معمای مهاجرت معکوس

غیاث ملک حسینی-«خبرجنوب»/ پانزدهم مهرماه روزی است که در تقویم رسمی به عنوان «روز ملی روستا و عشایر» ثبت شده، روزی برای گروهی از هموطنانمان که هم باید بار محرومیت ها را به دوش بکشند و هم بار فراموش شدن توسط برخی مدیران را، چراکه علی رغم بیان شعارها و وعده های رنگارنگ از گذشته تا کنون، نه تنها بسیاری از مشکلات دست از گریبان روستاها برنداشته بلکه طرح ها و برنامه های ارایه شده برای مهاجرت معکوس و بازگشت روستاییان از شهر نیز تقریباًً با شکست مواجه شده و معمای مهاجرت معکوس همچنان حل نشده باقی مانده است. به هر روی، این مناسبت بهانه ای بود تا با یکی از مدیرانی که ارتباطی مستقیم با روستاها و چالش های حوزه روستایی دارد به گفت و گو بنشینیم و آخرین وضعیت روستاهای فارس به لحاظ برخی شاخص های کمی و کیفی را بررسی کنیم و در این رهگذر، موضوعاتی مانند توسعه اقتصادی روستاها، موفقیت یا عدم موفقیت ایده مهاجرت معکوس، چالش های فعالیت و عملکرد دهیاری ها و مسایلی از این دست را مورد توجه قرار دهیم.

50درصد روستاهای فارس فاقد دهیاری هستند

آنگونه که مدیرکل دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری فارس به خبرنگار «خبرجنوب» اعلام کرد، در جغرافیای این استان -که چهارمین استان کشور از لحاظ وسعت و جمعیت می باشد- 97 بخش، 37 شهرستان، 222 دهستان و 4175 سکونتگاه رسمی روستایی وجود دارد که از این تعداد 2078 روستا دارای دهیاری هستند و مابقی از این ساختار، محروم و فاقد دهیاری می باشند.

40 نفر از دهیاران دارای مدرک دکترا و بیش از 50درصد آنها دارای مدرک کارشناسی به بالا هستند

به گفته حسین آرگیو، حدود 400 نفر از دهیاران استان فارس را بانوان تشکیل می دهند و از مجموع دهیاران (بانوان و آقایان) بالغ بر 50 درصدشان دارای مدرک کارشناسی  به بالا هستند، از این تعداد 40 نفر نیز مدرک دکترا دارند. وی در عین حال تحصیلات دانشگاهی، تجربه و تخصص در مدیریت امور روستایی را از جمله مهمترین ظرفیت های دهیاری های استان فارس عنوان کرد و ادامه داد: تلاش دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری براین اصل استوار بوده که از موضوع آموزش و روزآمد کردن دهیاران غفلت نشود و آموزشهای لازم به آنها در شیراز یا دیگر شهرستان ها ارایه گردد.

مدیرکل دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری فارس در عین حال از شناسایی چند چالش مهم در حوزه دهیاری ها خبرداد و گفت: نداشتن یک ساختار دقیق، منظم و منضبط به همراه محرومیت از آموزش و دست و پنجه نرم کردن روستاها با چالشهای زیست محیطی به خصوص در حوزه جمع آوری، حمل و دفن بهداشتی پسماندها از جمله مهمترین چالش هایی بود که در این حوزه شناسایی شد.

با هدف ایجاد کارآمدی، چارت سازمانی دهیاری ها تکمیل و اعلام می شود

آرگیو یکی از اقدامات صورت گرفته برای رفع این چالشها را اصلاح ساختار سازمانی دهیاری ها عنوان کرد و ادامه داد: به زودی براساس آزمون های استخدامی نیروهای مورد نیاز دهیاری ها در بخش های فنی و مالی تامین خواهند شد و ساختار فعالیت آنها قانونمندتر و هویت یافته تر خواهد شد. وی از جمله اهداف این اقدام را افزایش کارآمدی دهیاری ها عنوان کرد و ادامه داد: امیدواریم با تحقق این مهم، وظایف، رسالت ها و ماموریتهای دهیاری ها به شکلی دقیق تر و صحیح تر اجرایی شود.

روستاها با چالش های زیست محیطی به خصوص در بحث جمع آوری و دفن پسماند مواجه هستند

مدیرکل دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری فارس در بخش دیگری از سخنان خود چالش های زیست محیطی روستاها و کمبود امکانات دهیاری ها برای جمع آوری، حمل و دفن بهداشتی پسماندها را نیز مورد اشاره قرار داد و گفت: با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از دهیاری ها فاقد خودروی جمع آوری و حمل زباله بودند تلاش شد در حد مقدورات این نیاز آنها برطرف شود؛ در عین حال برخی دهیاری ها نیز از طریق اخذ پیمانکار نسبت به جمع آوری زباله ها اقدام کردند تا مسئله حفاظت از محیط زیست در محاق بی توجهی فرو نرود.آرگیو همچنین از فعالسازی شرکت های تعاونی روستایی به عنوان بازوان اجرایی دهیاری ها خبر داد و گفت: در این راستا برخی امور خدماتی نیز از طریق این شرکت های تعاونی انجام می شود.

بیش از 45 بخش از 97 بخش فارس در مناطق محروم قرار دارند و اعتبارات خاصی ندارند

وی در بخش دیگری از سخنان خود با تاکید براینکه روستاها مرکز تولید و نیازمند توجه بیشتر هستند، گفت: علی رغم تلاشهایی که از ابتدای انقلاب تا کنون برای رفع مشکلات روستاها صورت گرفته، اما هنوز هم بخش قابل توجهی از روستاها از محرومیت های جدی رنج می برند و در اوج محرومیت هستند به طوری که حدود 50 درصد از 97 بخش استان فارس در زمره مناطق محروم قرار دارند و منابع مالی و اعتبار مشخصی ندارند.

مدیریت زمین در مناطق روستایی باید در اختیار دهیاری ها باشد

مدیرکل دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری فارس با انتقاد از اینکه مدیریت زمین در مناطق روستایی در اختیار دهیاری ها نیست گفت: اگر مدیریت زمین در اختیار دهیاری ها قرار می گرفت و آنها هم می توانستند مانند شهرداری ها بانک زمین داشته باشند و از محل تفکیک یا الحاق اراضی درآمد کسب کنند، این امکان برایشان وجود داشت تا بخشی از منابع مالی مورد نیاز خود برای اجرای طرح های توسعه ای را تامین کنند، حال آنکه درآمد این گونه فعالیت ها عملاً به حساب بنیاد مسکن می رود.

آرگیو در بخش دیگری از این گفت و گو در پاسخ به اینکه چه عواملی باعث شده تا 50 درصد روستاهای استان فارس فاقد دهیاری باشند؟ گفت: بخشی از این چالش به الزامات قانونی برمی گردد چراکه قانون تصریح دارد که برای شکل گیری دهیاری حداقل 100 نفر جمعیت یا اسکان 20 خانوار در یک روستا ضروری است، البته موارد دیگری هم وجود دارد که خارج از حوصله بحث است.

مبنای محاسبه جمعیت روستاها سرشماری سال 1395 است که باید به روزرسانی شود

به گفته وی، مبنای جمعیت بسیاری از روستاهای فاقد دهیاری سرشماری سال 1395 بوده که طبیعتاً طی این چند سال جمعیت شان افزایش پیدا کرده و حائز شرط جمعیت برای تأسیس دهیاری هستند اما این آمارها باید به روز شوند.

مدیرکل دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری فارس در پاسخ به سئوال دیگری در خصوص میزان توفیق طرح ها و برنامه های پیش بینی شده برای مهاجرت معکوس روستائیان نیز گفت: این واقعیت را نمی توان از نظر دور داشت که هرجا چرخ اقتصاد بچرخد، جمعیت هم در آنجا شکل می گیرد، بنابراین اگر فارغ از شعارها به دنبال تحقق مهاجرت معکوس هستیم باید روستاهای کارآفرین و سرمایه پذیر داشته باشیم.آرگیو با تأکید براینکه شعارها پاسخگوی الزامات تحقق اصل مهاجرت معکوس نیست تصریح کرد: متاسفانه آنقدری که در روستاها باغ‌ویلا ساخته شده، سرمایه گذاری اقتصادی و اشتغالزا انجام نشده، باید پذیرفت خوش‌نشینی چرخ اقتصاد روستاها را نمی چرخاند.وی با بیان اینکه شرط اصلی تحقق مهاجرت معکوس ایجاد اشتغال است اظهارداشت: این یک واقعیت است که هر جا اشتغال کافی وجود نداشته باشد، نیروی کار ناچار به مهاجرت می شود.

اقتصاد امروز، دیتامحور است؛ روستاهای ما نباید مشکل اینترنت و مخابرات داشته باشند

مدیرکل دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری فارس با تاکید براینکه هدف همه اقدامات باید تامین رضایتمندی عموم هموطنان اعم از شهری و روستایی باشد گفت: قاعدتاً نباید شاهد تفاوت های جدی در زیرساخت های عمومی بین شهرها و روستاها باشیم؛ در این راستا، از آنجا که بخش قابل توجهی از فرآیندهای اقتصادی در جهان امروز دیجیتال محور و مبتنی بر اطلاعات است، روستاها نباید با مشکل اینترنت و مخابرات دست به گریبان باشند.

برخی دهیاری ها تخلفاتی در زمینه های مالی، انضباطی و عدم حضور دهیار در محل خدمت داشته اند

آرگیو در بخش پایانی این گفت و گو در پاسخ به سئوالی درخصوص عمده تخلفات دهیاری ها و شیوه مقابله و پیشگیری از این تخلفات نیز توضیحاتی را ارایه داد و گفت: در این خصوص کمیته انضباطی در دفتر امور روستایی و شوراها مستقر و دبیرخانه آن نیز فعال است و در صورت گزارش هر گونه تخلف، این موضوع از سوی متولیان امر مورد بررسی قرار می گیرد و در صورت اثبات موضوع، قطعا با خاطیان برخوردهای قانونی انجام خواهد شد. وی عمده ترین تخلفات رخ داده در دهیاری ها را در زمینه های مالی، انضباطی و عدم حضور دهیاران در محل خدمت عنوان کرد و گفت: دهیاران در دو قالب ثابت و پاره وقت خدمات خود را به جامعه هدف ارایه  می دهند و براساس برنامه ریزی صورت گرفته باید در محل خدمت خود حضور داشته باشند و غیبت غیرموجه آنها قابل پذیرش نیست.