کتاب در کوچ ایل؛ روایت زنده فرهنگ زیر آسمان باز فارس

در گستره دشت‌ها و کوهپایه‌های فارس، جایی که باد، قصه‌های کهن ایل را از سیاه‌چادرها تا قله‌ها می‌برد، فرهنگ کتاب و دانایی تنها در کلاس‌های رسمی شکل نگرفته است. سنتی دیرینه در میان عشایر وجود داشته که در آن، یک نفر باسواد، کتاب را برای دیگران بلند می‌خوانده و حلقه‌ای از شنیدن، اندیشیدن و گفت‌وگو شکل می‌گرفته است. امروز، همان سنت کهن، با رویکردی تازه و برنامه‌ریزی شده، در قامت طرح‌های کتابخانه‌های عمومی فارس بار دیگر جان گرفته و در مسیر کوچ و زندگی عشایری جاری شده است.

فارس؛ نقطه تلاقی هویت، سواد و پویایی عشایری

مدیرکل امور عشایر فارس با تأکید بر جایگاه این استان به عنوان قطب عشایری کشور گفت: فارس نه‌فقط دارای تنوع فرهنگی و زبانی گسترده است، بلکه خاستگاه حرکت‌های ابتدایی سوادآموزی عشایری ایران نیز به‌شمار می‌رود. عبدالحمید کریمی افزود: آمارهای قبولی دانش‌آموزان عشایری در دانشگاه‌های تراز اول نشان‌دهنده ظرفیت بالای این جامعه است. بسیاری از چهره‌های شاخص مدیریتی، پزشکی و علمی شیراز، برخاسته از دل ایل و کوچ‌اند.

کتابخوانی در سیاه‌چادر؛ سنتی دیرینه با روح جمعی

سرهنگ سیدمحمد شکوهی، فرمانده سپاه عشایر فارس نیز بر قدمت فرهنگ کتابخوانی میان عشایر تأکید کرد و گفت: زمانی زیر چادرهای سیاه، فرد باسواد برای دیگران کتاب می‌خواند و این دورهمی‌ها گاه به مهم‌ترین مجمع فرهنگی ایل تبدیل می‌شد. او اقدامات کتابخانه‌های عمومی فارس را در احیای این سنت ارزشمند قابل تقدیر دانست و از پویش «خط امین» و برگزاری مسابقات کتاب‌های تقریظ‌شده رهبری در جامعه عشایری خبر داد.

سه راه برای رساندن کتاب به کوچ

کتابخانه‌های عمومی فارس طی دو سال اخیر سه مسیر متفاوت را برای دسترسی عشایر به کتاب فعال کرده است:

1. اردوهای کتابخوانی که در دورترین مسیرهای کوچ برگزار می‌شود و با محوریت خانواده و همکاری نهادهای مختلف شکل می‌گیرد.

2. طرح «آب و کتاب» که در آن همراه تانکرهای آب، بسته‌های کتاب به چادرهای عشایر می‌رسد.

3. طرح «سفیر کتاب» که منابع تازه کتابخانه‌های عمومی را در بازه‌های منظم به مدارس عشایری می‌رساند.

محمدحسین فیروزی، مدیرکل کتابخانه‌های عمومی فارس گفت: بسیاری از عشایر از نظر اقتصادی توانمندند اما به منابع محتوایی دسترسی ندارند؛ هدف اصلی ما برقرار کردن عدالت فرهنگی است.

همراهی «آب و کتاب» در دل کوچ

فیروزی توضیح داد که طرح «آب و کتاب» به دلیل توزیع مداوم تانکرهای حمل آب، ابزار مناسبی برای انتقال بسته‌های مطالعه است و در این میان مادران و دانش‌آموزان در اولویت قرار دارند.

سفیر کتاب؛ کتابخانه‌ای که به مدرسه می‌رود

این طرح اکنون در ۵۳۰ مدرسه عشایری با همکاری کتابداران و راهبران آموزشی اجرا می‌شود و بیش از ۲۰۰ نفر در چرخه انتقال و بازخورد آن نقش دارند.

استقبال فرزندان ایل از کتاب

به گفته میثم رضازاده، رئیس آموزش و پرورش عشایری فارس، استقبال از این طرح‌ها در دو سال اخیر چشمگیر بوده است و ادامه آن می‌تواند به تقویت زیربنای فرهنگی عشایر بیانجامد.

کتاب در میان عشایر تنها یک ابزار آموزشی نیست؛ حامل حافظه، هویت و مکالمه جمعی یک قوم است. امروز که مسیرهای کوچ تغییریافته و زندگی عشایری با الزامات تازه‌ای روبه‌روست، کتابخانه‌های عمومی فارس تلاش می‌کند سنت دیرینه هم‌نشینی با کتاب را نه‌تنها زنده نگه دارد بلکه آن را به نسل‌های تازه منتقل کند؛ نسلی که زیر آسمان باز، همچنان صدای کتاب را خواهد شنید.