پژوهشگر خوزستانی: تغییرات اقلیمی و چرای بی رویه دام، مراتع استان را تهدید می‌کند

عضو هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان با اشاره به وسعت بیش از ۶.۵ ‌میلیون هکتاری استان و اهمیت مراتع آن، پوشش گیاهی این عرصه‌های طبیعی را متنوع و متاثر از شرایط محیطی به‌ویژه اقلیمی دانست و گفت: چرای بی‌رویه و تغییرات اقلیمی مراتع استان را تهدید می‌کند.

مهری دیناروند روز یکشنبه با اشاره به تهدیدات جدی علیه مراتع استان هشدار داد و گفت: گرمای شدید، تغییرات اقلیمی، بارش کم و افزایش فعالیت‌های انسانی، مراتع را با خطر کاهش پوشش گیاهی، تخریب و فرسایش خاک مواجه کرده است؛ چرای بی‌رویه دام‌های سنگین، قطع گیاهان و تغییر کاربری اراضی از جمله تهدیدهای اصلی هستند که به تضعیف پوشش طبیعی منطقه دامن می‌زنند.

وی بر ضرورت اجرای برنامه‌های مدیریت پایدار برای حفظ این سرمایه‌های طبیعی تاکید و خاطرنشان کرد: برای حفاظت و بهبود وضعیت پوشش گیاهی مراتع، اجرای طرح‌های حفاظت و احیا، مدیریت و کنترل چرای دام، آموزش بهره‌برداران محلی و استفاده از گونه‌های بومی مقاوم ضروری است و در همین راستا، در برخی مناطق کارگاه‌های آموزشی برای آشنایی عشایر با شیوه‌های حفاظت و احیای پوشش گیاهی نیز برگزار شده است.

عضو هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان ادامه داد: مراتع خوزستان نقش بسیار مهمی در تامین علوفه دام‌ها، حفاظت از خاک و آب، تلطیف هوا و حفظ تنوع زیستی دارند اما تحت‌ تاثیر عوامل طبیعی و انسانی با چالش‌های جدی مواجه هستند.

این پژوهشگر، مراتع خوزستان را از نظر پوشش گیاهی در قالب چهار منطقه رویشی اصلی شامل منطقه استپی گرم، ‌ منطقه نیمه‌استپی گرم، منطقه جنگل‌های خشک و مراتع ییلاقی قابل‌بررسی دانست.

وی با اشاره به منطقه استپی گرم توضیح داد: این منطقه بخش وسیعی از دشت‌های پست و کم‌ ارتفاع استان را با اقلیم گرم و خشک و بارندگی اندک در برمی‌گیرد، پوشش گیاهی غالب آن شامل گونه‌های علفی کوتاه‌عمر و بوته‌های مقاوم به خشکی و شوری است که سازگاری بالایی دارند، این مراتع عمدتا از نظر تولید علوفه فقیر بوده و حساسیت بالایی به چرای بی‌رویه دارند.

دیناروند ادامه داد: منطقه نیمه‌استپی گرم از نظر شرایط اقلیمی و پوشش گیاهی حد واسط بین استپ گرم و نواحی کوهپایه‌ای است، تنوع گونه‌ای نسبتا بیشتری در آن مشاهده می‌شود و گونه‌های علفی چندساله و بوته‌ای سهم بیشتری دارند؛ این مراتع برای دامداری سنتی اهمیت ویژه‌ای دارند و مدیریت اصولی چرای دام در حفظ پوشش گیاهی آنها نقش کلیدی دارد.

وی بیان کرد: منطقه جنگل‌های خشک عمدتا در نواحی کوهستانی و کوهپایه‌ای گسترش یافته‌اند و شامل تیپ‌های جنگلی و مرتعی هستند، گونه‌های درختی و درختچه‌ای مقاوم به خشکی در کنار پوشش علفی، ساختار این اکوسیستم‌ها را شکل می‌دهند و این مناطق علاوه بر ارزش مرتعی، از نظر حفاظت خاک، جلوگیری از فرسایش و تنظیم چرخه آب اهمیت بالایی دارند.

این محقق به مراتع ییلاقی نیز اشاره کرد و افزود: این مراتع در ارتفاعات بالاتر استان واقع شده‌اند و به دلیل اقلیم خنک‌تر و بارندگی بیشتر، از پوشش گیاهی متراکم‌تر و باکیفیت‌تری برخوردارند، آنها نقش مهمی در تعلیف دام در فصول گرم سال دارند و تنوع گونه‌های علفی چندساله در آنها چشمگیر است و حفاظت از این مراتع به‌ویژه در برابر چرای زودهنگام و بیش‌ازحد، از اولویت‌های مدیریت منابع طبیعی استان است.

دیناروند با برشمردن کارکردهای پوشش گیاهی مراتع خوزستان افزود: این پوشش علاوه بر تولید علوفه، در جلوگیری از فرسایش خاک، افزایش ذخایر آب زیرزمینی، تعدیل اقلیم محلی و حفاظت از تنوع زیستی موثر است همچنین گیاهان دارویی بومی بخشی از این مراتع را تشکیل می‌دهند که می‌توانند نقش اقتصادی و فرهنگی نیز ایفا کنند.