نان، روایت هویت و فرصتی برای گردشگری فرهنگی

زینب دانشور-«خبرجنوب»/ بوی نان تازه از دیرباز بخشی از خاطره جمعی ایرانیان بوده است، عطری که از نانوایی‌های قدیمی برمی‌خاست و با حرمت نان بر سر سفره‌ها معنا پیدا می‌کرد.

 اما امروز در جهان گردشگری، این خاطره‌های ساده دیگر تنها جنبه نوستالژی ندارند؛ کشورهایی که حتی کمترین داشته‌های فرهنگی یا سنت‌های خوراکی خود را دارند، توانسته‌اند با بسته‌بندی درست، آن را به جاذبه‌ا‌ی گردشگری و حتی یک برند جهانی تبدیل کنند.

به گزارش خبرجنوب، نمونه‌های موفق نشان می‌دهد که گردشگر خارجی به همان اندازه که به دنبال دیدن بناهای تاریخی است، تشنه لمس تجربه‌های بومی و چشیدن طعم زندگی روزمره مردم نیز هست. ایران و به‌ویژه استان فارس، با تنوع فرهنگی و سنت‌های غذایی بی‌نظیر، ظرفیتی بسیار فراتر از این نمونه‌ها دارد؛ ظرفیتی که اگر به درستی معرفی و عرضه شود، می‌تواند هم موجب جذب گردشگران داخلی و خارجی گردد و هم میراث معنوی ما را از خطر فراموشی نجات دهد. برگزاری رویدادهایی همچون «نان و نمک» در شیراز، دقیقاً در همین نقطه اهمیت پیدا می‌کند: فرصتی برای بازشناسی نان‌های اصیل فارس، احیای سنت‌های فراموش‌شده و ایجاد نشاط اجتماعی، در کنار بسترسازی برای تبدیل فرهنگ غذایی به یک محور پایدار گردشگری. اینجاست که نقش دستگاه‌های متولی و نهادهای فرهنگی پررنگ‌تر از همیشه می‌شود؛ چرا که حفظ این داشته‌ها تنها در سایه حمایت هدفمند و برنامه‌ریزی بلندمدت ممکن خواهد بود.

رویداد گردشگری «نان و نمک» توسط مؤسسه آموزشی سما و میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان و حامیانی از جمله روزنامه «خبر جنوب» و روزنامه «توریسم» برگزار شد. برنامه‌ای با حضور شهرهایی از استان فارس، که به معرفی و پخت نان‌های محلی متنوع پرداخت. همچنین نشست تخصصی گردشگری خوراک، نان، فرهنگ و هنر نیز پنج شنبه 13 شهریور ماه برگزار شد و در آن نشست سخنرانی‌هایی در محورهای «جایگاه نان در ارتقا فرهنگ و اقتصاد گردشگری بین‌المللی»، «داستان نان»، «نان در کلام جهانگردان»، «جایگاه نان در پیوند کشورهای هدف گردشگری ایران» و «نان، صنایع بومی و هنر» ارائه شد.

این چرخه می‌تواند به اقتصاد خانوارهای محلی کمک کند

محسن ضیایی، سرپرست میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس در این رویداد در گفت و گو با «خبر جنوب» رویدادها را به‌عنوان ابزاری برای تبدیل جاذبه به مقصد گردشگری خواند که در ادامه می‌خوانید:

»خبرجنوب»: شما بارها تأکید کرده‌اید که جاذبه‌های فرهنگی و تاریخی استان فارس شناخته شده‌اند، اما برای تبدیل شدن به مقصد گردشگری چه باید کرد؟

 بله، همه ما می‌دانیم که فارس چه گنجینه‌ای از آثار تاریخی و میراث فرهنگی دارد. اما صرف داشتن جاذبه کافی نیست. باید این جاذبه‌ها را به مقصد گردشگری تبدیل کنیم. این کار تنها با تعریف و اجرای رویدادها ممکن می‌شود.

»خبرجنوب»: نمونه‌هایی از این رویدادها که مدنظر شماست چیست؟

در سطح بین‌المللی یادروز حافظ و یادروز سعدی را داریم که ظرفیت بزرگی برای معرفی فارس هستند. در سطح ملی و منطقه‌ای هم مراسم‌هایی مثل جشن حلوای مسقطی لار یا آیین‌های محلی سروستان را می‌توان به عنوان جاذبه معرفی کرد. این‌ها نمونه‌هایی هستند که با برنامه‌ریزی درست می‌توانند فراتر از یک مراسم محلی عمل کنند و به مقصد گردشگری تبدیل شوند.

»خبرجنوب»: رویداد اخیر «نان و نمک» هم در همین راستا بود؟

دقیقاً. نان در فرهنگ ایرانی جایگاه ویژه‌ای دارد و می‌تواند به عنوان یک رویداد گردشگری معرفی شود. همین برگزاری رویداد نان‌های محلی در فارس نشان داد که این آیین‌ها چه ظرفیت بالایی برای جذب گردشگر دارند. در کنار جنبه فرهنگی، تأثیر اقتصادی این برنامه‌ها بر زندگی جوامع محلی هم چشمگیر است. بسیاری از نان‌های سنتی در سبد اقتصادی خانوارها جای دارند و معرفی آن‌ها می‌تواند به رونق تولید و فروش کمک کند.

»خبرجنوب»: پس شما به بعد اقتصادی رویدادها هم نگاه ویژه دارید؟

بله، قطعاً. ما رویدادها را تنها به چشم فعالیت فرهنگی نمی‌بینیم. هر رویداد یک زنجیره ارزش ایجاد میإ‌کند؛ از تولیدکنندگان محلی تا گردشگران و حتی صادرکنندگان.

»خبرجنوب»: آیا برنامه مشخصی برای استمرار این رویدادها وجود دارد؟

 بله. وزارت میراث فرهنگی برای ما یک برنامه پنج‌ساله تکلیف کرده و در آن رویدادهای مختلف استان فارس تعریف و شناسایی شده‌اند. تأکید ما بر استمرار این برنامه‌هاست تا هم در سطح ملی و هم بین‌المللی بتوانیم جایگاه ویژه‌ای پیدا کنیم.

* باید مردم محلی، فرهنگ و خدمات بومی خودشان را به گردشگر عرضه کنند

امیرحسین حکمت‌نیا، مدیر مؤسسه گردشگری سما و طراح رویداد «نان و نمک» نیز در گفت‌وگو با «خبر جنوب» به سوالاتی پاسخ داد که در ادامه می‌خوانید:

»خبر جنوب»: ایده برگزاری رویداد «نان و نمک« از کجا شکل گرفت و چه تفاوتی با برنامه‌های مشابه داشت؟

پیشتر برنامه‌هایی داشتیم که صرفاً به پخت نان‌های محلی برای عموم مردم می‌پرداخت، اما نگاه ما در این رویداد متفاوت بود. مخاطب اصلی ما گردشگران و فعالان حوزه گردشگری بودند. می‌خواستیم جریان‌سازی کنیم و نشان دهیم که گردشگری صرفاً دیدن یک جاذبه نیست؛ بلکه باید مردم محلی، فرهنگ و خدمات بومی خودشان را به گردشگر عرضه کنند. در واقع این رویداد با محوریت «گردشگری خوراک» طراحی شد و نان به‌عنوان میراث ناملموس فرهنگی در مرکز توجه قرار گرفت. از فعالان حرفه‌ای گردشگری تا مردم محلی از شهرستان‌های مختلف استان فارس حضور داشتند. صحنه‌های زیبایی دیدیم؛ از کودکان تا مادربزرگ‌ها آمدند و نان‌های سنتی خود را پختند و عرضه کردند. نشست‌های تخصصی با مدیران هتل‌ها داشتیم تا نشان دهیم نان‌های محلی می‌توانند بخشی از منوی غذایی هتل‌ها و رستوران‌ها شوند یا حتی به‌عنوان سوغات محلی به گردشگران عرضه شوند. این کار هم به حفظ فرهنگ کمک می‌کند و هم به اقتصاد جامعه محلی.

»خبر جنوب»: فارس با توجه به گستردگی جغرافیایی و تنوع فرهنگی‌اش چه ظرفیتی برای برندسازی در حوزه نان‌های سنتی دارد؟

 استان فارس با پهنه وسیع و اقلیم چهار فصل، تنوع نان بی‌شماری دارد. از شمال فارس مثل ایزدخواست که در سفرنامه دیولافوا هم ذکر شده تا جنوب فارس، هر منطقه نان خاص خود را دارد. متأسفانه تا امروز کمتر از انگشتان یک دست از این نان‌ها ثبت شده‌اند. اولین گام، پژوهش و تهیه نقشه پراکنش نان‌های سنتی است. بدون ثبت و شناسایی، نمی‌توانیم معرفی و برندسازی کنیم. در غیر این صورت ممکن است این میراث با ارزش به نام کشورهای دیگر ثبت جهانی شود.

:خبر جنوب»: به نظر شما گردشگری نان چه جایگاهی در عرصه بین‌المللی دارد؟

در دنیا «گردشگری نان» به‌عنوان بخشی از گردشگری خوراک جدی گرفته می‌شود؛ از مزرعه تا سفره. کشورهایی مثل آذربایجان، ترکیه و ارمنستان روی این موضوع کار کرده‌اند. ما با این کشورها اشتراکات زیادی داریم و می‌توانیم با محوریت نان، ارتباطات فرهنگی و گردشگری خود را توسعه دهیم.