بایسته‌های هیات امنایی شدن حافظیه و سعدیه شیراز

مدیریت هیات امنایی اماکن شاخص و گردشگرپذیر فارس طی سال‌های اخیر حدود یک دهه است که مطرح شده و تصمیم‌گیری در این خصوص با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است؛ گاه تا مرحله ابلاغ نیز پیش رفته و گاه با چالش‌های بنیادی روبرو شده است.

تصمیم هیات امنایی شدن سه مکان میراثی فارس یکبار در پایان دولت دوازدهم مصوب و حتی از سوی معاون اول رئیس جمهور ابلاغ نیز شد اما اجرای آن با پایان دولت متوقف ماند و در دولت سیزدهم نیز با وجود آنکه از سوی میراث فرهنگی مورد بررسی قرار گرفت، اما برخی مخالفت‌ها مانع از تحقق آن شد.

حالا با پیگیری‌های جدی استاندار فارس، به نظر می‌رسد که این خواسته در آستانه تحقق است و حسینعلی امیری اعلام کرده که هیات امنایی شدن مجموعه‌های تاریخی سعدیه و حافظیه در نشست مشترک وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، سازمان برنامه و بودجه و جمعی از مسئولان فرهنگی کشور به صورت پایلوت مورد توافق قرار گرفت.

او با بیان اینکه این موضوع که چند دهه از مطالبات جدی فعالان میراث فرهنگی، گردشگری و دغدغه‌مندان حوزه فرهنگ فارس بوده است، اظهار کرد: مجموعه‌های سعدیه و حافظیه از مهم‌ترین نمادهای هویت فرهنگی ایران و از سرمایه‌های ارزشمند تاریخی و گردشگری استان به شمار می‌روند و ارتقای نظام مدیریتی این مجموعه‌ها می‌تواند زمینه‌ساز ارائه خدمات بهتر، ساماندهی موثرتر و بهره‌گیری بیشتر از ظرفیت‌های فرهنگی و اجتماعی آنها باشد.

ضرورت‌های هیات امنایی شدن سعدیه و حافظیه شیراز از دید استاندار فارس

کارشناسان معتقدند که مدیریت هیات امنایی پایگاه‌های شاخص میراثی، اگر معیارمند و علمی باشد، بی‌تردید به مدیریت بهینه و توسعه پایدار می‌انجامد.

این معیارهای حیاتی برای موفقیت پایلوت مدیریت هیات امنایی سعدیه و حافظیه، به درستی مورد توجه استاندار فارس نیز قرار گرفته و او پس از اعلام این خبر خوش، به ضرورت‌هایی در خصوص ساختار حقوقی و ترکیب هیات مدیره این مجموعه‌ها هم اشاره کرده است.

فارس برای تشکیل و تعیین ساختار هیات امنای مجموعه سعدیه و حافظیه به عنوان پایلوت در کشور اعلام آمادگی کرد.

امیری در این خصوص تاکید کرد: برای موضوع اداره اماکن تاریخی فرهنگی کشور باید ساختار حقوقی مناسب طراحی و اجرا شود؛ فارس برای تشکیل و تعیین ساختار هیات امنای مجموعه سعدیه و حافظیه به عنوان پایلوت در کشور اعلام آمادگی کرد.

او ادامه داد: ترکیب اعضای حقیقی و حقوقی هیات امنا با حضور شخصیت‌های فرهنگی، تخصصی و دستگاه‌های مرتبط در آینده نزدیک اعلام خواهد شد تا این الگوی جدید مدیریتی برای ۲ مجموعه ارزشمند تاریخی شیراز وارد مرحله اجرایی شود.

استاندار فارس بر این نکته نیز تاکید کرد که این اقدام به معنای واگذاری مسئولیت حاکمیتی میراث‌فرهنگی نیست، بلکه چارچوبی برای افزایش هماهنگی، هم‌افزایی و مشارکت دستگاه‌های مختلف در راستای حفاظت، معرفی و ارتقای جایگاه این آثار ارزشمند است.

امیری گفت: در این مسیر، اصالت تاریخی آثار، ضوابط تخصصی حفاظت از میراث‌فرهنگی و مسئولیت حاکمیتی وزارت میراث‌فرهنگی همچنان به طور کامل حفظ خواهد شد و هرگونه اقدام اجرایی و سامان‌دهی با رعایت استانداردهای تخصصی و تحت نظارت مراجع ذی‌صلاح انجام می‌شود.

فعالان و کارشناسان باسابقه میراث فرهنگی نیز به حساسیت‌های مدیریت هیات امنایی مجموعه‌های مهمی چون حافظیه و سعدیه اشاره می‌کنند و از بایدها و نبایدهایی سخن می‌گویند که می‌تواند سبب پویایی و شکوفایی این سایت‌های میراثی و گردشگری شود یا آنها را با چالش مواجه کند.

مزیت تحول در سبک مدیریتی حافظیه و سعدیه شیراز

مدیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی فارس درباره مزیت مدیریت هیات امنایی مجموعه‌های تاریخی فرهنگی سعدیه و حافظیه گفت: در این صورت، بودجه حاصل از بلیت فروشی و بخش‌های تجاری این مجموعه‌ها به خود آنها تعلق می‌گیرد و خودکفا می‌شوند.

مسعود منیعاتی با اشاره به مزایای مدیریت هیات امنایی سعدیه و حافظیه، اظهار کرد: اتفاق خوبی است اما باید با شفافیت و برنامه‌ریزی دقیق و مشخص انجام شود.

بایسته‌های مدیریت هیات امنایی حافظیه و سعدیه

باید روشن شود که هیات امنا در صورت کمبود اعتبار چه برنامه‌ای برای نگهداری و نیازهای مرمت خواهند داشت؛ مبادا اعتبارات ملی قطع شود و درآمدهای اختصاصی نیز کفاف نیازها را ندهد.

این مدرس رشته گردشگری در دانشگاه، درباره ضرورت‌ها و مقدمه‌های اجرای این تصمیم بزرگ نیز به خبرنگار ایرنا گفت: نخست، اینکه باید به طور دقیق، منطبق بر مبانی و اصول قانونی مصوب و مشخص اجرایی شود.

او افزود: دیگر اینکه باید وضع موجود این مجموعه‌ها، اعم از میزان متوسط بلیت فروشی، وضعیت کنونی و آینده قراردادهای BOT مانند کافی‌شاپ‌ها و غرفه‌ها با بخش خصوصی و میزان درآمد نهایی دقیقا احصا و بررسی شود تا روشن شود که آیا بودجه آن، کفاف نگهداری، مدیریت و مرمت این آثار شاخص را می‌دهد.

منیعاتی با اشاره به هزینه‌های میلیاردی مرمت‌های جزئی، بیان کرد: باید روشن شود که هیات امنا در صورت کمبود اعتبار چه برنامه‌ای برای نگهداری و نیازهای مرمت خواهند داشت؛ مبادا اعتبارات ملی قطع شود و درآمدهای اختصاصی نیز کفاف نیازها را ندهد.

او اضافه کرد: ممکن است کافی شاپ، غرفه‌ها و دیگر بخش‌های درآمدزای این مجموعه‌ها، برای چند سال یا تحت شرایطی خاص به بخش خصوصی واگذار شده باشد.

مدیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی فارس گفت: حضور ترکیبی از افراد حقوقی و شخصیت‌های دارای صلاحیت علمی در زمینه‌های میراث فرهنگی و حافظ‌شناسی و سعدی‌شناسی، از دیگر ضرورت‌های مدیریت هیات امنایی حافظیه و سعدیه است.

این مدرس دانشگاه اظهار کرد: مدیریت محلی سعدیه و حافظیه در مجموع اتفاقی مثبت است اما باید شفاف، برنامه ریزی شده و دقیق اجرایی شود.

سعدیه و حافظیه شیراز همواره در میان گردشگرپذیرترین اماکن میراثی کشور بوده‌اند و انتخاب آنها به عنوان پایلوت مدیریت هیات امنایی نقطه عطفی در مدیریت فرهنگی خواهد بود.