زینب دانشور- «خبر جنوب»/ در روزهایی نه چندان دور، قلم یکی از ابزار اثرگذار در رقم خوردن سرنوشتها و تصمیمهایی بود که در تاریخ ماندگار شدند. اندیشههایی که با مرکب و کاغذ به هم میآمیختند و جهان ذهنی مردمان را تغییر میدادند. حالا اما، با پایین آمدن سرانه مطالعه، بوی کاغذ هم در حال فراموشی است چه رسد به صاحب قلمهایی که نگارش، متن زندگیشان است. 14 تیر ماه در تقویم رسمی کشورمان با عنوان روز قلم نامگذاری شده و بهانهای شد تا ضمن پاسداشت صاحب قلمان و نویسندههای شهر، قدرت قلم در تغییر سرنوشت و تصمیمات در جامعه را بررسی کنیم.
هر تلفن همراه یک رسانه
استاد دانشگاه قزوین و پژوهشگر ادبیات در گفت و گو با «خبر جنوب» بیان کرد: اثرگذاری قلم در روزگاری که هر کس با علم به آن چه مینویسد و منتشر میکند و آن که از سر تفنن اندیشههایش را در معرض استفاده عموم قرار میدهد اتفاقی گاه ناممکن و سخت است.
عاطفه امیریفر با بیان این که امروز هر تلفن همراه یک رسانه است و هر کاربر میتواند در چند ثانیه هزاران مخاطب پیدا کند، افزود: واقعیت این است که قدرت قلم از بین نرفته، بلکه شکل اثرگذاری آن تغییر کرده است. وی ادامه داد: روزگاری حتی انتشار یک گزارش تحقیقی در صفحه نخست روزنامه میتوانست جلسهای در بالاترین سطح مدیریت یک شهر یا حتی کشور را موجب شود و مسئولی را به پاسخگویی وادارد یا موجی از مطالبهگری اجتماعی ایجاد کند اما امروز انتشار میلیونها پست، ویدئو، استوری، توییت، پیام و محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی، این کارکرد را به عهده گرفتهاند.
این نویسنده ادامه داد: در حقیقت چالش بزرگ امروز همین است که در عصر انبوه تولید محتوا، جامعه بیش از هر زمانی با کمبود «اندیشه» و «تحلیل» روبهرو است و تناقض دقیقاً همین جاست که با این افزایش محتوا تضمینی برای رشد آگاهی عمومی به همان نسبت وجود ندارد. امیریفر اظهار کرد: انبوه اطلاعات گاهی منجر به نتایج عکس میشود و فرصت اندیشیدن را از مخاطب میگیرد و جای تحلیل را به مصرف سریع داده است.
دموکراسی روایت
کمتر از سه دهه پیش، نوشتن کار هر کسی نبود و نویسنده باید صاحب ذوق و تخصص بود تا بتواند اندیشهاش را منتشر کند. مطالب نیز صرفا به انتشار آن چه در جهان ذهنی میگذشت محدود نمیشد بلکه برای نوشتن باید ساعتها و گاه سالها تحقیق، گفتوگو، مشاهده میدانی، راستیآزمایی و ویرایش میشد و این فرآیند به نوشته اعتبار میبخشید اما انقلاب دیجیتال، این معادله را دگرگون کرد.امیریفر با بیان این که متأسفانه اینترنت، تلفنهای هوشمند و شبکههای اجتماعی مرز میان تولیدکننده و مصرفکننده محتوا را از میان برداشتهاند گفت: امروز هر شهروند بدون نیاز به رسانه رسمی، میتواند روایت خود را منتشر کند؛ بیآنکه کسی درباره درستی یا نادرستی آن پرسشی مطرح کرده باشد و این موضوع به گسترش شایعات، اطلاعات نادرست، روایتهای ناقص، قضاوتهای عجولانه و تحلیلهای سطحی منجر شده است.
*بحران امروز؛ کمبود قلم نیست، کمبود اعتماد است
وی مهمترین بحران را کاهش اعتماد عمومی دانست و گفت: تعدد رسانهها به گسترش بیاعتمادی دامن زده و این موضوع قدرت قلم را هم تحت تاثیر قرار داده است. در چنین فضایی، مخاطب بیش از آنکه از کمبود اطلاعات رنج ببرد، از سرگردانی میان روایتهای متناقض رنج میبرد و اینجاست که ارزش واقعی قلم دوباره آشکار میشود.
این استاد دانشگاه افزود: در واقع، سرمایه اصلی اهل قلم در عصر جدید، اعتماد مخاطبان است سرمایهای که بهآسانی به دست نمیآید و بهسادگی نیز از بین میرود.امیریفر ادامه داد: برای بازگشت قدرت قلم نویسنده امروز بیش از آنکه تولیدکننده صرف متن باشد، باید تحلیلگر، راستیآزما، روایتپرداز و مرجع اعتماد باشد. وی با تاکید بر این که امروز رسالت قلم نیز تغییر کرده است گفت: اگر زمانی وظیفه نویسنده، انتقال اطلاعات بود، امروز مهمترین مسئولیت او، خلق معنا از دل انبوه اطلاعات است.
امیریفر گفت: جامعه امروز بیش از تولیدکننده محتوا، به مترجم واقعیت نیاز دارد شاید مهمترین مأموریت نویسندگان بازسازی اعتمادی باشد که از بین رفته است.
وی در پایان عنوان کرد: تا زمانی که جامعه به حقیقت نیاز دارد، تا زمانی که عدالت بدون مطالبهگری محقق نمیشود و تا زمانی که آگاهی زیربنای توسعه است، قلم نهتنها از قدرت نیفتاده، بلکه مسئولیتی سنگینتر از همیشه بر دوش دارد. تاریخ نشان داده که بسیاری از مهمترین تحولات اجتماعی از دل نوشتههایی آغاز شدهاند که در زمان انتشار شاید تنها چند صفحه کاغذ بودند، اما توانستند افکار عمومی را دگرگون کنند، فساد را آشکار سازند، حقوق گروهی از شهروندان را احیا کنند یا مسیر تصمیمهای کلان را تغییر دهند. امروز نیز اگرچه شکل رسانه تغییر کرده، اما اصل ماجرا تغییر نکرده است. هنوز هم گزارشهای تحقیقی دقیق، روایتهای مستند، تحلیلهای عمیق و نوشتههای مسئولانه میتوانند دستور کار را تغییر دهند، افکار عمومی را شکل دهند و حتی بر تصمیمگیری مدیران اثر بگذارند. تفاوت در این است که اثرگذاری امروز، بیش از آنکه به تیراژ وابسته باشد، به کیفیت، اعتبار و توانایی جلب اعتماد وابسته است.
Admin 6
