خانواده؛ جایی که تجربه پیر نمیشود
ادمین ۵
خانواده، نخستین پناهگاه انسان و بازنشستگان، حافظان حافظه و تجربه جامعهاند؛ در روزگاری که سرعت تحولات اجتماعی بیش از هر زمان دیگری است، خانواده همچنان امنترین کانون تربیت و بازنشستگان معتبرترین راویان تجربه باقی ماندهاند.
خانواده، نخستین مدرسه انسان و بازنشستگان، حافظان تجربه و سرمایه اجتماعی کشورند؛ دو سرمایهای که در فرهنگ ایرانی و آموزههای اسلامی جایگاهی ویژه دارند و به همین دلیل، روز «خانواده و تکریم بازنشستگان» در تقویم رسمی کشور به نام هر دو مزین شده است؛ روزی برای یادآوری اهمیت نهادی که بنیان جامعه بر آن استوار است و بزرگانی که سالها برای آبادانی آن تلاش کردهاند.
هر سال با فرا رسیدن ۲۵ ذیحجه، نگاهها به یکی از مناسبتهای فرهنگی و اجتماعی تقویم رسمی کشور جلب میشود؛ روزی که از سال ۱۳۸۶ با عنوان «روز خانواده و تکریم بازنشستگان» نامگذاری شده و فرصتی برای بازخوانی نقش دو رکن مهم در حیات اجتماعی، یعنی خانواده و بازنشستگان، فراهم میآورد.
انتخاب این روز، ریشه در یکی از مهمترین آموزههای دینی دارد, بر اساس منابع اسلامی، آیات سوره «هل أتی» یا «انسان» در شأن اهل بیت پیامبر اکرم (ص) نازل شده است؛ زمانی که حضرت علی (ع)، حضرت فاطمه (س) و خاندان ایشان پس از سه روز روزهداری، افطار خود را به نیازمندان بخشیدند و ایثار، همدلی و مسئولیتپذیری را در بالاترین سطح به نمایش گذاشتند.
این واقعه که نمونهای از استحکام بنیان خانواده و تجلی ارزشهای انسانی در کانون خانواده است، سبب شد ۲۵ ذیحجه به عنوان روز خانواده در تقویم کشور ثبت شود.
در ادامه نیز شورای فرهنگ عمومی با هدف پاسداشت جایگاه بازنشستگان، این مناسبت را با روز خانواده تلفیق کرد؛ تصمیمی که از یک پیوند عمیق فرهنگی و اجتماعی حکایت دارد، در واقع بازنشستگان نه تنها بخشی از سرمایه انسانی کشور به شمار میروند، بلکه در بسیاری از خانوادهها نقش ستون و تکیهگاه اصلی را ایفا میکنند و حضور آنان به معنای استمرار تجربه، خرد و انسجام در محیط خانواده است.
خانواده؛ نخستین سنگ بنای جامعه
اگر جامعه را ساختمانی بزرگ تصور کنیم، خانواده بدون تردید نخستین و مهمترین آجر این بناست، تمامی ارزشها، هنجارها و مهارتهای اجتماعی در نخستین گام در محیط خانواده شکل میگیرد و شخصیت افراد پیش از هر چیز در این نهاد اجتماعی پایهگذاری میشود.
در آموزههای دینی نیز خانواده جایگاهی ممتاز دارد، اسلام همواره بر تحکیم بنیان خانواده، حفظ حرمت اعضای آن و مسئولیتپذیری متقابل میان والدین و فرزندان تأکید کرده است، به همین دلیل، سلامت خانواده همواره به عنوان یکی از مهمترین شاخصهای سلامت اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است.
کارشناسان حوزه اجتماعی معتقدند بسیاری از آسیبهای اجتماعی پیش از آنکه در سطح جامعه نمایان شوند، نشانههای اولیه خود را در خانوادهها بروز میدهند، اختلافات خانوادگی، ضعف ارتباط میان اعضا، مشکلات تربیتی و کاهش سرمایه عاطفی در خانواده میتواند زمینهساز بروز آسیبهایی شود که در نهایت دامنه آن به کل جامعه گسترش مییابد.
از همین رو توجه به خانواده تنها یک مسئله شخصی یا خصوصی نیست، بلکه ضرورتی اجتماعی و حتی ملی محسوب میشود. زیرا هر اندازه خانوادهها از انسجام، آرامش و پایداری بیشتری برخوردار باشند، جامعه نیز از آسیبهای کمتری رنج خواهد برد و مسیر توسعه و پیشرفت با اطمینان بیشتری طی خواهد شد.
خانواده؛ کانون تربیت سرمایههای انسانی
هیچ نهادی به اندازه خانواده در شکلگیری سرمایه انسانی نقش ندارد، کودکان نخستین درسهای زندگی را در محیط خانواده میآموزند؛ از احترام و مسئولیتپذیری گرفته تا نظم، صداقت، همکاری و مشارکت اجتماعی.
سرمایه انسانی مهمترین پشتوانه توسعه هر کشور به شمار میرود و شکلگیری این سرمایه از درون خانواده آغاز میشود، خانواده سالم، فرزندانی سالم، مسئولیتپذیر و توانمند تربیت میکند و همین فرزندان در آینده مدیران، معلمان، پزشکان، کارگران، کارآفرینان و سازندگان جامعه خواهند بود.
بر همین اساس، بسیاری از صاحبنظران حوزه توسعه معتقدند سرمایهگذاری بر خانواده در حقیقت سرمایهگذاری بر آینده کشور است، هر اقدامی که به تحکیم بنیان خانواده کمک کند، در بلندمدت آثار مثبت خود را در عرصههای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی نشان خواهد داد.
احترام به بزرگان؛ آموزهای ریشهدار در فرهنگ اسلامی
در کنار تأکید بر خانواده، آموزههای اسلامی احترام به سالمندان و بزرگان را نیز از ارزشهای بنیادین جامعه میدانند، قرآن کریم و روایات اسلامی بارها بر ضرورت تکریم والدین، سالمندان و افراد باتجربه تأکید کردهاند و این احترام را نشانهای از رشد اخلاقی و فرهنگی جامعه دانستهاند.
در فرهنگ ایرانی نیز همواره بزرگترها جایگاهی ویژه داشتهاند، خانواده ایرانی در طول تاریخ، محل انتقال تجربه و دانش میان نسلها بوده و سالمندان نقش مهمی در حفظ هویت فرهنگی و اجتماعی جامعه ایفا کردهاند.
بازنشستگان امروز، همان نیروهای پرتلاشی هستند که سالهای جوانی و میانسالی خود را در مسیر توسعه کشور صرف کردهاند، آنان در بخشهای مختلف اقتصادی، صنعتی، آموزشی، درمانی و اداری حضور داشتهاند و حاصل تلاششان در بخشهای گوناگون کشور قابل مشاهده است.
بازنشستگان؛ گنجینههای تجربه
بازنشستگی پایان نقشآفرینی اجتماعی نیست؛ بلکه آغاز مرحلهای تازه از حضور و اثرگذاری در جامعه است، بازنشستگان با سالها تجربه، دانش و مهارت اندوخته شده، سرمایهای ارزشمند برای کشور محسوب میشوند.
در شرایطی که بسیاری از جوامع دنیا با چالش انتقال تجربه میان نسلها مواجه هستند، بهرهگیری از ظرفیت بازنشستگان میتواند راهگشای بسیاری از مسائل باشد، تجربهای که طی دههها فعالیت حرفهای به دست آمده، سرمایهای نیست که بتوان آن را نادیده گرفت یا به سادگی جایگزین کرد.
بازنشستگان علاوه بر نقش حرفهای، در خانواده نیز جایگاهی تعیینکننده دارند، بسیاری از آنان به عنوان پدربزرگها و مادربزرگها، حلقه اتصال نسلهای مختلف هستند و با انتقال تجربه، ارزشها و خاطرات جمعی، به حفظ هویت خانوادگی کمک میکنند.
از این منظر، تکریم بازنشستگان تنها قدردانی از گذشته نیست؛ بلکه سرمایهگذاری برای آینده محسوب میشود، جامعهای که از ظرفیت تجربه بهره ببرد، با هزینههای کمتری مسیر پیشرفت را طی خواهد کرد.
توجه به معیشت، سلامت، رفاه و کرامت بازنشستگان از جمله وظایفی است که هم نهادهای اجرایی و هم جامعه بر عهده دارند، خدمات مناسب درمانی، حمایتهای اجتماعی، ایجاد بسترهای مشارکت و حفظ منزلت اجتماعی از جمله مطالباتی است که همواره از سوی این قشر مطرح شده است.
در همین راستا، مسئولان حوزه تأمین اجتماعی نیز بر ضرورت ارائه خدمات شایسته به بازنشستگان تأکید دارند، به اعتقاد آنان، بازنشستگان بخش مهمی از سرمایه اجتماعی کشور هستند و حفظ شأن و منزلت آنان باید به عنوان یک اولویت مورد توجه قرار گیرد.
تلاشهای سالیان طولانی این قشر در استحکام پایههای اقتصادی کشور، توسعه توانمندیهای صنعتی، پیشبرد امور اداری و تربیت نسلهای مختلف، سرمایهای ارزشمند برای ایران امروز به شمار میرود؛ سرمایهای که باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
پیوندی معنادار میان خانواده و بازنشستگان
شاید در نگاه نخست، قرار گرفتن «خانواده» و «بازنشستگان» در یک مناسبت مشترک، صرفاً یک تصمیم تقویمی به نظر برسد؛ اما با اندکی تأمل میتوان دریافت که این دو مفهوم ارتباطی عمیق و ناگسستنی با یکدیگر دارند.
خانواده بدون احترام به بزرگان و بهرهگیری از تجربه آنان، بخشی از هویت خود را از دست میدهد و بازنشستگان نیز در بستر خانواده میتوانند نقش واقعی خود را ایفا کنند، به همین دلیل، تقویت جایگاه هر یک از این دو، به استحکام دیگری نیز کمک میکند.
روز خانواده و تکریم بازنشستگان فرصتی است تا جامعه بار دیگر به اهمیت این دو سرمایه بزرگ بیندیشد؛ خانوادههایی که سرچشمه آرامش، تربیت و رشد هستند و بازنشستگانی که با سالها تجربه، مسیر توسعه و پیشرفت کشور را هموار کردهاند.
این مناسبت یادآور یک حقیقت مهم است؛ جامعهای که خانواده را پاس بدارد و برای بازنشستگان خود احترام قائل شود، از سرمایهای برخوردار خواهد بود که هیچ بحران و چالشی قادر به تضعیف آن نیست، خانوادههای مستحکم و بازنشستگان تکریمشده، دو ستون اصلی جامعهای پویا، سالم و امیدوار به آینده هستند.
