فرمان بازگشایی دریچه‌های جهانی؛ سرنوشت پول‌های هزینه شده در پروژه «اینترنت پرو» چه می‌شود؟

در پی سپری شدن ۸۷ روز سخت و فرسایشی که طی آن دسترسی جامعه و کسب‌وکارها به پهنای باند بین‌الملل با محدودیت مطلق مواجه بود، سرانجام دستور بازگشت به وضعیت پیش از دی‌ماه ۱۴۰۴ از سوی رئیس‌جمهور ابلاغ شد. این تصمیم که پس از چهارمین نشست «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی» به ریاست محمدرضا عارف اتخاذ گردید، به معنای توقف طرح جنجالی «اینترنت پرو» و بازگشت به پروتکل‌های ارتباطی پیشین است.

۱. گذار از سد ساختارهای موازی

تشکیل ستاد ویژه به ریاست معاون اول، نشان‌دهنده استراتژی دولت چهاردهم برای عبور از بن‌بست‌های ایجاد شده در شورای عالی فضای مجازی بود. علیرغم انتقاداتی که این اقدام را نوعی موازی‌کاری می‌دانستند، به نظر می‌رسد دولت با استفاده از تفویض اختیار سه‌گانه (ریاست‌جمهوری، شعام و شورا)، توانسته است وجاهت قانونی لازم را برای شکستن سد انسداد مطلق شبکه فراهم کند.

۲. اینترنت پرو؛ پایانی بر یک تبعیض گران‌قیمت؟

در دوران ۸۷ روزه قطع ارتباط، جایگزینی پهنای باند جهانی با سرویس‌های اختصاصی و گران‌قیمتی موسوم به «اینترنت پرو»، فشار مالی مضاعفی را بر بخش خصوصی و کاربران تحمیل کرد. اکنون با ابلاغیه جدید، بقای این «ساختار طبقاتی» زیر سؤال رفته است. با این حال، پرسش اصلی افکار عمومی و فعالان اقتصادی همچنان بی‌پاسخ مانده است: تکلیف درآمدهای نجومی حاصل از فروش بسته‌های چند میلیونی در این مدت چیست؟ شفاف‌سازی وزارت ارتباطات درباره بازگشت حق‌الاشتراک‌های مازاد، اولین آزمون جدی دولت در صیانت از حقوق مصرف‌کنندگان خواهد بود.

۳. واقعیتی به نام فیلترینگ پایدار

باید توجه داشت که این مصوبه به معنای «رفع فیلتر» شبکه‌های اجتماعی محبوب نظیر اینستاگرام، تلگرام یا یوتیوب نیست. وضعیت به حالت «دی‌ماه ۱۴۰۴» بازمی‌گردد؛ دوره‌ای که در آن فیلترینگ گسترده همچنان برقرار بود و کاربران برای دسترسی به محتوای بین‌الملل نیازمند استفاده از ابزارهای دور زدن محدودیت‌ها بودند. بنابراین، گشایش اخیر تنها به معنای پایان بخشیدن به قطع فیزیکی لینک‌های بین‌الملل و بازگرداندن ترافیک عادی به رگ‌های شبکه است.

۴. بیم‌ها و امیدهای پیش‌رو

اگرچه این اقدام گامی مثبت برای تنفس دوباره اقتصاد دیجیتال محسوب می‌شود، اما پایداری آن با دو تهدید جدی روبروست:

• ذی‌نفعان مالی: جریان‌هایی که از بازار سیاه فیلترشکن و ترافیک گران‌قیمت «اینترنت پرو» سودهای کلان کسب کرده‌اند، به سادگی از این بازار چشم‌پوشی نخواهند کرد.
• متغیرهای امنیتی: با توجه به گره خوردن وضعیت شبکه به تنش‌های منطقه‌ای، این بیم وجود دارد که هرگونه لرزش در فضای سیاسی، دوباره پروتکل‌های اضطراری را فعال کرده و این دستاورد شکننده را از بین ببرد.

بازگشت اینترنت بین‌الملل، بیش از آنکه یک تحول ساختاری باشد، یک «عقب‌نشینی از انسداد مطلق» است. حال باید دید آیا دولت می‌تواند از این نقطه عطف برای بازتعریف حکمرانی فضای مجازی و عبور از نگاه‌های صرفاً امنیتی استفاده کند، یا اینترنت ایران همچنان در وضعیت «تسکین موقت» باقی خواهد ماند.