنر و معماری جهان است.

**بافت تاریخی شیراز چه نقش کلیدی در این هویت ایفا می‌کند؟
 بافت تاریخی شهر شیراز مجموعه ای مفهومی، اعتقادی، عبادی و هویتی است که بخشی از عناصر مذهبی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی جامعه ایرانی در آن نهادینه شده است. نهادهای سیاسی،حاکمیتی و مذهبی در آنجا شکل گرفته است و تمام آنها در طی تاریخ بر هنر، ادبیات و مذهب تاریخ ایران تاثیرگذار بوده اند. شیراز خود میراث دار شهرهای باستان است و از طرفی مأمن و خاستگاه هنر، مذهب و ادبیات ایران عصر اسلامی است. لذا، با درک مفهوم شکل گیری و نهادینه شدن نهاد های قانونی، مذهبی، شرعی و سنت های ایرانی، اسلامی و شیرازی بزرگ ترین اقدام مهم برای این شهر تاریخی ثبت جهانی آن است تا ارزش های پایدار آن در پناه قانون حقوق فرهنگی و پتانسیل های تاریخی این شهر زیبا و ارزشمند محفوظ و مصون بماند و این ارزش ها در مسیر توسعه پایدار گردشگری و ارتقای فرهنگی جامعه به‌کار گرفته شود.

**با این توصیف، حفاظت از این بافت یک ضرورت غیرقابل انکار است.
بله. بافت تاریخی شیراز همانند بافت تاریخی بسیاری از شهرهای کهن ایران زمین و سایر تمدن های گذشته، اهمیت تاریخی، فرهنگی، مذهبی و هویتی دارد. در مسئله حفاظت و حراست از بافت های تاریخی شهرهای متمدن جهان تردید و شک وجود ندارد. اینکه بافت تاریخی شهر شیراز مرتبط با یک مجموعه بزرگ اعتقادی، مذهبی نظیر مسجد عتیق شیراز، احمدبن‌موسی(ع)، سیدعلاء‌الدین حسین(ع)، مدرسه فلسفی ملاصدرا و... شکل گرفته است و این شهر شهره به حافظ و سعدی است جایگاه آن را برای کشور ایران متمایز می نماید. لذا بدیهی است هر نوع برنامه توسعه در آن باید با دقت و ظرافت انجام شود و هر نوع دیدگاه توسعه ای باید در چارچوب توسعه پایدار برای این شهر برنامه ریزی شود. 

**برای تحقق این هدف بزرگ، چه گام‌های عملیاتی باید برداشته شود؟
 برای تحقق آرمان های تاریخی شهر شیراز باید مطالعات باستان‌شناسی شهری آغاز شود، اینکه شهر شیراز چگونه شکل گرفته است، چه بخش‌هایی از آن لازم است کاوش شود، چگونه می توان اهداف و ایده‌های شکل‌گیری حرم احمدبن‌موسی(ع) را با مجموعه های وابسته به آن برای نسل امروز معنا بخشید، درک بصری و مفهومی الگوهای توسعه پایدار میراث فرهنگی در سومین حرم اهل بیت چگونه و با اتکا به کدام میراث قابل تبیین است، سایت موزه های شهری پیرامون حرم چگونه می‌تواند به درک مفهوم تاریخی و تقدس حرمین کمک کند، انسجام و اصالت بین عناصر وابسته به‌هم در محدوده بافت تاریخی شهر شیراز چگونه قابل تعریف و اجراست، احیاي خانه های تاریخی با همان سبک و سیاق تاریخی با چه نوع کاربری‌هایی می تواند ما را به هویت تاریخی پایدار در جهان ناپایدار امروز برساند و در نهایت، با مطالعه و تشخیص می‌توان برای توسعه با هدف خدمت به مردم به سرعت گام برداشت. از مرحله ثبت ملی باید به ثبت میراث جهانی شهر شیراز برسیم زیرا شیراز شایسته ثبت جهانی است.

**به نظر شما ثبت جهانی چه دستاوردی برای شیراز و ایران خواهد داشت؟
پس از ثبت ملی است که مسئله توسعه پایدار شهر شیراز با رویکرد گردشگری مذهبی و فرهنگی می تواند نهادینه شود و به عنوان یک ثروت فرهنگی، تاریخی برای همه مردم مورد بهره برداری قرار گیرد. راه های رسیدن به ثروت، ساخت‌وسازهای بی رویه، ساخت خیابان های متعدد، تغییر کاربری‌های غیرمرتبط و فروش نیست. راه های رسیدن به ثروت در شهرهای تاریخی، ثبت جهانی و توسعه پایدار فرهنگی و گردشگری است.

**و برای مدیریت این فرآیند پیچیده و تاریخی، چه پیشنهادی دارید؟
تشکیل شورای راهبردی میراث تمدنی و گردشگری شهر شیراز. این تشکل فراتر از ساختار محدود و مبهم اداری باید از بهترین متخصصین، باتجربه ترین مدیران شناخته شده و بهترین اساتید متخصص دانشگاه در این زمینه شکل گیرد و به سرعت در ترکیب این شورای عالی راهبردهای توسعه پایدار شهر شیراز و ضرورت جامع ثبت جهانی این شهر برنامه‌ریزی، اجرا و مدیریت شود. این تنها راهی است که می‌توانیم این میراث بی‌نظیر را برای نسل‌های آینده حفظ کنیم و از آن به عنوان موتور محرک توسعه پایدار بهره ببریم.

 مرجان دهقانی- «خبرجنوب»