تفنگت را زمین بگذار

مرجان دهقانی ـ«خبرجنوب»/ روستای زین‌الدین استان فارس، عصرچهارشنبه سی‌مهرماه، شاهد صحنه‌ای هولناک بود که تا مدت‌ها در اذهان مردم آن منطقه خواهد ماند. مهمانان در خانه پدر عروس گردهم آمده بودند تا در مراسم حنابندان شرکت کنند. فضا مملو از شادی بود و صدای ساز و دهل روح را تازه می‌کرد. با ورود خانواده داماد، هیجان مراسم به اوج خود رسید و در همین حین و برای افزودن بر این شور، دو جوان از اقوام عروس و داماد، اقدام به تیراندازی هوایی کردند.

اما این شلیک‌های به ظاهر شادمانه، به فاجعه‌ای تلخ انجامید. یکی از گلوله‌ها به جای حرکت به سوی آسمان، به سوی مادر ۵۰ ساله داماد نشانه رفت و بر زمین افتاد. در یک لحظه، فضای پراز شادی به صحنه‌ای از وحشت، جیغ و شیون تبدیل شد. مراسم یک‌سره به هم خورد و همه دور زن زخمی حلقه زدند. او را هرچه سریع‌تر به بیمارستانی در شهر اقلید رساندند اما جراحت وارده به حدی عمیق بود که دقایقی بعد، پزشکان مرگ او را تأیید کردند. پلیس با حضور درمحل، تحقیقات خود را آغاز کرد و بررسی‌ها نشان داد تیراندازان، پسرعموی عروس و پسرعمه داماد هستند که بلافاصله پس از حادثه فرار کرده‌اند. یک هفته بعد، پلیس هر دو متهم را دستگیر و سه قبضه اسلحه از مخفیگاه آنان کشف کرد.  با توجه به اینکه از ابتدای سال تاکنون تیراندازی دربرخی مراسم ها باعث شده چندین فقره قتل در این زمینه به ثبت برسد  و انسان های بی گناهی به ناحق کشته شوند با دکتر اصغر میرفردی، جامعه شناس و عضو هیأت علمی دانشگاه، به واکاوی این رسم نادرست و پرخطر در آیین های جمعی، پرداختیم.

وی با اشاره به اینکه در مناطق با بافت ایلی و عشایری، تیراندازی در گذشته به گونه‌ای نمادین، شیوه‌ای برای عرض‌اندام و ابراز قدرت یک خانواده، تیره یا طایفه محسوب می‌شد گفت:  حتی در اجتماعاتی که امروزه بافت کاملاً عشایری ندارند، این عمل می‌تواند به عنوان نماد قدرت و هویت جمعی تلقی شود. افراد در چنین جوامعی در مناسبتهای مختلف می‌کوشیدند تا این نماد قدرت را به شیوه‌ای آشکار در معرض دید دیگران قرار دهند؛ رسمی که در گذشته‌ای نه چندان دور با آیین‌هایی مانند اسب‌سواری متجلی می‌شد.در آیین‌هایی مانند اسب‌سواری همراه با تیراندازی، آنان می‌کوشیدند روحیه جنگاوری و قهرمانی خود را به رخ رقبا و حاضران بکشند. با این حال، زمانه امروز چنین رفتارهایی را برنمی‌تابد، چرا که معیارها و ملاک‌هایی که در گذشته مایه افتخار و ابزار ابراز هویت بودند، در جهان کنونی کارایی خود را از دست داده‌اند. با این وجود، برخی افراد کماکان تحت تأثیر باورهای ناموجه گذشته، برای کسب جایگاه در اجتماع محلی خود، در موقعیت‌های هیجانی مانند جشن‌ها، به نمایش سلاح و تیراندازی روی می‌آورند. این نگرش‌ها نه تنها در جامعه امروز جایگاهی ندارد بلکه پیامدهای خطرناک آن نیز روزبه‌روز بر دامنه خاطرات تلخ و آسیب‌های ناشی از این عمل افزوده است.

میرفردی ادامه داد: در گذشته، اینگونه نمایشهای هویتی عمدتاً در محیط‌های باز و طبیعی مانند دشت‌ها و کوهستان‌ها انجام می‌شد؛ مکان‌هایی که با فضاهای مسکونی و تجمعات انبوه امروزی فاصله‌ای بسیار داشت. اما امروزه، انتقال نابجای این باورها به بسترهای جدید، توجیه خود را از دست داده و ادامه آن در جامعه مدرن بی‌معناست. متأسفانه، تداوم این رفتارها به اقداماتی منجر شده که نه تنها پذیرفته نیست بلکه با ارزشها و استانداردهای ایمنی جهان امروز در تضاد کامل قرار دارد. همچنین در گذشته، این عمل تنها از سوی زبردستان و چیره‌دستانی صورت می‌گرفت که شایستگی و مهارت لازم برای سلاح را داشتند. امروز با تداوم این باور نادرست، شاهدیم افرادی که کمترین مهارتی در استفاده از سلاح ندارند نیز اسلحه به دست گرفته و اقدام به شلیک می‌کنند. بسیاری از حوادث تلخ و خونین کنونی، ریشه در همین بی‌مهارتی و بی‌توجهی به پیامدها دارد.

وی با اشاره به رواج این عمل در مراسم های مختلف اظهارداشت: متأسفانه شاهد تیراندازی حتی در مراسم عزاداری هستیم، هرچند که بسامد وقوع آن در جشن های عروسی به مراتب بیشتر است. این استاد دانشگاه در تحلیل ریشه این پدیده افزود: انسان در دوره مدرن، از ابزارهای پرخطری بهره می گیرد که هر یک برای اهداف خاصی طراحی شده اند. معضل زمانی پدید می آید که مردم بر اساس باورها و رویکردهای شخصی، از این ابزارها برای ابراز احساسات و هیجانات خود استفاده میکنند؛ درحالی که این وسایل، اصلاً برای چنین کاربردهایی ساخته نشده اند و استفاده از آنها در این چارچوب، کاملاً نادرست و خطرآفرین است.پرسش کلیدی اینجاست که اکنون چه باید کرد؟ به باور من، مدیریت رفتارهای پرخطری از این دست، تنها از یک مسیر ممکن خواهد بود: تلفیق هوشمندانه «کار فرهنگی» با «اقدام قانونی» از یک سوو از سوی دیگر  باید با برنامه‌ریزی بلندمدت و آگاهی‌بخشی مستمر، باورهای نادرست ریشه‌دار در جامعه را هدف قرار داد و ذائقه عمومی را به سمت نمادها و آیین‌های بی‌خطر و صلح‌آمیز سوق داد. 

این استاد دانشگاه شیراز با اشاره به اینکه در کنار بهره‌گیری از ریش‌سفیدان محلی، رسانه‌های نوین و به ویژه شبکه‌های اجتماعی، نقش بی‌بدیلی در این آگاهی‌بشی ایفا می‌کنند خاطر نشان کرد: این پلتفرم‌ها می‌توانند با تشریح عینی و قدرتمند این موضوع که تیراندازی در مراسم، تنها یک رسم کهن نیست بلکه اقدامی به غایت خطرناک است که می‌تواند در کسری از ثانیه به فاجعه‌ای جبران‌ناپذیر بینجامد، در تغییر نگرش جامعه، به ویژه نسل جوان، مؤثر باشند. همچنین می‌توان با تولید و انتشار محتوای هدفمند، از ویدئوهای کوتاه آموزشی گرفته تا گزارش‌های میدانی از حوادث رخ داده، این واقعیت را به شکلی ملموس و تأثیرگذار به تصویر کشید. این استفاده هوشمندانه از فضای رسانه‌ای، یک راه حل مکمل و ضروری برای هشدار، بازدارندگی و نهادینه کردن فرهنگ ایمنی است اما هیچ‌یک از این راهکارها بدون پشتوانه قانونی کامل و قاطع، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. اقدام قانونی با ضمانت اجرایی قوی لازم است تا به صورت عینی و جدی، افراد را از دست زدن به این اقدام منع کند. در چنین مواردی، برخورد قانونی باید آنچنان سریع و محکم باشد که علاوه بر مجری قانون، برای تمام جامعه به عنوان یک تلنگر و هشدار بزرگ عمل کند. این رویکرد به همگان نشان می‌دهد که اگر کسی به دلیل غفلت یا تعصب، جان و امنیت عمومی را به خطر اندازد، بدون اغماض با او برخورد خواهد شد. اینجاست که قانون، نه تنها مجازات‌کننده، که نقش پیشگیرانه و آموزشی خود را نیز به بهترین شکل ایفا می‌کند.

این جامعه‌شناس در پایان خاطرنشان کرد در مواردی که تعصب مانع تغییر رفتار می‌شود، ورود قانون و ضوابط قضایی یک ضرورت انکارناپذیر است. برخورد قانونی باید آنچنان سریع و محکم باشد که برای تمام جامعه به عنوان یک تلنگر بزرگ عمل کند. برای اجرای مؤثر این قانون، یک راهکار عملی و پیشگیرانه این است که قبل از هر مراسم عروسی، به صاحبان مراسم، بزرگان حاضر و مدیران سالن‌ها به‌طور رسمی و مکتوب اخطار داده شود. به آنان توضیح داده شود که در صورت وقوع تیراندازی، نه تنها پیگرد قانونی سختی برای تیرانداز و مجری اصلی مراسم در پی خواهد داشت، بلکه می‌تواند عواقب شومی برای تمامی حاضرین و گردانندگان به همراه داشته باشد. این اقدام پیش‌آگهی، مسئولیت را به‌طور مستقیم بر عهده‌ی مجریان مراسم می‌گذارد و آنان را به عاملانی برای پیشگیری تبدیل می‌کند.