یادمان یک‌ساله نگهبان واژه‌ها و فرهنگ مردم
کورش کمالی سروستانی : تجلیل از ابوالقاسم فقیری، تجلیل از بخشی از هویت و حافظه این سرزمین است
Admin 6
0
بهمن پگاه راد - «خبرجنوب»/ از در که وارد می‌شویم، برای من کاملاً واضح است که به کجا روانه شده‌ام: موزه و کتابخانه نوید شیراز. روبه‌رو را که نگاه کنی، نام‌های خاموش اما پرنور بر دیوار نقش بسته است؛ نام‌هایی که به ظاهر جمعی خاموش شده‌اند و جمعی هنوز در میان ما هستند. اما به گفته داریوش نویدگویی، نخستین سخنران نشست اولین سالگرد درگذشت استاد ابوالقاسم فقیری، اسامی نقش‌بسته بر دیوار ورودی نمایشگاه از عالمان، نویسندگان و شاعران هستند که به نظرم باید در نوشتن نام این بزرگان تجدیدنظر شود؛ به این معنا که در رأس همه این نام‌ها دو نام حافظ و سعدی نوشته شود و سپس در ادامه، نام دیگر فرهنگوران معاصر بیاید.
او در همین نشست گفت: چندی پیش به دیدار علی ترکی رفتیم که در کهولت و در دهه دوم پس از یکصدسالگی به سر می‌برد و چند شب پیش نیز مهمان صدرا ذوالریاستین بودیم که گفتند حدود دو ماه است هیچ سخنی نگفته و وقتی جمع ما را دید، به تدریج زبان گشود و برایمان از خاطره گفت؛ از همکلاسی‌بودن با ابوالقاسم فقیری و از شیطنت‌های دوران نوجوانی و اکنون ما به یادمان مردی نشسته‌ایم که فرهنگ ولایت را برایمان نوشت و از سوی دیگر داستان و قصه گفت. اکنون کتاب‌هایش گویای فرهنگ فولکلور و داستان‌هایش زبان حال مردمان سرزمین ماست.
وی به نام‌های فرهنگوران که بر دیوار ورودی نمایشگاه نقش بسته است اشاره کرد و گفت: کلام این‌ها در کتاب‌ها و در سایر آثار هنری باقی‌مانده از آنها، حکایات سرزمین پهناور ما ایران است و من به تک‌تک این کتاب‌ها و آثار عشق می‌ورزم.وی به سیل ویرانگر شیراز نیز اشاره کرد و گفت: آن زمان پیرمردی نزد من آمد که همه کتاب‌های آب‌گرفته را می‌خرم. از او پرسیدیم این کتاب‌ها را برای چه می‌خواهی؟ گفت می‌خواهم خمیر کنم و با آن جعبه تخم‌مرغ درست کنم. با خشم به او گفتم: می‌دانی این کتاب‌ها برای من چه حکمی دارند؟ این کتاب‌ها حکم فرزندان را دارند که باید آنها را به دست صاحبان اصلی‌اش، یعنی مردم، رساند و من حاضر نیستم به این کار، تن دهم. آنها را رایگان به مردم هدیه دادم.
نویدگویی گفت: اکنون به یاد مردی هستیم که فرهنگ ولایت را برایمان تفسیر و تعریف کرد و نوشت و از سوی دیگر داستان و قصه گفت. بنابراین رفتگان فرهنگور دیار، رفتگان‌اند؛ اما زندگان همیشه با ما و آثارشان پژواکی بر دل‌هاست. ابوالقاسم فقیری عمری نگهبان واژه‌ها و صدای فرهیختگان خاموش شهر و روستا بود و آنچه می‌نوشت از دل مردمان این سرزمین بود.
کوروش کمالی سروستانی، مدیر بنیاد سعدی‌شناسی، نیز از شصت سال قدمت آواها و چاپ کتاب‌های استاد ابوالقاسم فقیری سخن گفت و ادامه داد: او پژوهش کرد و به دل چاپ سپرد تا بر دل‌ها بنشیند. هم او بود که به همراه ابوالقاسم انجوی شیرازی و صادق همایونی، سه ضلع مثلثی را تشکیل دادند که حلقه اصلی فرهنگ مردم را بنیان گذاشت و شکل داد؛ تا در روزگاری که غبار فراموشی آرام و بی‌صدا در خاطره‌ها می‌نشیند، در حافظه تاریخ بماند؛ جایی که صداها، واژه‌ها و آواها روایت کهن را از خاطر مردم ما رخت می‌بندد.
وی گفت: فقیری عمر خود را به پاسداری از این میراث سپرد و اکنون به یادمان او به تجلیل نشسته‌ایم و بهتر بگوییم این تجلیل، تجلیل از بخشی از هویت و حافظه این سرزمین است. امروز گرد هم آمده‌ایم تا از مردی سخن بگوییم که عمری در میان روایت‌ها سپری کرد؛ مردی که در اوج مناعت‌طبع، مهربانی، تواضع و پاکیِ آینه‌ها بود؛ مردی که به جستجوی قصه‌ها در کنج خانه‌های قدیمی رفت و آنچه بر زبان مادرها و مادربزرگ‌ها، در عروسی‌ها، بازی‌های کودکانه و باورهای عامیانه و آداب و رسوم مردم این سرزمین بود، ثبت و ضبط کرد. ابوالقاسم رفت، اما آثارش می‌ماند و جهانی که ساخته و پرداخته اوست باقی می‌ماند؛ جهانی که هنوز در آنها آثار او دیده می‌شود.
فقیری از آموزگاری در ممسنی آغاز کرد. او درس آموخت و درس داد. او از مردمی سخن گفت که فرصت انتقال آموخته‌های خود را به دیگری نداشتند و فقیری این گنجینه‌های پرتجربه از حکمت، تخیل و روایت سینه‌ها را به خوبی انتقال داد. به واقع تلاش او این بود که آنچه در معرض فراموشی و نابودی است، فرصتی دیگر برای زیستن بیابد و این همان نقطه‌ای است که نام ابوالقاسم فقیری را با مفهوم ماندگاری پیوند می‌دهد.
او بیان کرد: هویت تنها در بناهای تاریخی و آثار بزرگ ادبی نیست؛ هویت را باید در ترانه‌های محلی و آن قصه‌ای یافت که پیرمرد یا پیرزنی نقل می‌کند و فقیری این‌ها را می‌شناخت. بنابراین آثار فقیری را دوباره باید خواند و پژوهش‌هایی از این دست باید ادامه یابد. بدانیم مرگ پایان حضور انفسی انسان است، اما برای جمعی از رفتگان پایان زندگی نیست؛ آنچه در جهان بر جای گذاشته‌اند، زنده می‌ماند. به واقع پژواک صدا و آثار ابوالقاسم فقیری در حافظه سرزمین ما باقی می‌ماند.یادمان استاد فقیری در حالی برگزار شد که آغازگر این برنامه، امیرهمایون یزدان‌پور، صدای مانای رادیو شیراز و سیمای فارس بود.
وی گفت: استاد ابوالقاسم فقیری آبروی شهر و دیار فارس و شیراز بود. وی از «یاران یکشنبه» بود؛ یارانی که به همت صادق همایونی، پژوهشگر بزرگ تعزیه، تشکیل و راه‌اندازی شد و جلسات پرشور آن سال‌ها ادامه داشت و اکنون نیز توسط دکتر کمالی سروستانی اداره می‌شود.
وی ادامه داد: نام استاد فقیری بیشتر در فرهنگ عامه درخشیده و اکنون که او در میان ما نیست، کتاب‌هایش و به‌ویژه آن دسته که از دل مردم برخاسته، بر دل‌ها خواهد نشست. فقیری از ناملایمات روزگار به راحتی عبور می‌کرد و خم به ابرو نمی‌آورد. او بیشتر به آوای کسانی دل بست که می‌دانست زندگی‌کردن این صداها خود خدمتی بزرگ به جامعه است. او انسانی خوش‌اخلاق بود و ما این دوستی و اخلاق را در دورانی که در رادیو شیراز بود، به خوبی شاهد بودیم.
محمد کشاورز، استان‌نویس، نیز با مروری بر داستان‌های ابوالقاسم فقیری، او و رسول پرویزی را ادامه‌دهنده زبان ساده و صمیمی و پرداختن به زندگی مردم عادی توصیف کرد که البته خاص آن دوران بود. کشاورز به کتابش «رادیو هنوز یک راز بود» نیز اشاره کرد؛ داستانی که کشاورز را در آن زمان به جستجو و ملاقات با یک چهره برجسته رادیویی آن سال‌های فرهنگ مردم می‌کشاند.
در ادامه و پس از شعرخوانی اسماعیل عسلی، مدیرمسئول عصر مردم، از دوستی ۳۱ ساله ابوالقاسم فقیری و امین فقیری در این روزنامه و از نشر روایت‌ها و قصه‌ها از سوی این دو برادر سخن گفت. او بیان کرد: برادران فقیری همیشه با نوشته‌ها و گفتارشان همراه بوده‌اند و چاپ کتاب، شهرت، تقدیر و تجلیل‌ها و سایر ویژگی‌ها، هیچ تأثیری بر اخلاق، رفتار، منش، تواضع، فروتنی و عزت نفسشان نداشته است و این صفات آنها در کمتر کسانی که بر گردن جامعه حق دارند، دیده شده است. در واقع این خانواده پیوسته به فرهنگ و عشق‌بازی با آن شهره بوده‌اند.
در این محفل، بیش از هر چیز سکوت برادر به چشم می‌آمد؛ سکوت امین که گویی در این نشست نبود، سکوتی زیبا. اما هنگامی که از او خواستند درباره برادرش سخن بگوید، این سکوت را شکست. دل‌نوشته‌اش انگار بازتاب دردهایی بود که از لابه‌لای کلمات «دهکده پرملال» برمی‌خاست. او نمی‌دانست ابوالقاسم به کدام‌یک از قهرمانان داستان‌هایش شبیه است؛ شاید هنوز در جست‌وجوی پاسخ این پرسش است.در پایان این یادمان و در یک سالگی وداع با استاد ابوالقاسم فقیری، از حاضران خواسته شد که دفتر یادبود این یادمان را با چند کلمه بنویسند و من نوشتم:استاد فقیری، قصه‌هایتان هنوز در کوچه‌های حافظه ما زنده است؛ نامتان با واژه‌ها و آواهای این سرزمین می‌ماند...
