پشت پرده «اینترنت پرو»؛ چه کسانی به اینترنت آزاد وصل‌اند؟

در حالی که براساس گزارش نت‌بلاکس سطح دسترسی به اینترنت بین‌الملل در ایران همچنان حدود یک درصد اعلام می‌شود، بحث‌هایی درباره ارائه خدمتی با عنوان «اینترنت پرو» و دسترسی‌های ویژه به اینترنت در میان کاربران مطرح شده است.

به گزارش دنیای اقتصاد، قطعی و محدودیت اینترنت در ایران وارد سی‌وپنجمین روز خود شده و به این ترتیب طولانی‌ترین دوره خاموشی اینترنت در کشور ثبت شده است. داده‌ها نشان می‌دهد به جز دو روز پایانی سال ۱۴۰۴ که برخی از دارندگان «خط سفید» تا حدودی با اختلال مواجه شدند، در سایر روزها این گروه همچنان به اینترنت بین‌الملل دسترسی داشته‌اند.

در این میان ارسال پیامک‌هایی درباره سرویس جدیدی با عنوان «اینترنت پرو» نیز توجه کاربران را جلب کرده است. گفته می‌شود برخی اپراتورها این سرویس را تبلیغ کرده‌اند، اما تاکنون هیچ‌یک از اپراتورها توضیح رسمی درباره آن ارائه نکرده‌اند. همزمان بسیاری از کاربران عادی همچنان مجبورند از طریق شبکه ملی اطلاعات فعالیت‌های آنلاین خود را انجام دهند.

درباره جزئیات «اینترنت پرو» اطلاعات متفاوتی منتشر شده است. در گزارشی از رکنا آمده که این سرویس ظرفیت محدودی دارد و تنها حدود ۵۰۰ نفر در آن ثبت‌نام کرده‌اند. بر اساس برخی شنیده‌ها، هزینه فعال‌سازی آن حدود ۲ میلیون و ۱۷۸ هزار تومان اعلام شده و تعرفه ترافیک نیز متفاوت است؛ به‌طوری که ترافیک سایت‌های بدون فیلتر حدود ۸ هزار تومان و برای سایت‌های فیلترشده تا ۴۰ هزار تومان عنوان شده است. گفته می‌شود ارائه‌دهندگان این سرویس آن را راهکاری ویژه برای سازمان‌ها و اصناف معرفی کرده‌اند که حتی در شرایط اختلال اینترنت بین‌المللی نیز پایدار باقی می‌ماند و برای دریافت آن احراز هویت در سامانه‌ای خاص ضروری است. با این حال بررسی اپلیکیشن سه اپراتور تلفن همراه نشان می‌دهد گزینه‌ای با نام «اینترنت پرو» به‌صورت مستقل در آن‌ها دیده نمی‌شود.

برخی کارشناسان حقوقی با استناد به اصول ۲۰ و ۹ قانون اساسی که بر برابری حقوق شهروندان و منع محرومیت از حقوق تأکید دارد، معتقدند دسترسی به اینترنت جهانی باید برای همه شهروندان فراهم باشد و ارائه خدمات ویژه با عنوان‌هایی مانند «پرو» می‌تواند به شکل‌گیری نوعی اینترنت طبقاتی منجر شود. با این حال برخی منابع اعلام کرده‌اند این سرویس ممکن است برای حمایت از کسب‌وکارها فعال شود، هرچند سازوکار دقیق آن هنوز مشخص نیست.

در همین زمینه دیجیاتو به نقل از برخی منابع غیررسمی نوشته است که تصمیم درباره این طرح در نهادهای بالادستی گرفته شده و نشست‌های فعالان اقتصاد دیجیتال و تشکل‌های صنفی با مسئولان امنیتی، قضایی و اجرایی در شکل‌گیری آن نقش داشته است. همچنین علی حکیم‌جوادی، رئیس سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور، در گفت‌وگویی اعلام کرده که پیشنهاد ارائه «اینترنت ویژه و پایدار» برای حمایت از اقتصاد دیجیتال در شرایط بحرانی مطرح شده است تا فعالیت شرکت‌های این حوزه متوقف نشود.

در کنار این موضوع، برخی کاربران نیز از طریق «خط سفید» یا اینترنت ماهواره‌ای استارلینک به اینترنت بین‌الملل دسترسی دارند. با این حال داده‌های نت‌بلاکس همچنان نشان می‌دهد سطح دسترسی عمومی به اینترنت جهانی در ایران حدود یک درصد است.

این وضعیت در حالی ادامه دارد که در جریان انتخابات ریاست‌جمهوری، دولت مسعود پزشکیان بر آزادسازی اینترنت تأکید کرده بود؛ اما به دنبال تحولات منطقه‌ای و ناآرامی‌های دی‌ماه، در سال ۱۴۰۴ دسترسی بسیاری از کاربران عمدتاً به شبکه ملی اطلاعات محدود شده است. پیش از جنگ اخیر نیز کارشناسان از حرکت تدریجی اینترنت کشور به سمت «اینترنت سفید» سخن گفته بودند؛ مدلی که در آن کاربران فقط امکان دسترسی به سایت‌های از پیش تأییدشده را دارند.