زخم ناسور خیابان

سهیلا رفیعی نژاد- «خبرجنوب»/ وقتی یک عدد فال روی میز کافه می گذارد و اصرار می کند که آن را بخرید اجاره خانه دارم دل مان به درد می آید؛ آخر قد و قواره اش به این حرف ها نمی خورد. سنش حداکثر به 12 سال می رسد و بچه های معمولی در این سن بیشتر به فکر اسباب بازی هایشان هستند تا مشکلات بزرگسالان. از این دست کودکان در شهر بسیارند که در مناطق مختلف شیراز از جمله معالی آباد، عفیف آباد و سر چهارراه ها دست فروشی می کنند و روزهای کودکی شان را به باد می دهند! اما برای برخی خانواده ها فرقی نمی کند که در خیابان چه اتفاقات ناگواری ممکن است سر کودک بیاید.

در این خصوص مردم هم کم نمی گذارند و با خانواده های کودکان کار و باندهای به فنا دادن کودکی همراهی می کنند و با دلسوزی های به درد نخور درآمد آن ها را روز به روز افزایش می دهند و به گفته یک کارشناس، یک کودک کار، در کلان شهری مانند شیراز حتی ممکن است روزانه بیشتر از 10 میلیون درآمد داشته باشد! اما سوال اینجاست که چه آسیب هایی کودک را در این وادی محاصره می کند و چه عوارضی ممکن است آنقدر ماندگار باشد که با  او حتی به دوران بلوغ و بزرگسالی هم منتقل شود.

جامعه شناس و عضو هیات علمی دانشگاه شیراز در این خصوص به «خبرجنوب» می گوید: اینکه کودک کار دچار آسیب هایی به دلیل فعالیت در کوچه و خیابان و مغازه ها و این قبیل می شود قطعا مشخص است و خانواده و همینطور جامعه نباید به راحتی از کنار این آسیب ها رد شود.

دکتر اصغر میرفردی اضافه می کند: از آنجا که بخش زیادی از ویژگی های مثبت و منفی فرد در دوران کودکی شکل می گیرد این شرایط تاثیرگذار است و آن ویژگی ها به دوران بلوغ و بزرگسالی هم منتقل می شود.

این استاد بخش جامعه شناسی دانشگاه شیراز می گوید: کودکان کار  با آسیب های بسیاری روبرو هستند، اما معتقدم یکی از نگران کننده ترین موارد که در مطالعات هم ممکن است به آن توجه نکرده باشند زیر سوال رفتن کرامت انسانی، عزت نفس و اعتماد به نفس کودک است، که می تواند به عدم ثبات در بزرگسالی در مورد برخی از این ویژگی ها هم منجر شود به حدی که حتی ممکن است برخی از این کودکان دیگر از یک زندگی سعادتمند با منش بالا برخوردار نگردند.

دکتر میرفردی اضافه می کند: علاوه بر این کودک هنگام حضور در خیابان برای کسب درآمد ممکن است مورد سوء استفاده های جنسی و خشونت هم قرار بگیرد و حتی از او به عنوان ابزاری برای برخی از نابهنجاری ها از جمله فروش مواد مخدر استفاده شود.

این جامعه شناس و عضو هیات علمی دانشگاه شیراز  همچنین می گوید: آسیب های ناشی از کار کودک یکی دو تا نیست؛ اما از دیگر عوارض این است که کودکان ابزاری می شوند که خانواده ها و دیگرانی که به شکل مافیایی از این ها بهره جویی می کنند، از حس ترحم مردم استان و شیراز به منظور رسیدن به اهداف خود سوءاستفاده می کنند.

دکتر میرفردی در ادامه ضمن ابراز نگرانی نسبت به حضور بی حد و مرز تبعه های افغان درکشور و استان و اشغال جایگاه های شغلی از جمله فروشندگی می گوید: طبق پژوهشی که در شیراز انجام داده ایم، بیش از 85 درصد کودکان کار اتباع افغانی هستند که از یک سو نداشتن سجل و غریبه بودن این کودکان و نبود قبحی برای کار آن ها و از سوی دیگر ترحم بیش از حد مردم و کمک به این بچه ها، باعث افزایش بی رویه حضور آن ها در استان و بکارگیری کودکان شان شده است.  

این استاد بخش جامعه شناسی دانشگاه شیراز اضافه می کند: البته در این باره نگاه سوداگرانه ای که برخی به کار کودک کار دارند باعث می شود خانواده ها ادامه دهند. معتقدم جامعه ایرانی به خاطر روحیه تاریخی اش کمتر حاضر می شود که کودک اش تن به کار دهد و بیشتر کودکان کار در استان اتباع افغانستانی هستند که از برانگیختن حس ترحم مردم ایران دارند استفاده می کنند. دکتر میرفردی می گوید: در این خصوص معتقدم فقر به تنهایی باعث نمی شود که کودک برای کار مجبور باشد به بیرون از خانه برود؛ چرا که خیلی از خانواده ها فقیرند اما با کرامت نفسانی زندگی می کنند و از بچه های خود برای کسب درآمد سو استفاده نمی کنند.

 او ضمن اشاره دوباره به بالا بودن آمار کودکان کار اتباع در استان اضافه می کند: آدم ها در جاهایی که غریبه هستند بیشتر مستعد رفتار نابهنجار می باشند، کودک افغانستانی هم احساس می کند کسی او را نمی شناسد و سجل و سندی ندارد که او را بشناسند. در این بین حتی ممکن است پدر کودک کار اتباع هم درآمد خوبی داشته باشد، اما به دلیل وجود شرایط مطلوب و سودی که از حس ترحم مردم عایدش می شود باز سر کار می آید.

میرفردی می گوید: در این خصوص اتباع از یک سو از حس ترحم مردم استان و کشور و از سوی دیگر از بی سازمانی در مورد اتباع بیگانه دارند سو استفاده می کنند.

عضو هیات علمی دانشگاه شیراز تصریح می کند: معمولا این کودکان مناطق بهتر شهر که مردم توان مالی بالاتری دارند را شناسایی می کنند و در آن محله ها اقدام به دست فروشی می کنند و با این وضعیت چطور ما می توانیم باور کنیم که این کودکان خودشان به تنهایی و بدون برنامه کار می کنند و حتما کسانی پشت جریان هستند که این کودکان را در مناطق مختلف و مطلوب درآمد، توزیع می کنند.

 دکتر میرفردی در ادامه با اشاره به خلا اجرای قانون در خصوص مبارزه با کار کودک، می گوید: مهم تر از خلا قانونی نبود هماهنگی لازم با ضمانت اجرایی بین سازمان های ذی ربط برای مبارزه با کار کودک است و در این باره بیشترین بار روی دوش بهزیستی هست. از سوی دیگر مانند سایر معضلات در این باره (کودک کار) هم، نگاه ما در مدیریت مسئله پس رویدادی است و دیدگاه پیشگیرانه نداریم.

استاد بخش جامعه شناسی دانشگاه شیراز اضافه می کند: معتقدم در مورد کودکان کار مردم استان فارس و شیراز حس ترحم شان را مقداری مدیریت کنند. چرا که گاهی برخی ترحم کردن ها عوارض ناخوشایندی به همراه دارد و ترحم نسبت به کودکان باعث قبح زدایی از این رفتار، تداوم و باز تولید آن می شود.

 دکتر میرفردی می گوید: در این خصوص مردم هنگام کمک مالی به کودکان کار، یک درصد هم فکر کنند که کودک کار فقط کمک جمع نمی کند و شخصیت او در این روند متزلزل می شود. به طوری که او در آینده می تواند یک کنشگر پرخطر منفی برای جامعه باشد و از طرف دیگر کودک در همان زمان که سر چهارراه کار می کند هم از طریق کسانی که او را ابزار می کنند، می تواند کارکردهای سویی برای جامعه داشته باشد.

 این عضو هیات علمی دانشگاه شیراز و پژوهشگر در زمینه کودکان کار خطاب به مسئولان استان نیز عنوان می کند: ما یک تعبیری داریم که وقتی جرمی تکرار می شود، تبدیل به امری عادی می گردد و تاکید  می کنم که مسئولین نباید اجازه دهند پدیده کودک کار تبدیل به امری عادی و روزمره شود. در این خصوص انتظار می رود با یک سازماندهی و هماهنگی بین بخشی و البته کارشناسانه زمینه شکل گیری و ترویج کودک کار را از بین ببرند.

کارشناس مسئول امور آسیب دیدگان اجتماعی بهزیستی فارس نیز با اشاره به مشکلاتی که کودکان کار با آن روبه رو هستند، یکی از رایج ترین مشکلاتی که بچه های کار و خیابان با آن مواجه اند را طبق مطالعات صورت گرفته سوء تغذیه می داند که می تواند جدی ترین عامل مخرب رشد ذهنی، جسمی، بیماری هایی از جمله آرتروز، عفونت ریوی  و همچنین بیماری های پوستی ناشی از زباله گردی باشد. 

عبدالحسین محیط پیشنهاد می کند علاوه بر افزایش آگاهی ها و فرهنگسازی،  قوانین بازدارنده ای به منظور جلوگیری از حضور کودک در خیابان و بیرون از خانه برای کسب و کار تصویب شود.

کارشناس مسئول امور آسیب دیدگان اجتماعی بهزیستی فارس همچنین می گوید: آگاهی دادن به مردم در خصوص عدم خرید از کودکان کار به دلیل اینکه برای بیرون آمدن از منزل و کسب درآمد در این سنین تشویق نشوند نیز جزو برنامه های ما است و از همین جا هم به مردم استان تاکید می کنیم که خرید از کودک و دادن پول، کمک به او نیست و حتی شاید از این طریق آینده او را به خطر بیندازید. محیط اضافه می کند: در حال حاضر 16 دستگاه عضو ساماندهی کودکان کار هستند و برای دستیابی به اهداف مطلوب می طلبد تمامی ارگان ها پای کار بیایند.