شیراز میزبان یک تجربه خوشطعم فرهنگی
مجری و طراح رویداد خبر داد؛ «نان و نمک»؛ روایت میراث نانهای محلی فارس
ادمین ۵
زینب دانشور- «خبر جنوب»/ بوی نان تازه، یکی از ماندگارترین خاطرههای جمعی ما ایرانیهاست. صبحهای کودکی، وقتی در کوچهها بوی نان داغ به مشام میرسید، صفهای شلوغ نانوایی و دستهای کودکانهای که نان تازه را با ذوق به خانه میبردند، بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره بود. نان در فرهنگ ایرانی تنها یک خوراک ساده نیست، بلکه نشانهای از برکت، میهمانی، آیین و حتی دوستی است؛ همان چیزی که در ضربالمثلها و شعرهای ما همواره جایگاهی ویژه دارد.
نان در تاریخ ایران
ایران از نخستین سرزمینهایی است که کشاورزی و کشت گندم در آن رونق گرفت. آثار باستانی هخامنشیان نشان میدهد که نان همواره جزو جیره غذایی مردم و سپاهیان بوده است. در متون ادبی همچون شاهنامه نیز نان نماد روزی، عزت و زندگی است. سفره ایرانی از گذشته تا امروز بدون نان معنای کاملی ندارد؛ از سفرههای ساده روستایی تا ضیافتهای شاهانه، نان همواره رکن اصلی خوراک ایرانیان بوده است.
نانهای فارس؛ طعمی از تاریخ و فرهنگ
استان فارس، بهواسطه تنوع فرهنگی و اقلیمیاش، یکی از غنیترین مناطق ایران در زمینه نانهای محلی است. هر نان داستانی از زندگی، باورها و آیینهای مردم این دیار دارد:
کُماچ سُوجی: نانی شیرین و خوشطعم که در مراسم و جشنها جایگاه خاصی دارد و با آرد گندم، شکر، خرما و ادویههای معطر تهیه میشود.
اَکوک: نانی ترکیبی و پرانرژی که با سبزیهای معطر، تخممرغ و آرد درست میشود و اغلب به عنوان یک وعده کامل غذایی مصرف میگردد.
نان یوخه: شیرینی نازک و لایهلایه شیرازی که با هل و دارچین معطر میشود و در مهمانیها و کنار چای حضوری پررنگ دارد.
کُماچ گردو: نانی سنتی که میان لایههایش گردو و شکر میگذارند و بیشتر در مراسم مذهبی و شبهای زمستانی پخته میشود.
نان تیری: نانی نازک و ساده که روی ساج (تیری) پخته میشود و به دلیل سبکی و ماندگاری، همراه همیشگی کوچنشینان فارس بوده است.
فتیر شیرازی: نانی نرم و خوشطعم، اغلب با کنجد تزئین میشود و هنوز در نانواییهای قدیمی شیراز طرفداران بسیاری دارد.
ضرورت احیای نانهای سنتی فارس
با گسترش نانهای صنعتی و تغییر سبک زندگی شهری، بسیاری از این نانهای ارزشمند در معرض فراموشی قرار گرفتهاند. این در حالی است که نانهای سنتی علاوه بر ارزش فرهنگی، از مواد طبیعی و سالم ساخته میشوند و غنای تغذیهای بالایی دارند. احیای آنها میتواند دو دستاورد مهم داشته باشد: نخست، زنده نگهداشتن بخشی از میراث ناملموس و هویت مردم فارس، و دوم، رونق گردشگری غذایی که امروز در دنیا جایگاهی پررنگ یافته است. نان سنتی فارس فقط خوراک نیست؛ حکایتی است از زندگی مردم، روایتگر خاطرات جمعی و نماد پیوند میان گذشته و امروز. بازگرداندن این نانها به سفرههای امروز، یعنی زندهکردن بخشی از فرهنگ و تاریخ این سرزمین.
رویداد گردشگری «نان و نمک» توسط مؤسسه آموزشی سما و میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان و حامیانی از جمله روزنامه «خبر جنوب» و روزنامه «توریسم» برگزار میشود. این برنامه با حضور شهرهایی از استان فارس، فرصتی است برای معرفی و پخت نانهای محلی متنوع که بخشی ارزشمند از میراث معنوی و فرهنگی ایران به شمار میروند. این رویداد، علاوه بر نمایش شیوههای سنتی تهیه نان، بستری برای گفتوگوی فرهنگی و انتقال تجربههای بومی به نسل جوان فراهم میکند.
برگزاری چنین رویدادهایی در شیراز، بهعنوان یکی از شهرهای فرهنگی ایران، میتواند نقشی کلیدی در احیای میراث ناملموس و ترویج سبک زندگی اصیل ایفا کند. همچنین این برنامهها با جذب گردشگران داخلی و خارجی، فرصت تازهای برای رونق اقتصادی و معرفی هویت غذایی استان فارس ایجاد میکنند.
مجری و طراح رویداد در خصوص این برنامه گفت: نان به عنوان یکی از مهمترین دستاوردهای بشر در معرفی فرهنگ خوراک و باورها، جایگاه مهمی در توسعه فرهنگی، گردشگری و اقتصادی داشته است.
امیرحسین حکمتنیا افزود: تنوع نانهای موجود در فارس که برخی در فهرست میراث ملی نیز ثبت شدهاند؛ ما را بر آن داشت که با توجه به پراکنش جغرافیایی نانهای استان و نمایش توان فرهنگی آنها، رویدادی برگزار کنیم.
وی ادامه داد: لذا با حضور افرادی از این شهرستانها یک روز را به معارفه نانهای محلی فارس و جریانسازی در این خصوص برای اهالی گردشگری اختصاص دادیم.
این فعال فرهنگی با بیان این که نشست تخصصی گردشگری خوراک، نان، فرهنگ و هنر نیز پنج شنبه 13 شهریور ماه برگزار خواهد شد تصریح کرد: در این نشست سخنرانیهایی در محورهای «جایگاه نان در ارتقا فرهنگ و اقتصاد گردشگری بینالمللی»، «داستان نان»، «نان در کلام جهانگردان»، «جایگاه نان در پیوند کشورهای هدف گردشگری ایران» و «نان، صنایع بومی و هنر» ارائه خواهد شد.
حکمتنیا بیان کرد: در رویداد «نان و نمک» شهرستانهای زیر نانهای محلی خود را به افراد حاضر معرفی خواهند کرد:
شهرستان نیریز: نان خرمایی، فطیر، گیریسنی، شیرمال، نان چای، برسن.
شهرستان کازرون: نان تیری، مشتک (تیری و دسته تابهای)، اناری، تنوری.
شهرستان داراب: نان تابه سنگی، نان نوونده، پنجهکش، بالاتابه، گرده، نان تیری.
شهرستان کوهچنار: تاک بریز (سه تایی)، نان کته، مشتک، شلشک، یاغله کوکا باسمه.
شهرستان کوار: نان یوخه، گتک، تاپو (یاغلی تاپه).
شهرستان استهبان: نان زرد، گرده اسفناجی، کماچ.
شهرستان خاوران خفر: تشکی، خرفه، اسفناج.
شهرستان فسا: برزهای.
شهرستان خرامه: نان صمنو، نان محلی.
گفتنی است رویداد گردشگری خوراک «نان و نمک» در پارس، جمعه 14 شهریور ماه ساعت 17 در هتل سنتی نیایش شیراز واقع در محله تاریخی سنگ سیاه برگزار میشود.
