زندان، آغاز بحران

مرجان دهقانی-«خبرجنوب»/ بیشتر ما هرگز تصور نمی‌کنیم روزی مرتکب جرم شویم و پشت میله ‌های زندان قرار بگیریم اما واقعیت این است که فقر و بیکاری می‌تواند انسان را به موجودی ناشناخته تبدیل کند و هر ناممکنی را در چنان شرایطی ممکن سازد. اگرچه عوامل مختلفی در بروز جرم نقش دارند اما عامل اقتصادی یکی از ریشه‌ای‌ترین محرک‌هاست که فرد را به سمت اقداماتی مانند سرقت یا حمل مواد مخدر سوق می‌دهد. وقتی فردی راهی زندان می‌شود، بحران تازه‌ ای آغاز می‌شود؛ خانواده‌ای اغلب پرجمعیت، بی‌سرپرست می‌ماند. تأمین هزینه‌های روزانه به مشکلی بزرگ تبدیل می‌شود و سایه پدر یا مادر از سر فرزندان کنار می‌رود. 

این کودکان، حالا درمعرض آسیب‌های اجتماعی و اخلاقی جدی قرارمی‌گیرند، آسیب‌هایی که دامن جامعه را نیز خواهد گرفت. متأسفانه نگاه جامعه به خانواده زندانیان نیز غالباً همراه با طرد و نفی است، گویی فرزندان نیز گناهکارند و جایی در عرصه‌های زندگی اجتماعی ندارند.

 در این میان، وظیفه اخلاقی و انسانی تمامی اقشار جامعه، مسئولان دولتی و خصوصی و سازمانهای مردم‌نهاد است که با حمایت از این خانواده‌های محروم، هم آنها و هم جامعه را از آسیب‌های گسترده مصون بدارند و زمینه بازگشت آنان به آغوش جامعه را فراهم آورند. یکی از سازمان‌های مردمی با سابقه و اثرگذار در این عرصه «انجمن حمایت از زندانیان» است که با هدف اصلی حمایت مادی و معنوی از زندانیان بی‌بضاعت و خانواده‌های آنان فعالیت می‌کند. در گفت‌وگو با فاضل کاویانی، مدیر عامل انجمن حمایت از زندانیان شیراز به بررسی عملکرد، اهداف و برنامه‌های این نهاد حمایتی پرداخته‌ایم.

وی از تحت‌پوشش قرار گرفتن بیش از ۵۵۰۰ خانواده زندانی در استان خبر داد و گفت: هدف  نهایی، قطع وابستگی اقتصادی خانواده‌هاست، تمام برنامه‌ریزی‌های ما در سه محور حمایت معیشتی،    روانی و توانمندسازی شغلی، تنها یک مقصد دارد، خودکفایی. ما می‌خواهیم فرد بتواند با بازار کار واقعی بیرون ارتباط مؤثر برقرار کند و به زندگی عادی بازگردد.

مدیر عامل انجمن حمایت از زندانیان شیراز توضیح داد که این انجمن صرفاً به ارائه کمک‌های مقطعی نمی‌پردازد بلکه با یک مدل جامع، همزمان به مسائل معیشتی، روحی و آینده‌شغلی خانواده‌ها می‌پردازد. این خدمات شامل پرداخت مستمری، برگزاری جشن‌های مناسبتی برای کودکان، تأمین هزینه‌های تحصیلی و نیز برگزاری کارگاه‌های رایگان مهارت‌آموزی مانند آرایشگری، خیاطی و شیرینی‌پزی با همکاری فنی‌وحرفه‌ای است.

کاویانی به شبکه‌سازی گسترده‌ انجمن اشاره کرد و گفت: خوشبختانه اکثر نهادهای دولتی و قضایی با ما همکاری می‌کنند. وی از همکاری با گروه‌های صلح‌ساز محلی و عشایر برای میانجیگری و حل اختلافات و نیز رایزنی با بانک‌ها برای بهره‌گیری از مسئولیت اجتماعی آن‌ها خبر داد و یادآور شد: مسیر برنامه‌ریزی و اقدامات ما در انجمن، باید به خوداتکایی و خودکفایی خانواده‌ زندانی بیانجامد و ضروری است فرد با بازار کار معتبر خارج از مجموعه ارتباط مؤثری برقرار کرده و در فرآیند اشتغال مولد و درآمدزا قرار گیرد تا بتواند زندگی و معیشت خود را مدیریت و تأمین کند.

با تحقق این خودکفایی، وابستگی اقتصادی خانواده به حمایت انجمن پایان خواهد یافت. اگر با نگاهی ارزش‌بنیان به کار انجمن بنگریم و جایگاه آن را در کاهش آسیب‌های خانواده‌ها و پاسداشت عزت و کرامت آنان درک کنیم، درخواهیم یافت که خدمت در انجمن در همه لحظات می‌تواند عبادتی پراجر و وسیله‌ای برای کسب پاداش معنوی باشد. ما هر ساله با آغاز سال تحصیلی، بسته‌های لوازم التحریر و کمک‌هزینه‌های تحصیلی به دانش‌آموزان و دانشجویان این خانواده‌ها ارائه می‌دهیم. همچنین در حوزه‌ نخبه‌پروری نیز فعالیم و استعدادهای درخشان را شناسایی کرده و به بنیاد نخبگان استان معرفی می‌کنیم تا در مراسم مرتبط مورد تقدیر قرار گیرند. 

وی افزود: مهمترین فشارهایی که این خانواده ها تحمل می کنند، مشکلات معیشتی، دغدغه های روحی و نگرانی برای آینده فرزندانشان است. ما با کمک خیرین و از طریق برنامه های حمایتی تلاش می کنیم این فشارها را کاهش دهیم. ما کلاس های آموزشی متنوعی با همکاری اداره فنی و حرفه ای استان برگزار می کنیم که در پایان به شرکت کنندگان مدرک معتبر اعطا می شود. رشته های آموزشی شامل آرایشگری، خیاطی، گلسازی،شمع  سازی، تابلوهای رزینی،   شیرینی پزی و... است. بسیاری از افراد در این زمینه ها توانمند شده اند و امیدواریم در آینده بتوانند شغل پایداری برای خود ایجاد کرده و بخشی از هزینه های زندگی را تامین کنند. 

مدیر عامل انجمن حمایت از زندانیان شیراز در ادامه گفت:  خوشبختانه اکثر نهادهای دولتی وقتی فلسفه وجودی انجمن را برایشان توضیح می دهیم، همکاری خوبی دارند. اداره کل فنی و حرفه ای و اداره کل زندان ها کمک های زیادی میکنند. از طرف دادگستری و دادستانی نیز چون رئیس هیأت مدیره انجمن از قضات است، حمایت وجود دارد. همچنین ما یک آموزشگاه رانندگی پایه دو داریم که با کمک راهنمایی و رانندگی اداره می شود و بخشی از درآمد انجمن از این طریق تامین می گردد تا بتوانیم مستمری ها و کمکهای بلاعوض را به خانواده ها پرداخت کنیم.

وی با اشاره به ارائه خدمات سلامت روان و مشاوره توسط مشاوران مجرب و حتی مطرح استان، تصریح کرد: این مشاوران هزینه‌های خود را به میزان قابل توجهی کاهش داده‌اند تا خانواده‌ها بتوانند با هزینه‌ای اندک از این خدمات بهره‌مند شوند  حتی هزینه‌های ایاب و ذهاب شرکت‌کنندگان در دوره‌های آموزشی را نیز انجمن تقبل می‌کند، زیرا متأسفانه برخی از این عزیزان در تنگنای مالی قرار دارند.

 کاویانی با تأکید بر محدودیت منابع انجمن و عدم دریافت کمک مستقیم دولتی، افزود: ما علاوه بر خانواده‌های زندانیان، در حد امکان به خود زندانیان نیز کمک می‌کنیم. وی با بیان اینکه خداوند به هر یک از ما امکانات و توانایی‌هایی عطا کرده است، خاطرنشان کرد: این‌گونه نیست که لطف الهی تنها شامل حال فردی باشد که پشت میز نشسته و از آن محروم باشد که در گرمای طاقت‌فرسا مشغول کار است. همه ما در قبال یکدیگر مسئولیت داریم. مردم ما مردمان نیکویی هستند، اما در این حوزه نیاز به فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی بیشتری احساس می‌شود.

مدیر عامل انجمن حمایت از زندانیان شیراز از رایزنی با چند مدیر بانک در چارچوب مسئولیت اجتماعی بانک‌ها برای کمک به آزادی زندانیان جرائم مالی با مبالغ جزئی خبر داد و گفت: برخی از آن‌ها از این کار استقبال کرده‌اند.وی با بازگویی خاطره‌ای تأثربرانگیز از دختری که به دلیل بدهی مالی اندک در جوانی به زندان افتاده بود، بیان کرد: پس از ده سال، بدهی او با احتساب جریمه‌ها به مبلغ کلانی افزایش یافته بود که خوشبختانه با همت یکی از خیرین که دارای کارگاه خیاطی است، هم امکان مهارت‌آموزی و اشتغال برای وی فراهم شد و هم مکانی برای سکونت در اختیارش قرار گرفت.

کاویانی با اشاره به اثربخشی کمک‌های مردمی، توضیح داد: با مبالغی مانند دویست میلیون تومان می‌توان ده زندانی زن را که به دلیل بدهی‌های حدود بیست میلیون تومانی در زندان هستند، آزاد کرد. وی به فعالیت گروه‌های صلح و سازش متشکل از افراد معتمد محلی و عشایر هم اشاره کرد و افزود: این گروه‌ها در جرائمی مانند قتل یا جرائم مالی میانجیگری می‌کنند و در صورت حصول توافق، انجمن تا سقف دویست میلیون تومان تسهیلات قرض‌الحسنه کم‌بهره در اختیار زندانی یا خانواده‌اش قرار می‌دهد.

مدیر عامل انجمن حمایت از زندانیان شیراز از برنامه‌ریزی برای تشکیل جلسه با دانشگاه علوم پزشکی خبر داد و گفت: درصددیم از اساتید و روانپزشکان داوطلب بخواهیم در ارائه خدمات روانشناسی به خانواده‌ها، که نقشی کلیدی در بهبود کیفیت زندگی آنان دارد، همکاری کنند.کاویانی خطاب به خانواده‌های زندانیان، به ویژه بانوان، توصیه کرد: با وجود همه سختی‌ها تسلیم نشوند و در کارگاه‌های آموزشی رایگان انجمن شرکت کنند تا با کسب مهارت، بتوانند روی پای خود بایستند.

در صورت ارائه طرح توجیهی معقول، تا سقف ۱۵۰ میلیون تومان تسهیلات قرض‌الحسنه با اقساط بلندمدت در اختیار متقاضی قرار می‌گیرد.به طورمثال در کارگاه کیف سازی که اخیراً برگزار شد، تولیدات اولیه به بازار عرضه شده و بخشی از درآمد نصیب مهارت‌آموزان می‌شود تا چرخه زندگی آنان بچرخد. 

وی با تأکید بر نیاز به اطلاع‌رسانی بیشتر گفت: با گسترش اطلاع‌رسانی، کمک‌های مؤثرتری جلب شده و خانواده‌ها آرامش نسبی پیدا خواهند کرد. مهم‌ترین راه پیشگیری از بازگشت به زندان ایجاد اشتغال پایدار از طریق مهارت‌آموزی است؛ مهارت‌آموزی و درآمدزایی، احتمال بازگشت به چرخه جرم را کاهش می‌دهد.

وی در پایان با بیان اینکه پشت هر زندانی یک خانواده و فرزندان چشم‌به‌راه حمایت هستند گفت: همه ما در قبال جامعه مسئولیم. همان‌گونه که بزرگی گفت«شب که به رختخواب می‌روم، از خود می‌پرسم امروز با دانش و توانی که خدا به من داده، برای مردم و کشورم چه کردم؟»

این تفکر را می‌توان به همه عرصه‌ها تعمیم داد. برخی از نظر مادی توانا هستند و برخی از نظر علمی. خداوند این نعمت‌ها را برای یاری همنوعان به ما عطا کرده است. بیایید با مشارکت بیشتر، آرامش نسبی را به خانواده‌های در انتظار هدیه دهیم.