محرم در بوشهر؛ روایت ماندگار سنج، دمام و سینهزنی سنتی
Admin 6
با فرارسیدن ماه محرم، استان بوشهر رنگ و بوی دیگری به خود میگیرد. از کوچههای قدیمی بندر بوشهر تا روستاهای دورافتاده استان، صدای سنج و دمام، نوحههای حزنانگیز و حلقههای منظم سینهزنی، فضای شهرها و روستاها را سرشار از شور حسینی میکند. آیینهای عزاداری در این استان تنها یک مراسم مذهبی نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی مردمی است که قرنها عشق و ارادت خود به اهل بیت (ع) را در قالب سنتهایی ماندگار حفظ کردهاند.
سنج و دمام؛ نوای آغاز سوگواری
سنج و دمام شناختهشدهترین نماد عزاداری در بوشهر است؛ آیینی که با آغاز ماه محرم در محلهها، حسینیهها و تکایا طنینانداز میشود. نوای هماهنگ دمامها و ضربآهنگ سنجها، مردم را برای حضور در مجالس عزاداری فرا میخواند و حال و هوای ویژهای به شهر میبخشد.
این آیین که ریشهای دیرینه در فرهنگ جنوب ایران دارد، امروزه به یکی از شاخصترین جلوههای عزاداری کشور تبدیل شده و نام بوشهر را بیش از هر چیز با نوای سنج و دمام پیوند زده است.
سینهزنی بوشهری؛ حلقهای از شور و همدلی
سینهزنی سنتی بوشهر از دیگر جلوههای منحصربهفرد عزاداری در این استان است. عزاداران در حلقههایی منظم و هماهنگ گرد هم میآیند و با نوحههایی ویژه و ریتمی خاص به سوگواری میپردازند.
شیوه اجرای این آیین، نوع نوحهخوانی و هماهنگی عزاداران، سینهزنی بوشهری را از بسیاری از سبکهای عزاداری در دیگر نقاط کشور متمایز کرده است. بسیاری از پژوهشگران فرهنگ عامه، این شیوه عزاداری را یکی از اصیلترین جلوههای سوگواری مذهبی در ایران میدانند.
تعزیهخوانی؛ روایت هنرمندانه واقعه عاشورا
تعزیهخوانی در بسیاری از شهرها و روستاهای استان بوشهر سابقهای طولانی دارد. این آیین نمایشی مذهبی، با بازآفرینی حوادث کربلا و روایت رشادتها و مظلومیتهای اهل بیت (ع)، نسلهای مختلف را با پیام عاشورا آشنا کرده است.
پیشکسوتان تعزیه معتقدند این هنر آیینی در گذشته یکی از مهمترین ابزارهای انتقال مفاهیم دینی و تاریخی به مردم بوده و همچنان جایگاه خود را در میان آیینهای محرم حفظ کرده است.
آیینهای نمادین عاشورا
در کنار سنج و دمام و سینهزنی، مراسم دیگری نیز در نقاط مختلف استان برگزار میشود که هر یک نمادی از حوادث و شخصیتهای واقعه کربلا هستند.
آیین حجله حضرت قاسم (ع)، گهواره حضرت علیاصغر (ع)، نعشگردانی، شمعزنی و مراسم شام غریبان از جمله برنامههایی هستند که در ایام محرم و صفر با حضور گسترده مردم برگزار میشوند و جلوهای از ارادت مردم بوشهر به خاندان اهل بیت (ع) را به نمایش میگذارند.
حسینیههایی با قدمت چند صد ساله
بسیاری از حسینیهها و تکایای استان بوشهر قدمتی بیش از یک قرن دارند و برخی از آنها به دوران قاجار بازمیگردند. این اماکن مذهبی علاوه بر نقش عبادی، بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی استان را نیز در خود جای دادهاند.
حسینیه سالمخانی در برازجان، حسینیه حاج سیدمحمدرضا کازرونی در محله شنبدی بوشهر، حسینیه عبد امامی در گناوه، حسینیه خان در بندر ریگ، ماتم آغا و ماتم شیخ احمد در بندر دیر، حسینیه میرزا در خورموج و حسینیه بحرینیها در اهرم از جمله مراکز مذهبی قدیمی استان به شمار میروند که سالهاست میزبان عزاداران حسینی هستند.
ثبت ملی میراث عاشورایی بوشهر
اهمیت آیینهای عزاداری بوشهر به اندازهای است که بخش قابل توجهی از آنها در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسیده است. تاکنون بیش از ۷۰ اثر ناملموس از استان بوشهر ثبت ملی شده که ۲۴ مورد آن به آیینها و مراسم عزاداری محرم و صفر اختصاص دارد.
ثبت ملی این آیینها زمینه حفاظت قانونی از سنتهای مذهبی و انتقال آنها به نسلهای آینده را فراهم کرده و نقش مهمی در صیانت از هویت فرهنگی استان دارد.
بیش از ۱۲۰۰ هیئت مذهبی فعال در استان
استان بوشهر از جمله استانهای پیشرو در فعالیتهای مذهبی و هیئتی به شمار میرود. بر اساس آمار ادارهکل تبلیغات اسلامی، در حال حاضر یکهزار و ۲۴۰ هیئت مذهبی در استان فعالیت میکنند که نسبت به سال گذشته رشد قابل توجهی داشتهاند.
از این تعداد، ۴۸۰ هیئت ویژه بانوان، ۱۶۰ هیئت نوجوانان و ۲۵ هیئت دانشجویی هستند. این آمار نشاندهنده حضور گسترده اقشار مختلف جامعه در فعالیتهای مذهبی و نقشآفرینی نسل جوان در حفظ و تداوم فرهنگ عاشورا است.
میراثی زنده برای نسلهای آینده
آیینهای عزاداری بوشهر فراتر از یک مراسم مذهبی، بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی مردم این استان محسوب میشود. سنتهایی که طی دههها و حتی قرنها شکل گرفتهاند و امروز نیز با همان شور، اصالت و معنویت در جایجای استان جریان دارند.
سنج و دمام، سینهزنی سنتی، تعزیهخوانی و دیگر آیینهای عاشورایی بوشهر، میراثی زنده و ارزشمند هستند که حفظ آنها نه تنها پاسداری از فرهنگ دینی، بلکه صیانت از بخشی از تاریخ و هویت جنوب ایران به شمار میرود.
