۷ دی ماه ؛ روز سیراف

بندر سیراف کجاست؟
نام: «بندر سیراف» (Siraf Port)
نام دیگر: «بندر طاهری» (Taheri Port)
استان: بوشهر
شهرستان: کنگان
جمعیت: ۶٬۹۹۲ نفر (سرشماری ۱۳۹۵)
موقعیت: بوشهر، کنگان، سیراف

بندر سیراف، سیراب، صیراف یا بندر طاهری بین بندر کنگان و بندر عسلویه قرار دارد. سیراف شهری باستانی است که در بخش مرکزی شهرستان کنگان و استان بوشهر در جنوب ایران قرار دارد. این بندر بر کرانه‌های خلیج فارس به فاصله تقریبی ۲۴۰ کیلومتری جنوب شرقی بندر بوشهر و ۳۸۰ کیلومتری بندر عباس واقع شده است.

بندر سیراف در باریکه‌ای به طول چهار کیلومتر و عرضی نزدیک به ۷۰۰ متر در میان کوه و دریا قرار دارد. این بندر از موقعیت استراتژیکی و نقش مهمی در مبادلات اقتصادی در گذشته برخوردار بوده و از جمله باسابقه‌ترین بندرهای ایران است. به اعتقاد محققان، مورخان و جغرافی‌ ‌دانان از گذشته تا امروز هیچ بندری در سراسر خلیج فارس، موقعیت طبیعی سیراف را نداشته است.

مسیر دسترسی بندر سیراف

بندر سیراف ترمینال مسافربری ندارد؛ اما برای رسیدن به بندر دو راه وجود دارد. اولین راه این است که از بوشهر به ترمینال کنگان بروید و سپس اتوبوس‌های عسلویه را سوار و در ایستگاه پل طاهری (سه راه سیراف) پیاده شوید. از پل طاهری تا بندر سیراف نیز باید از ماشین دربست استفاده کنید.

تاریخچه بندر سیراف

بندر سیراف در زمان شاهنشاهی ساسانی اردشیر بابکان و به فرمان او در سده سوم میلادی بنیان نهاده شد. این بندر، پررونق و جهانی بود و از منظر گسترش صادرات دریایی به‌عنوان شهری مهم و مرکز تبادلات در دوره ساسانیان شناخته می‌شد.

سیراف نام خود را از «ارتخشیر آب»، «اردشیراب»، «سیراب» گرفته است. اردشیر بابکان سامانه آبی بندر سیراف را پی‌ریزی کرد. رونق این بندر تا دوران پادشاهی «بویهیان» در سده چهارم خورشیدی ادامه داشت و سپس رو به افول رفت.

بندر سیراف بخشی از «راه دریایی ابریشم» از سیلان و هند و چین به زنگبار آفریقا و بندرهای دریای سرخ اروپا بود که «راه ادویه» نیز نام دارد. بندر سیراف در قرن‌های چهارم و پنجم هجری قمری به اوج شکوفایی خود در حاشیه خلیج فارس رسید. مردمان بندر سیراف از راه دریای خلیج فارس با کشورهای مختلف در ارتباط بودند. مردم این بندر با بنادر کانتون چین، بمبئی هند، تانزانیا آفریقا، بنادر بصره، بحرین، سوهار و دمام مراوده تجاری و فرهنگی داشتند.

در سال ۱۹۶۶ میلادی هیئت مشترک ایران و انگلیس به‌مدت هفت سال در سیراف فعالیت‌های باستان‌شناسی انجام دادند. کشف سفال‌هایی با نقش‌های مختلف و پارچه‌ها و زیورآلات گوناگون از این منطقه گویای وجود این روابط تجاری است.

شهر باستانی سیراف از نظر معماری، به روستای ماسوله شباهت دارد. همچنین معماری‌های گچی و اتاق‌های منقش و تزیین‌شده و ساختمان‌هایی در دو و سه طبقه، همه آثار تمدنی بازمانده از بندر سیراف است که در کانون توجه محققان قرار دارد. در ضمن اگر از بالا به بندر سیراف نگاه کنیم، چشم‌انداز این بندر را همانند هلال ماه، خمیده و باریک با پهنای کم و درازای بسیار می‌بینیم.

در بندر سیراف از دوران باستان کتیبه‌‌ها و دیوارنگاره‌هایی به‌دست آمده است. گچ‌بری «گل ساسانی» ۶ و هشت پر، «انار»، «نیلوفر»، «برساو»، «انجیر»، «موگ»، «سرو»، «تاک»، همچنین «جام سیمین» با بن‌مایه‌ بادبزنی از برگ «نخل» که با نمونه‌هایی از شوش و تیسفون برابری می‌کند.

بررسی تاریخ بندر سیراف را باید از گورستان تاریخی و صخره‌ای شروع کرد. نام این گورستان در بین آثار تاریخی مهم ایران نیز به چشم می‌خورد. قدیمی‌ترین آثار پیدا شده در این گورستان به دوره ساسانیان برمی‌گردد. این گورستان مهم است؛ زیرا که مردمی از ادیان مختلف را در آن به خاک سپرده‌اند؛ موضوعی که از رونق، سرزندگی و آزاداندیشی مردم این منطقه خبر می‌دهد.

در سال ۱۹۶۶ میلادی هیئت مشترک ایران و انگلیس به‌مدت هفت سال در سیراف فعالیت‌های باستان‌شناسی انجام دادند. کشف سفال‌هایی با نقش‌های مختلف و پارچه‌ها و زیورآلات گوناگون از این منطقه گویای وجود این روابط تجاری است.

شهر باستانی سیراف از نظر معماری، به روستای ماسوله شباهت دارد. همچنین معماری‌های گچی و اتاق‌های منقش و تزیین‌شده و ساختمان‌هایی در دو و سه طبقه، همه آثار تمدنی بازمانده از بندر سیراف است که در کانون توجه محققان قرار دارد. در ضمن اگر از بالا به بندر سیراف نگاه کنیم، چشم‌انداز این بندر را همانند هلال ماه، خمیده و باریک با پهنای کم و درازای بسیار می‌بینیم.

در بندر سیراف از دوران باستان کتیبه‌‌ها و دیوارنگاره‌هایی به‌دست آمده است. گچ‌بری «گل ساسانی» ۶ و هشت پر، «انار»، «نیلوفر»، «برساو»، «انجیر»، «موگ»، «سرو»، «تاک»، همچنین «جام سیمین» با بن‌مایه‌ بادبزنی از برگ «نخل» که با نمونه‌هایی از شوش و تیسفون برابری می‌کند.

بررسی تاریخ بندر سیراف را باید از گورستان تاریخی و صخره‌ای شروع کرد. نام این گورستان در بین آثار تاریخی مهم ایران نیز به چشم می‌خورد. قدیمی‌ترین آثار پیدا شده در این گورستان به دوره ساسانیان برمی‌گردد. این گورستان مهم است؛ زیرا که مردمی از ادیان مختلف را در آن به خاک سپرده‌اند؛ موضوعی که از رونق، سرزندگی و آزاداندیشی مردم این منطقه خبر می‌دهد.

این شهر کاملا یهودی‌نشین است و اهالی شهر به خریدوفروش ابریشم مشغول هستند.

همه تمدن و شکوه و رونق بندر سیراف در زمین‌لرزه‌ای نابود و ناپدید شده است. در حدود سال ۳۶۷ هجری قمری پس از هفت روز زلزله مرگ‌بار بخش‌های زیادی از بندر زیر آوار دفن می‌شود و به همین خاطر به این شهر بمبئی ایران نیز می‌گویند.

سوغات و صنایع دستی بندر سیراف

سوغات بندر سیراف
شلیخ: شلیخ همان خارک است. پس از درآوردن هسته‌ها آن‌ها را در آفتاب خشک می‌کنند و مورد استفاده قرار می‌دهند.
الوک: نوعی بادام وحشی محلی است.
انواع نان محلی: ارهین، نگاره، نان تنوری، نان تابی (ماهیتابه‌ای)
خرما خشکو: ترکیب خرما و کشک خشک است.
خارک
انواع میگو، ماهی و خرچنگ
حلوای انگشت پیچ
حلوای برنج
صنایع دستی بندر سیراف
زری‌بافی: هنر زری‌بافی اغلب روی شلوارهای بندری (بادله) دوخته می‌شود.
سوزن‌دوزی
گلیم‌بافی
حصیربافی

غذاهای محلی بندر سیراف

ماهی تنوری یکی از غذاهای محلی سیراف است که با انواع سبزی‌های معطر پر می‌‌شود و آن را داخل تنور می‌پزند. ماهی کبابی غذای محلی دیگری است که برای تهیه آن ابتدا ماهی را فیله می‌کنند و پس از نمک زدن، داخل مخلوطی از آرد، زردچوبه، و فلفل می‌گذارند و بعد سرخ می‌کنند. از دیگر غذاهای محلی بندر سیراف می‌توان به ودام، ته‌چین ماهی، پلیل، گل نشک، او سرابی، تهمه و مجک اشاره کرد.

گور سیبویه

گور تاریخی سیبویه یک مجموعه بزرگ باستانی است که قدمت آن به دوره تاریخی پس از اسلام در ایران می‌رسد. این گور، محل دفن سیبویه، دانشمند اسلامی ایرانی است؛ اما یک قبر منسوب به وی در شهر شیراز نیز وجود دارد.

بازار سیراف

بازار سیراف یکی از قدیمی‌ترین مراکز خرید تاریخی در بین شهرهای جنوب ایران محسوب ‌می‌شود. تمام مغازه‌های قدیمی این بازار انواع سوغات و صنایع دستی این بندر زیبا را عرضه می‌کنند.

دخمه‌های باستانی

دخمه‌های باستانی در کوه های مشرف بر دامنه‌های شمالی کوه های سیراف قرار دارند. این دخمه ها از جاذبه‌های تاریخی این شهر بندری محسوب می‌شوند. درباره این دخمه‌ها دو احتمال وجود دارد. اول اینکه زرتشتیان به‌دلیل حرمت خاک، مرده های خود را دفن نمی کردند؛ بلکه آن‌ها را در دخمه ها و در کوهستان قرار می‌دادند؛ بنابراین باستان‌شناسان و محققان معتقدند که این دخمه ها قبرهای سنگی هستند.

دوم اینکه برخی بر این باورند که این دخمه ها در گذشته حوضچه هایی برای نگهداری آب باران بوده‌اند. در کوه‌های نزدیک بندر سیراف همچنین دخمه‌های سنگی، سنگ‌چین، آب‌کند، سنگ‌فرش و اشکفت‌هایی دیده می‌شود که کارشناسان آن را با پرستشگاه آناهیتا، ایزدبانوی آب‌ها در ایران باستان مرتبط دانسته‌اند.

آتشکده سیراف

آتشکده سیراف، اتاقی مربع شکل و دارای گچ‌بری است که روی تپه‌ای مشرف به دره لیر قرار دارد. این اتاق به‌عنوان آتشکده استفاده می‌شده است.‌

آرامگاه قطب‌الدین شیرازی

آرامگاه قطب‌الدین شیرازی از جاذبه‌های گردشگری سیراف است. او از علمای ایرانی قرن هفتم بود و نقش مهمی در گسترش حکمت و فلسفه، علوم طبیعی، پزشکی و هنر داشت. آرامگاه قطب‌الدین شیرازی در گلزار شهدای بندر سیراف قرار دارد.

مسجد امام حسن بصری

مسجد امام حسن بصری از جمله جاذبه‌های گردشگری سیراف است. این مسجد یکی از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین بناهای تاریخی صدر اسلام محسوب می‌شود. به احتمال زیاد بنای اولیه آن، دژ یا آتشکده متعلق به دوره ساسانیان بوده و مسجد روی آن بنا شده است. بر اساس تخمین‌های زده شده ساخت بنا به حدود سال ۱۸۸ هجری قمری برمی‌گردد. این مسجد روی تپه کوچکی مشرف به گلزار شهدا قرار دارد و قدمت آن به عهد ایلخانی بازمی‌گردد. پیش از زلزله این مسجد یکی از کهن‌ترین مساجد دارای مناره در سرزمین‌های اسلامی محسوب می‌شد؛ اما پس از زلزله تغییراتی برای بازسازی روی این مسجد انجام شد.

آبگیر دره‌ لیر

آبگیر دره لیر از جاذبه‌های گردشگری سیراف محسوب می‌شود. این اثر تاریخی مربوط به سده‌های اولیه پس از اسلام است.

دست کندهای تاریخی

دست کندهای تاریخی کوه‌های سیراف در شمال و روی تپه‌ها قرار دارد. کاربرد این دست کنده‌ها مورد اختلاف باستان‌شناسان است. این حفره‌ها متعدد و کنار هم هستند. این تپه‌ها توسط دو دره به نام‌های لیر و شیلو از یکدیگر جدا می‌شوند.