۵۰ اثر تاریخی فارس در آستانه ثبت ملی قرار گرفت

مسئول ثبت میراث نامنقول اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس از آماده‌سازی ۵۰ پرونده آثار تاریخی این استان برای ثبت در فهرست میراث ملی خبر داد و گفت: این پرونده‌ها قرار است با حضور اعضای شورای ملی ثبت آثار در شیراز بررسی شوند.

صدیقه عبدالهی با اشاره به ظرفیت گسترده تاریخی و فرهنگی فارس اظهار کرد: مجموع آثار تاریخی نامنقول ثبت‌شده، آثار واجد ارزش ثبت و پرونده‌های در دست بررسی این استان به حدود سه هزار و ۲۲۰ اثر می‌رسد.

وی با بیان اینکه درباره سهم فارس از مجموع آثار ثبت‌شده کشور آمارهای متفاوتی مطرح می‌شود، افزود: برخی اظهارات مبنی بر اختصاص ۳۰ درصد از آثار تاریخی کشور به این استان، دقیق نیست.

مسئول ثبت میراث نامنقول فارس با اشاره به تکمیل ۵۰ پرونده برای ثبت ملی گفت: مجموعه تاریخی روستای کهنه اوز، شامل قلعه تاریخی بر فراز کوه، کاروانسرا، امامزاده، بافت تاریخی، حمام، خانه‌های قدیمی و آب‌انبار، از جمله آثار مستندنگاری‌شده و آماده ثبت است.

عبدالهی باغ‌های تاریخی، کتیبه‌ها و استودان‌های ساسانی، پل‌های تاریخی، خانه‌های تاریخی استهبان و سنگ‌آبه‌های شیره‌پزی کوهمره سرخی شیراز را از دیگر آثار آماده ثبت ملی برشمرد.

وی درباره سنگ‌آبه‌های شیره‌پزی توضیح داد: این سازه‌های سنگی از آثار شاخص منطقه محسوب می‌شوند و بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ نمونه از آن‌ها در این محدوده وجود دارد که پرونده ثبت یکی از نمونه‌های شاخص آن در حال پیگیری است.

توجه ویژه به ثبت قنات‌های تاریخی فارس

مسئول ثبت میراث نامنقول فارس با تأکید بر اهمیت منابع آبی در شکل‌گیری تمدن ایران گفت: امسال ثبت قنات‌های تاریخی در اولویت قرار گرفته است؛ چراکه این سازه‌ها نقش مهمی در تأمین منابع آب و شکل‌گیری تمدن داشته‌اند و با توجه به تداوم خشکسالی، احیا و معرفی دوباره آن‌ها اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

عبدالهی افزود: در این زمینه، شناسایی و مستندسازی قنات‌ها در دستور کار قرار دارد و تفتی، از پیشکسوتان مطالعه قنات‌های تاریخی کشور، نیز با ارائه اطلاعات و تجربیات خود در آماده‌سازی پرونده‌ها همکاری می‌کند.

بررسی اختصاصی پرونده‌های تاریخی فارس در شیراز

وی با اشاره به محدودیت‌های گذشته در روند ثبت آثار تاریخی استان‌ها بیان کرد: پیش از این، نمایندگان استان‌ها برای ارائه پرونده‌ها به تهران مراجعه می‌کردند و در هر جلسه تنها تعداد محدودی پرونده از چند استان بررسی می‌شد؛ به همین دلیل، با وجود شمار بالای آثار تاریخی فارس، امکان طرح تعداد زیادی از پرونده‌های مستند این استان فراهم نبود.

عبدالهی ادامه داد: با پیگیری‌های انجام‌شده، طی سه سال گذشته زمینه حضور اعضای شورای ملی ثبت آثار در فارس فراهم شد و جلسات اختصاصی برای بررسی پرونده‌های این استان برگزار شد که به ثبت تعدادی از آثار باقی‌مانده از سال‌های قبل انجامید.

به گفته وی، قرار بود جلسه دیگری در اسفندماه سال گذشته برگزار شود که به دلیل شرایط جنگی لغو شد، اما برنامه‌ریزی برای دعوت دوباره از اعضای شورا و بررسی و دفاع از پرونده‌های آماده‌شده در دستور کار قرار دارد.

قدمت تنها معیار ثبت آثار تاریخی نیست

مسئول ثبت میراث نامنقول فارس درباره معیارهای ثبت آثار تاریخی و فرهنگی نیز گفت: از سال ۱۳۱۰ تاکنون ضوابط مختلفی برای ثبت آثار نامنقول در نظر گرفته شده و حدود سال ۱۳۹۸ نیز مجموعه‌ای شامل ۱۵ معیار برای شناسایی و ثبت آثار با ارزش‌های گوناگون تدوین شده است.

عبدالهی افزود: بر اساس این معیارها، علاوه بر قدمت تاریخی، شاخص‌هایی مانند نقش یک اثر در شکل‌گیری هویت روستا، ارتباط آن با رویدادهای مهم تاریخی و تعلق آن به معماران شناخته‌شده نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی توضیح داد: ممکن است یک روستا بنایی داشته باشد که قدمت چندانی ندارد، اما نقش مهمی در هویت تاریخی و فرهنگی آن منطقه ایفا می‌کند؛ چنین اثری نیز با استناد به معیارهای تعیین‌شده می‌تواند در فهرست آثار ملی قرار گیرد.

کمبود اعتبار و نیروی انسانی؛ مانع مستندسازی میراث فارس

عبدالهی کمبود نیروی انسانی و منابع مالی را از مهم‌ترین مشکلات شناسایی، مستندسازی و ثبت آثار تاریخی استان دانست و گفت: گستردگی و شمار بالای آثار تاریخی فارس، انجام این فعالیت‌ها را به اعتبارات و امکانات بیشتری نیازمند کرده است.

وی با اشاره به محدود بودن نیروی انسانی این بخش افزود: برای انجام مأموریت‌های میدانی به تجهیزات و منابع مالی کافی نیاز داریم؛ چراکه برخی آثار در مناطق دورافتاده و مسیرهای سخت‌گذر قرار دارند و دسترسی به آن‌ها دشوار است.

مسئول ثبت میراث نامنقول فارس با اشاره به دشواری مستندسازی سنگ‌آبه‌های شیره‌پزی کوهمره سرخی بیان کرد: تهیه پرونده این آثار به دلیل موقعیت جغرافیایی و مسیر دسترسی، به چند روز حضور میدانی و استفاده از خودرو و تجهیزات مناسب نیاز دارد.

عبدالهی ادامه داد: در بسیاری از موارد، مستندسازی دقیق و علمی آثار مستلزم همکاری مشاوران و کارشناسان بومی شهرستان‌هاست، اما محدودیت اعتبارات امکان استفاده گسترده از این ظرفیت را کاهش داده است.

وی در عین حال از همکاری انجمن‌های غیردولتی و کارشناسان پیشکسوت در جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز پرونده‌ها قدردانی کرد و گفت: بخشی از اطلاعات مربوط به آثار تاریخی مناطق مختلف با کمک انجمن‌ها و افراد آگاه محلی گردآوری می‌شود.

عبدالهی تأکید کرد: با وجود محدودیت‌های موجود، روند شناسایی و ثبت آثار تاریخی متوقف نشده است، اما تأمین نیروی انسانی، اعتبار و تجهیزات بیشتر می‌تواند سرعت و کیفیت این اقدامات را افزایش دهد.