فارس پیشرو در ساماندهی داوری های حرفه ای

مرجان دهقانی «خبرجنوب»/ در سال ‌های اخیر، نظام قضایی کشور با چالش‌ های متعددی از جمله تراکم پرونده ‌ها و طولانی شدن فرآیند دادرسی مواجه بوده است. در این میان، داوری حرفه ‌ای به عنوان یکی از راهکارهای مؤثر برای کاهش بار کاری دادگستری و تسریع در رسیدگی به اختلافات مطرح شده است. استان فارس به عنوان یکی از پیشگامان تحول در نظام داوری کشور، با تاسیس کانون داوری حرفه‌ ای و به‌ کارگیری داوران متخصص و مجرب، گام‌های بلندی در جهت ساماندهی این نهاد برداشته است.

در گفت‌ وگو با علیرضا نجیبی، مدیرعامل کانون داوری حرفه ‌ای استان فارس، با سابقه بيش از سی سال قضاوت و نيز دو دهه مدريت در دستگاه قضايی، در رابطه با تحولات پيش رو در داوری در دادگستری فارس به بررسی مزایا، چالش‌ ها و برنامه ‌های آینده این نهاد پرداختیم.

وی در پاسخ به پرسشی درباره ماهیت و وضعیت فعلی داوری، تصریح کرد: داوری به عنوان یک نظام دادرسی خصوصی شناخته می‌شود که در آن طرفین اختلاف - اعم از حقیقی یا حقوقی - می‌توانند با انعقاد قرارداد، رسیدگی به دعاوی خود را به جای مراجعه به مراجع قضایی عمومی، به داور یا هیات داوری واگذار کنند.

وی با اشاره به محدوده صلاحیت داوری افزود: داوری صرفا در امور حقوقی و بر اساس توافق طرفین امکان‌پذیر است و شامل رسیدگی به جرایم کیفری و امور حاکمیتی نمی‌شود. آرای صادره توسط داوران از قطعیت برخوردار بوده و از طریق دستگاه قضایی قابل اجرا است.

نجیبی در پاسخ به پرسش مقایسه‌ای بین داوری و رسیدگی قضایی اظهار داشت: انتخاب بین این دو روش کاملا در اختیار مردم است، اما باید توجه داشت که در شرایط فعلی با توجه به تراکم بالای پرونده‌ها در دادگستری، رسیدگی از طریق داوری می‌تواند از مزایای قابل توجهی برخوردار باشد.

وی با اشاره به مزایای داوری افزود: سرعت بیشتر در رسیدگی، دقت بالاتر در بررسی پرونده‌ ها و امکان پرداخت عمیق‌تر و با فراغت بیشتر به اختلافات از جمله برجسته ‌ترین مزایای نظام داوری محسوب می‌شوند. داوران به دلیل تخصصی بودن و حجم کاری کمتر، امکان تمرکز و دقت بیشتری بر روی هر پرونده دارند.

مدیرعامل کانون داوری استان درباره شرایط داوران توضیح داد که اخیرا قانونگذار با محول کردن ساماندهی داوری به قوه قضاییه، گام بلندی در جهت حرفه ‌ای ‌سازی این نهاد برداشته است.

این مقام مسئول افزود: با تشکیل معاونت داوری در ساختار قوه قضاییه و تاسیس کانون‌های استانی داوری، فرآیند جایگزینی داوران متخصص به جای داوران غیرحرفه‌ ای در حال انجام است. داوران حرفه‌ای پس از احراز صلاحیت، گذراندن دوره‌های آموزشی و بررسی سوابق تحصیلی و تجربی، موفق به دریافت پروانه داوری می‌شوند.

وی با اشاره به گروه ‌های واجد شرایط برای داوری حرفه‌ای تاکید کرد: قضات بازنشسته، وکلای با سابقه و اساتید دانشگاه از جمله گزینه‌ های اصلی برای تصدی این مسئولیت هستند.

فارس پیشگام در ساماندهی نظام داوری کشور

نجیبی در تشریح فعالیت ‌های کانون داوری حرفه‌ای استان اعلام کرد: کانون‌های داوری حرفه‌ای استان‌ ها از جمله فارس، با استناد به اساسنامه مصوب قوه قضاییه به ثبت رسیده‌اند.

وی با اشاره به اقدامات انجام شده افزود: هیات مدیره کانون داوری استان فارس انتخاب و فعالیت رسمی خود را آغاز کرده است. در حال حاضر برنامه‌ریزی برای انتخاب محل دائم و ساماندهی امور اجرایی در دستور کار قرار دارد.

مدیرعامل کانون داوری حرفه‌ای استان به چالش‌های اساسی این حوزه اشاره کرد و گفت:  دو چالش عمده نظام داوری در کشور، فعالیت داوران غیرحرفه‌ ای و ضعف مکانیسم‌های نظارتی است. 

وی با تاکید بر پیچیدگی فرآیند داوری افزود: داوری همانند قضاوت، نیازمند تخصص و تجربه است و بزودی محدوديت هايی را براي داوری غير حرفه ای قائل خواهیم شد . سياست حرفه ای كردن داوري از سوي قوه قضاييه به جدّد در حال تعقيب است. 

وی ادامه داد: بحث ديگر نظارت موثر بر ارا و تصميمات داوري ست كه هر دو اين مقولات مستلزم إيجاد ساز و كار و تمهيد مقدمات است. تعميق ارا و تصميمات داوران مستلزم اموزش هاي علمی و عملی ست كه در دستور كار كانون داوري قرار دارد.

كميته ها و كارگروه هایی در سطح كانون داوري حرفه ای استان به بحث و بررسي پيرامون اموزش، نظارت و ساماندهی داوری  مشغول هستند كه بزودي خبرهاي خوبي در اين زمينه خواهيد شنيد.

مدیرعامل کانون داوری حرفه ‌ای استان در ارزیابی وضعیت داوری در فارس تاکید کرد: عليرغم چالش هايی كه گفته شد فارس مهد رويكرد داوری حرفه ای نوين در كشور است. دادگستري كل فارس از سالها پيش و قبل از سايراستان های دیگر رويكرد نوين داوري حرفه ای را بنيان نهاده است و داري تجارب موثر و ارزشمندي در اين زمينه است.

نجیبی دستاوردهای قابل توجه فارس در حوزه داوری را شامل بيش از٢٨٢ داور داراي پروانه داوري حرفه أي، تعداد ٧٧موسسه داوري، طراحي و اجراي سامانه داوري و تشكيل كانون داوران حرفه ای را  از سالها قبل در اين راستا اعلام و خاطر نشان کرد: بر بنياد اين تجارب موثر اميد مي رود با بهره‌گیری از سرمایه‌های انسانی فرهیخته استان و حمایت‌های مستمر دادگستری، شاهد شتاب بیشتر در تحولات مثبت این حوزه باشیم .

وی در ادامه این گفت وگو به برنامه هاي كانون داوري اشاره کرد و گفت: طرح نظارت و مشاوره داوری استان با بهره گيری از سامانه های موجود در حال پياده سازی است كه اخبار تكميلی آن پس از پياده سازی به اطلاع عموم خواهد رسيد  و همان گونه كه عرض كردم بزودي اخبار خوبي در اين زمينه خواهيد شنيد.

به صورت كلی هم عرض می كنم كه استفاده حداكثری از داوران حرفه ای و نيز نظارت شكلي بر آرا و تصميمات داوری از محورهاي عمده اين طرح است. همچنین تلاش هايی براي شرط  داوری در قراردادهای مراجع مختلف در حال انجام است و در اين زمينه با ادارات و موسسات و نهاد های صنفي در حال مذاكره هستيم  كه انتظار داريم با اين فعاليت ها از ظرفيت داوران حرفه ای استان بيشتر و از  ليست داوران حرفه ای در دفاتر خدمات قضايی موجود بهتراستفاده شود. كميته آموزش كانون نيز تلاش دارد به عنوان قطب اموزشی داوری جنوب كشور نسبت به تعميق اموزش های عمومي و تخصصي داوری استان فعاليت كند.

این مقام قضایی در رابطه با داوری به مردم توصیه کرد: منحصرا در قراردادها از داوران حرفه ای استفاده كنند كه تحت نظارت قوه قضاييه و كانون هستند و بزودي نيز شرط داوری مورد پيشنهاد كانون به كليه مراجع، نهادها و مراجع صنفي و دفاتر خدمات قضايی ارسال مي شود ، اين شرط داوری حاوی نكات فنی ضروری ست و اين مراجع و مردم فقط از اين فرمت استفاده  كنند تا مشكلی برای رسيدگی پرونده در مرجع داوری برای آنان پيش نياید .

وی در پایان با تشکراز كليه قضات و كاركنان دادگستری كه در امر تعميم و توسعه فرهنگ داوری در طول ساليان گذشته تاكنون فعاليت داشتند به ويژه رياست محترم كل دادگستري استان و جناب آقای اكبری معاون محترم ايشان از جانب داوران محترم و مردم  تشكر و قدردانی مي كنم همچنین  آماده اجرای سياست های قوه قضاييه هستيم و انتظار داريم اين حمايت ها و هدايت ها استمرار يافته و تقويت شود مضافا از مردم شريف و جامعه حقوقی می خواهم  به داوران حرفه ای اعتماد كنند و از پيشنهادات و راهنماي  ها و تجارب خود مجموعه كانون داوری استان را بهره مند سازند.

از سوابق اجرایی و قضایی قاضی نجیبی می توان به معاونت قضایی و معاونت فناوری اطلاعات دادگستری استان فارس، مسئولیت واحد نظارت و ارزشیابی قضات استان فارس و بازرسی پاره وقت در سازمان بازرسی کل کشور، در حوزه کمیسیون‌ها و هیات‌های تخصصی، مسئولیت کمیته مطالعات حقوقی و قضایی، عضویت در کمیسیون برنامه‌ریزی آموزشی، مشاوره و داوری پژوهش‌های قضایی و مسئولیت کارگروه پژوهشی ستاد اقتصاد مقاومتی دادگستری استان فارس اشاره کرد. وی همچنین به عنوان قاضی در هیات نظارت ثبت استان، هیات تجدیدنظر کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری، هیات حل‌اختلاف کارگر و کارفرما و کمیسیون حل‌اختلاف مالیاتی نیز مشغول به فعالیت بوده است.