از مجازات صرف تا بازسازی شخصیت؛ روایتی از تحول در نگاه قضایی

مرجان دهقانی-  «خبرجنوب»/ چگونه می‌توان از وقوع جرم پیشگیری کرد و حقوق مالباختگان را در چرخه عدالت بازگرداند؟ در دومین روز از هفته قوه قضائیه، خبرجنوب در جست‌وجوی پاسخ این پرسش‌ها و بررسی ریشه‌های مشکلات اجتماعی، با اسماعیل اکبری، معاون قضایی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری فارس، به گفت‌وگوپرداخته است . 

قاضی اکبری، با اشاره به چالش‌ها و معضلات اجتماعی موجود، بر رویکرد پیشگیرانه و حمایتی معاونت قضایی تاکید کرد و گفت که وظیفه‌ی اصلی این مجموعه، شناسایی ریشه‌های جرم، اقدامات حمایتی از قربانیان و ایجاد سازوکارهایی برای بازگشت سعادتمندانه‌ی افراد به دامن جامعه است.

وی ، بر ضرورت تغییر نگاه قضایی تاکید کرد و توضیح داد: برای افرادی که مرتکب جرم می‌شوند، قانون اقدامات پیش‌بینی‌شده‌ای دارد؛ از جمله تشکیل پرونده شخصیتی برای بررسی علل و عوامل ارتکاب جرم و نیز بررسی انگیزه وقوع جرم. سپس مشاور در کنار پرونده شخصیت، نوع مجازات مؤثر را پیشنهاد می‌دهد تا مجازات متوجه خود متهم باشد و خانواده‌اش درگیر نشوند. اما در خصوص بزه‌دیدگان - افرادی که مورد آسیب یا تعرض قرار گرفته‌اند، مانند سرقت از منزل یا تجاوز - که آسیب‌های روحی‌روانی جدی متحمل می‌شوند و ممکن است در آینده دچار عقده شده یا دست به انتقام شخصی بزنند. متأسفانه در قوانین گذشته کمتر به وضعیت روحی و روانی بزه‌دیده پرداخته می‌شد. فردی که مورد سرقت، تجاوز یا خشونت قرار گرفته، ممکن است دچار عقده‌های روانی شود و حتی خود در آینده دست به جرم بزند. به همین دلیل، مرکزی برای حمایت از بزه‌دیدگان راه‌اندازی شده  که در هفته قوه قضائیه افتتاح خواهد شد. این مرکز با ارائه مشاوره‌های روان‌شناختی و حمایت‌های اجتماعی، از انتقام‌گیری شخصی و تکرار جرم توسط آنان پیشگیری می‌کند.

عدالت ترمیمی؛ بازگشت اموال مالباختگان از طریق اشتغال مجرمان

قاضی اکبری در یکی از نوآورانه‌ترین راهکارهای مطرح شده برای حل مشکلات زندانیان ، پیوند میان «اشتغال» و «جبران خسارت را مطرح و توضیح داد: برخی از زندانیان که مرتکب جرائم عمد شده اند، پس از تحمل مجازات، همچنان به دلیل ناتوانی در پرداخت دیه یا رد مال، در زندان باقی می مانند. این در حالی است که مالباخته نیز به حق خود نمی رسد. در طرح جدید، با همکاری کارخانه داران، این زندانیان به عنوان نیروی کار مشغول می شوند و از محل درآمد خود، خسارت مالباختگان را جبران می کنند. در هفته قوه قضائیه، تعدادی از این زندانیان به صورت مشروط آزاد می شوند تا با کار کردن، بدهی خود را پرداخت کنند.

اجرای طرح "نماد" در مدارس

معاون قضایی دادگستری فارس در تشریح برنامه‌های امسال برای حل مشکلات دانش آموزان به طرح نماد اشاره کرد و گفت :  یکی از طرح‌های مهم، نظارت بر اجرای طرح "نماد" است که طی آن تمام دانش‌آموزان استان غربالگری می‌شوند تا آسیب‌هایی نظیر اختلالات روحی و شخصیتی، فرزندان طلاق، زندانیان، معتادان یا بدسرپرستان شناسایی شوند. پس از شناسایی، با حمایت ۱۷ اداره مختلف، ارجاع به مشاوره و نهادهای حمایتی انجام می‌شود تا از آسیب‌های جدی در آینده پیشگیری شود.

آموزش مهارت به کودکان کار

در حوزه کودکان کار نیز، با استناد به قانون حمایت از خانواده، کودکان ۱۵ تا ۱۸ ساله توسط اداره حمایت از کودکان و نوجوانان به صنوف مختلف معرفی می‌شوند تا در محیط واقعی کار و در اوقات فراغت (به ویژه تابستان)، مهارت بیاموزند. این طرح با همکاری صنف نمایشگاه‌داران و مکانیک‌ها آغاز شده و تاکنون حدود ۴۰ دانش‌آموز معرفی شده‌اند و برنامه داریم تا پایان سال، برای ۲۰۰ کودک کار این فرصت را فراهم کنیم تا ضمن کسب درآمد، اعتمادبه‌نفس، عزت‌نفس و قدرت خودکنترلی پیدا کنند و از آسیب‌های اجتماعی مصون بمانند.

اجرای تئاتر خیابانی با موضوعات اجتماعی  پیشگیری از خودکشی و کنترل خشونت

قاضی اکبری با اشاره به برنامه‌های حوزه خانواده، خاطرنشان کرد: آموزش‌های انتخاب همسر و آشنایی با شرایط و سازوکارهای آن را به مقاطع متوسطه می‌بریم تا دانش‌آموزان پیش از انتخاب، مهارت‌های لازم را بیاموزند.

همچنین نحوه ارتباط، فرصت‌ها و خطرات ارتباط با جنس مخالف را آموزش می‌دهیم. در یکی دو هفته آینده، ۱۵ برنامه تئاتر خیابانی با همکاری معاونت اجتماعی شهرداری و هنرمندان، با موضوعات خشونت، اعتیاد و طلاق در محیط‌های باز اجرا می‌شود.

وی برنامه‌های دیگر این معاونت را هماهنگی در کنترل خشونت، پیشگیری از افکار خودکشی (به ویژه برای جوانان) با همکاری دانشگاه علوم پزشکی، طرح پیشگیری از سقط جنین در راستای جوانی جمعیت، و نیز آموزش‌های متنوع در حوزه پیشگیری از سرقت و نقش مردم در کاهش جرم  اعلام کرد.

مقابله با جرائم فضای مجازی

همچنین در حوزه خانواده و خشونت‌های خانوادگی، اقدامات مؤثری نظیر آموزش‌های گروهی برای متقاضیان طلاق و نیز حضور مشاور در کنار پرونده شخصیتی اطفال در جلسات دادگاه، برای جلوگیری از آسیب‌های روحی‌روانی و حمایت از حقوق آن‌ها، انجام شده است.

اکبری در قسمت دیگری از این گفت و گو  با تأکید بر اینکه بسیاری از جرائم ناشی از ناآگاهی مردم است، گفت: افزایش آگاهی های حقوقی مردم، مهم ترین راهکار پیشگیری از وقوع جرم است. متأسفانه بسیاری از کلاهبرداری ها، به ویژه در فضای مجازی، ناشی از بی اطلاعی کاربران است. ما بارها هشدار داده ایم که به لینک های ناشناس اعتماد نکنید و فریب پیام های تحریک آمیز را نخورید، اما هنوز بسیاری از مردم این هشدارها را جدی نمی گیرند. امسال برنامه داریم تا آموزش های حقوقی را به صورت گسترده تری ارائه دهیم و مردم را به مشورت با حقوقدانان قبل از هر اقدام حقوقی تشویق کنیم.

آنچه در این گف وگو به روشنی نمایان بود، عزم جدی معاونت پیشگیری از وقوع جرم دادگستری فارس برای حرکت از نگاه سنتی به سمت رویکردهای نوین و انسانی در مواجهه با جرم و آسیب های اجتماعی است. رویکردی که در آن، پیشگیری بر تنبیه مقدم است، بزه دیده فراموش نمی شود، متهم فرصت بازسازی می یابد و جامعه با مشارکت همگانی، به سمت آرامش و امنیت بیشتر گام برمی دارد. طرح هایی که  می توانند نویدبخش آینده ای روشن تر برای استان فارس در حوزه کاهش جرائم و آسیب های اجتماعی باشند.