«زبانپریشی» چیست؟
ادمین ۵
مغز به عنوان مهمترین عضو دستگاه عصبی، وظیفه کنترل تمامی فعالیتهای ارادی و غیرارادی بدن، از جمله گفتار و زبان را بر عهده دارد؛ هرگونه آسیب به بافت مغز میتواند این عملکردها را مختل کند. آفازی یا زبانپریشی، نوعی اختلال در زبان است که توانایی درک زبان و صحبت کردن را تحت تأثیر قرار میدهد، شدت و نوع این اختلال به محل و میزان آسیب مغزی بستگی دارد.
دکتر مجید روانبخش عضو هیات علمی گروه گفتار درمانی دانشگاه جندی شاپور اهواز در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: برای زبان چهار توانایی در نظر گرفته میشود؛ صحبت کردن، شنیدن، نوشتن و خواندن. هر آسیب مغزی به هر بخشی از این چهار مهارت آسیب برساند، زبانپریشی محسوب میشود.
وی ادامه داد: اختلالهای ارتباطی به طور کلی به دو دسته تقسیم میشوند؛ اختلالهای گفتاری و زبانی. اختلالهای زبانی آسیبهایی هستند که به سیستم و شبکههای عصبی مغز که مسئول ساختن و تولید زبان هستند وارد میشوند.
این متخصص گفتاردرمانی گفت: سیستمی که قابلیت برقراری ارتباط از طریق شنیدن، صحبت کردن، نوشتن و خواندن را فراهم میکند، سیستم زبانی مغز است و اگر سیستم زبانی آسیب ببیند، اختلال زبانی به وجود میآید. هر آسیبی که به مغز وارد شود و شبکههای عصبی زبان در مغز را تحت تاثیر قرار دهد، موجب «آفازی» یا «زبانپریشی» میشود.
انواع زبانپریشی
وی افزود: مناطق مغزی که شبکههای عصبی زبان را شامل میشوند معمولا در نیمکره چپ مغز به ویژه در لوب پیشانی به نام بروکا و در لوب گیجگاهی به نام ورنیکه قرار دارند. بسته به اینکه کدام بخش مغز آسیب ببیند، انواع آفازی دستهبندی میشوند. زبانپریشی به صورت کلی دو دسته روان و ناروان دستهبندی شده است.
روانبخش بیان کرد: در آفازیهای روان، توانایی حرف زدن حفظ شده اما گفتار بیماران، بیمعنی است و کلمات دیگران را درک نمیکنند. در آفازیهای ناروان، فرد کلمات را بریدهبریده تلفظ میکند اما تا حدودی درک جملات خود و دیگران را حفظ میکند.
وی در ادامه گفت: آفازی میتواند به دستههای بروکا، ورنیکه، انتقالی، گلوبال، آنومیا و ترانسکورتیکال نیز دستهبندی شود. آفازی ترانسکورتیکال شامل حرکتی، حسی و مختلط میشود. آفازی گلوبال یکی از شدیدترین آفازیها است که بیمار هم توانایی درک کردن و هم توانایی تکلم را به طور کامل از دست میدهد. این نوع آفازی زمانی رخ میدهد که به دلیل ضربه یا سکته مغزی، به مغز اکسیژن و گلوکز کافی نرسیده و بیشتر بخشهای سیستم زبانی دچار آسیب شده است.
عضو هیات علمی گروه گفتاردرمانی دانشگاه جندی شاپور اهواز اضافه کرد: آفازی بروکا به علت وارد شدن آسیب به ناحیه بروکا در لوب پیشانی مغز به وجود میآید. این آفازی، ناروان است. آفازی ورنیکه نیز به علت وارد شدن آسیب به ناحیه ورنیکه در لوب گیجگاهی به وجود میآید و یک آفازی روان است. اگر هر دوی این بخشها آسیب ببینند، آفازی گلوبال رخ میدهد.
روانبخش ادامه داد: خفیفترین آفازی، آنومیا نام دارد. در این آفازی، فرد توانایی صحبت کردن و درک گفتار خود و دیگران را دارد اما به علت ورود آسیب به نواحی مغزی، توانایی نام بردن اسامی خاص را ندارد. برای مثال به جای استفاده از کلمه «کلید»، سعی میکند آن را توصیف کند یا از کلمه «چیز» استفاده میکند.
وی بیان کرد: پیشگیری از آفازی، با سلامت بدن و جلوگیری از سکته مغزی مرتبط است. چکاپهای سالیانه، وزن مناسب، فشار خون نرمال، نداشتن دیابت، ورزش کردن، جلوگیری از مصرف غذاهای چرب و زندگی سالم از راههای پیشگیری از سکته مغزی و در نتیجه آفازی است.
روش تشخیص بیماری آفازی
این متخصص گفتاردرمانی گفت: متخصص گفتاردرمانگر با استفاده از آزمونها، ارزیابیها و تستهای نوروسایکولوژی، آسیبها و نشانههایی که در بیمار وجود دارد را تشخیص میدهد و برای آنها برنامه درمانی مینویسد.
روانبخش ادامه داد: درمان آفازی باید در زودترین زمان ممکن شروع شود. اگر فردی امروز دچار زبانپریشی شود، با توجه به وضعیت پزشکی و پایداری بیمار باید از فردا دمان آن شروع شود.
وی اضافه کرد: برای مثال اگر فرد آفازی بروکا داشته باشد یعنی بیمار در درک مکالمههای روزمره مشکلی نداشته باشد اما نتواند به خوبی صحبت کند، متخصص سعی میکند با تمرینهای تخصصی قدرت تکلم را به بیمار برگرداند. یا اگر فردی در درک گفتههای خود و دیگران مشکل دارد، متخصص تمرینهای ساده و پیچیده در حوزه درک کردن به او میدهد.
