تأثیر استرس بر سلامت جنین چیست؟

دکتر مریم حسن‌زاده، متخصص بهداشت باروری و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی در بجنورد اظهار داشت: دوران بارداری یکی از حساس‌ترین مراحل زندگی مادر و جنین محسوب می‌شود و وضعیت جسمی و روانی مادر نقش بسیار مهمی در رشد طبیعی جنین دارد.

وی افزود: در شرایطی که مادر با فشارهای شدید روانی، اضطراب، نگرانی یا بحران‌های محیطی مواجه می‌شود، تغییرات هورمونی در بدن ایجاد شده و این موضوع می‌تواند بر عملکرد جفت و روند رشد جنین اثر بگذارد.

 استرس شدید چگونه بر جنین اثر می‌گذارد؟ 

عضو هیئت علمی گروه مامایی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی تصریح کرد: هنگام تجربه استرس شدید، بدن مادر هورمون‌هایی مانند کورتیزول و آدرنالین ترشح می‌کند و در صورتی که این وضعیت برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، ممکن است پیامدهای قابل توجهی برای بارداری ایجاد کند.

وی ادامه داد: افزایش مداوم این هورمون‌ها می‌تواند جریان خون به جفت را کاهش دهد و در نتیجه اکسیژن و مواد مغذی کمتری به جنین برسد؛ موضوعی که در برخی موارد موجب اختلال در رشد طبیعی جنین می‌شود.

حسن‌زاده گفت: از سوی دیگر استرس شدید می‌تواند فشار خون مادر را افزایش داده و احتمال انقباضات زودرس رحم را بالا ببرد که این مسئله خطر زایمان زودرس را افزایش می‌دهد. همچنین برخی مطالعات نشان داده‌اند استرس مزمن در دوران بارداری ممکن است بر رشد سیستم عصبی جنین و سلامت روانی کودک در سال‌های بعد از تولد نیز تأثیر بگذارد.

مهم‌ترین پیامدهای استرس شدید در دوران بارداری

این متخصص بهداشت باروری مهم‌ترین پیامدهای استرس شدید در دوران بارداری را افزایش خطر زایمان زودرس، کاهش وزن نوزاد هنگام تولد، اختلال رشد داخل رحمی جنین، افزایش احتمال سقط در اوایل بارداری، افزایش فشار خون بارداری و بروز مشکلات مرتبط با جفت عنوان کرد.

وی افزود: همچنین احتمال تأثیر بر رشد مغز و سیستم عصبی جنین از دیگر پیامدهای استرس مزمن در دوران بارداری است. هرچند همه موارد استرس منجر به بروز عارضه نمی‌شود، اما استرس شدید و مداوم می‌تواند احتمال بروز این مشکلات را افزایش دهد.

علائم هشدار برای مادران باردار

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی با اشاره به برخی علائم هشدار در دوران بارداری گفت: مادران باردار در صورت مشاهده نشانه‌هایی مانند درد و انقباضات مکرر شکم، کاهش حرکت جنین، خونریزی یا لکه‌بینی، سردرد شدید، افزایش فشار خون، تپش قلب شدید، اضطراب مداوم و احساس فشار شدید روانی باید حتماً به پزشک مراجعه کنند.

وی افزود: تشخیص به‌موقع و مراقبت‌های پزشکی می‌تواند از بروز بسیاری از عوارض احتمالی جلوگیری کند.

راهکارهای کاهش استرس در دوران بارداری

حسن‌زاده یکی از مهم‌ترین اقدامات برای کاهش اثر استرس بر بارداری را مدیریت فشارهای روانی از طریق روش‌های آرام‌سازی دانست و گفت: تمرین‌های تنفس عمیق، مدیتیشن و تمرین‌های آرام‌سازی عضلات می‌توانند به کاهش سطح هورمون‌های استرس در بدن کمک کنند.

وی ادامه داد: خواب کافی نیز نقش مهمی در سلامت مادر باردار دارد و کمبود خواب می‌تواند استرس بدن را تشدید کند؛ بنابراین داشتن خواب منظم و باکیفیت برای مادران باردار ضروری است.

این استاد دانشگاه همچنین بر اهمیت تغذیه مناسب تأکید کرد و گفت: مصرف غذاهای سرشار از آهن، اسید فولیک، کلسیم، پروتئین و اسیدهای چرب امگا3 می‌تواند به تقویت بدن مادر و رشد بهتر جنین کمک کند.

وی افزود: فعالیت بدنی سبک مانند پیاده‌روی منظم نیز می‌تواند گردش خون را بهبود بخشیده و در کاهش اضطراب مادران باردار مؤثر باشد.

نقش حمایت خانواده در سلامت مادر باردار

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی حمایت عاطفی همسر و خانواده را یکی از عوامل مهم در کاهش استرس مادر باردار دانست و گفت: احساس امنیت و حمایت می‌تواند تا حد زیادی از شدت اضطراب و نگرانی‌های مادر بکاهد.

وی همچنین توصیه کرد مادران باردار در شرایط بحرانی تا حد امکان از مواجهه با اخبار و اطلاعات تنش‌زا پرهیز کرده و محیطی آرام برای خود فراهم کنند.

اهمیت مراقبت‌های پزشکی منظم

حسن‌زاده با تأکید بر ضرورت مراجعه منظم به پزشک متخصص زنان در دوران بارداری گفت: بررسی روند رشد جنین از طریق سونوگرافی و کنترل وضعیت سلامت مادر می‌تواند از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری کند.

وی افزود: کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند فشار خون، دیابت بارداری و کم‌خونی نیز از جمله اقداماتی است که نقش مهمی در حفظ سلامت مادر و جنین دارد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی در پایان خاطرنشان کرد: اگرچه استرس بخشی طبیعی از زندگی است، اما استرس شدید و طولانی‌مدت در دوران بارداری می‌تواند سلامت جنین را تهدید کند و با مدیریت صحیح استرس، تغذیه مناسب، خواب کافی و پیگیری منظم مراقبت‌های پزشکی می‌توان شرایط ایمن‌تری برای رشد جنین و تولد نوزاد سالم فراهم کرد.