تالابها، گنجینههای در خطر
مشاور سازمان مدیریت و برنامهریزی فارس در گفت و گو با «خبر جنوب»: احیای تالابها تنها وظیفه محیطزیست نیست
ادمین ۵
مرجان دهقانی-« خبرجنوب» / تالابها، این زیستبومهای آبی شگفتانگیز، نه تنها چشماندازهای طبیعی خیرهکنندهای را به نمایش میگذارند، بلکه از حیاتیترین و غنیترین اکوسیستمهای کره زمین به شمار میروند. این گنجینههای زنده، ستون فقرات حیات در بسیاری از مناطق بوده و نقشی چندوجهی و انکارناپذیر در حفظ سلامت سیاره و پایداری حیات بشری ایفا میکنند. ارزش این زیستبومها صرفاً در زیبایی ظاهری آنها خلاصه نمیشود؛ بلکه در عملکرد پیچیده و خدمات بیبدیلی که ارائه میدهند، نهفته است. از میان این خدمات میتوان به میزبانی از تنوع زیستی بینظیر، شامل طیف وسیعی از پرندگان مهاجر و بومی، دوزیستان، خزندگان، ماهیان و گیاهان منحصر به فرد اشاره کرد که بسیاری از آنها در معرض تهدید انقراض قرار دارند.
اما کارکرد تالابها فراتر از یک پناهگاه زیستی است. این پهنههای آبی نقش کلیدی در تعدیل آبوهوای محلی و منطقهای دارند؛ با جذب دیاکسید کربن به مقابله با تغییرات اقلیمی کمک کرده و رطوبت لازم را برای محیط اطراف فراهم میآورند. همچنین، سفرههای آب زیرزمینی را تغذیه کرده و در مواقع بارندگیهای شدید، مانند اسفنجهای عظیم عمل کرده و حجم عظیمی از آب را جذب و ذخیره میکنند، که این خود عاملی مهم در کنترل سیلابها و جلوگیری از خسارات ناشی از آنهاست. علاوه بر این، تالابها منبع تأمین معیشت بسیاری از جوامع محلی از طریق صید، کشاورزی و گردشگری پایدار هستند.
با وجود این ارزشهای فراوان، امروزه بسیاری از تالابهای ایران و سراسر جهان با خطرات جدی روبرو هستند. توسعه ناپایدار، برداشت بیرویه و غیراصولی از منابع آب، احداث سدها، تغییر کاربری اراضی، آلودگیهای ناشی از فاضلابهای شهری و صنعتی و فعالیتهای کشاورزی، و همچنین اثرات تغییرات اقلیمی، همگی دست به دست هم دادهاند تا حیات این اکوسیستمهای حیاتی را به مخاطره اندازند. بسیاری از این تالابها در حال تجربه خشکی، شوری فزاینده و از دست دادن تنوع زیستی خود هستند، که این امر پیامدهای جبرانناپذیری برای محیط زیست و جوامع انسانی به همراه دارد.
در چنین شرایطی، نقش برنامهریزی و مدیریت منطقهای برای حفاظت و احیای تالابها، امری حیاتی و انکارناپذیر است. در همین راستا، مهتاب فانی، مشاور رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی استان فارس، به ابعاد مهم این موضوع پرداخت وگفت: ارزش اکولوژیک بسیار بالای تالابها ده برابر جنگلها و صد برابر زمینهای کشاورزی برآورد شده است.
وی ادامه داد: از این رو، حفاظت و احیای آنها برای ما اهمیت ویژهای دارد. از سوی دیگر، توسعه پایدار باید بر بستر محیط زیست و با توجه به تمام ارکان آن شکل بگیرد. بنابراین، یکی از وظایف اصلی ما در سازمان مدیریت و برنامهریزی، ایجاد انطباق میان انسان، فضا و فعالیتها با محیط زیست است که در چارچوب آمایش سرزمین پیگیری میشود.
مشاور رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی استان فارس با بیان اینکه سازمان محیط زیست نیز خدمات مختلفی از ما دریافت میکند گفت: از جمله تأمین اعتبارات هزینهای و عمرانی برای احیای تالابها و انجام مأموریتهای اصلی خود. همچنین با توجه به اهمیت تالابها، مطالعات مربوط به احیای آنها توسط محیط زیست و با همکاری تمام دستگاههای مرتبط انجام میشود.
فانی تصریح کرد: معتقدیم احیای تالابها تنها وظیفه محیط زیست نیست و باید با نگاه یکپارچه و فرابخشی به آن نگریست. بر همین اساس، ما در کنار محیط زیست هستیم؛ هم در انجام مطالعات و پژوهشها برای اسناد بالادستی و هم در اجرای آنها تا به جایگاهی شایسته برای استانمان برسیم.
وی در پاسخ به این سوال که مجوز بهرهبرداری معادن،چگونه است؟ بیان کرد: این موضوع تابع ضوابط خاص خود است و سازمان مدیریت و برنامهریزی مجوز بهرهبرداری صادر نمیکند، بلکه تنها براساس اسناد آمایش سرزمین، انطباق فعالیتها با اصول پایداری و توسعه پایدار را بررسی و اعلام نظر میکند. هر فعالیتی که بخواهد انجام شود، باید با اسناد آمایش سرزمین همخوانی داشته باشد. در این زمینه، بالاترین سند فرادستی توسعه سرزمینی کشور، سند آمایش سرزمین است که مصوبه شورای عالی آمایش را دارد و لازمالاجرا است. اسناد پشتیبان آن نیز شامل ۴۲ جلد مطالعه است که در سایت سازمان مدیریت و برنامهریزی استان فارس موجود است.مشاور رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی استان فارس در پایان خاطر نشان کرد: از همه دستگاهها و همکاران درخواست میکنم با توجه به اهمیت حفاظت اکولوژیک تالابها، همه با هم در حفظ، احیا و نگهداری این گنجینههای ارزشمند همکاری کنیم. این میراث تنها مربوط به نسل حاضر نیست، بلکه برای آیندگان نیز باید حفظ شود. از مردم عزیز نیز میخواهم که با آگاهی از اهمیت تالابها و نقش کلیدی خود در حفاظت از آنها، در این مسیر با ما همراه باشند تا بتوانیم با هم از این سرمایههای طبیعی به بهترین شکل پاسداری کنیم.
