جدال با جعل!

فاطمه ایزدی - «خبرجنوب»/ سید صدرالله رجایی‌نسب، رئیس کل دادگستری استان فارس در گفتگو با «خبرجنوب» به  بررسی چالش‌ها و پیچیدگی‌های حقوقی اسناد عادی و رسمی پرداخت. از مشکلات حقوقی ناشی از اسناد عادی در حوزه معاملات ملکی و مالی گرفته تا لزوم تقویت اعتبار اسناد رسمی و همچنین پیشنهادهایی برای کاهش جرایم مالی و ملکی، برخی موضوعاتی بود که مقام ارشد قضایی استان فارس در این گفتگو به آنها اشاره کرد که در ادامه می خوانید.

    رهبر معظم انقلاب موضوع بی‌اعتبار کردن اسناد عادی را مطرح کردند اما شاهد هستیم برخی قوانین و مقررات‌ همچنان موجب توسعه سند عادی در کشور هستند که می‌توان به ثبت قولنامه و قراردادهای یکسان در سامانه خودنویس و قولنامه‌های زیر یک سال میان مالک و مستاجر اشاره کرد. چرا همیشه قوانین ما دچار روزنه و فرار است؟! آیا همین عادی بودن سند قولنامه املاک استیجاری زیر یک سال موجب بروز دعاوی کیفری و حقوقی نمی‌شود؟ در حالی که قانون الزام به ثبت رسمی معاملات املاک غیرمنقول برای رهایی از سند عادی طراحی شد.
 - بله، هرچند وجود سامانه‌های موازی و اعطای برخی اختیارات از جمله امکان تنظیم قولنامه‌های اجاره کمتر از یک سال در برخی دیدگاه‌ها به نوعی بر استمرار اعتبار اسناد عادی دلالت دارد، اما نکات مهمی نیز وجود دارد؛ از آنجا که بخش قابل‌توجهی از اماکن و واحدهای مسکونی فاقد سند رسمی هستند، عملاً امکان صدور اسناد اجاره رسمی بر مبنای اسناد غیررسمی یا ناقص فراهم نیست. همچنین برای جلوگیری از ایجاد بروکراسی غیرضروری و پیچیدگی‌های حقوقی در امور حداقلی مانند اجاره‌های کمتر از دو سال، رویه فعلی مناسب‌تر به‌نظر می‌رسد.
برای کاهش وابستگی به اسناد عادی، ضروری است سازمان‌های متولی زیرساخت‌های لازم برای صدور اسناد رسمی را توسعه دهند. از سوی دیگر، قانون‌گذار به‌منظور جلوگیری از حذف مشاغل مرتبط مانند مشاوران املاک و حفظ نظارت حداقلی بر فرآیند اجاره، این استثنائات را پیش‌بینی کرده است.

 شما در پرونده‌هایی که قضاوت یا رصد کردید چه مواردی از آبستن بودن جرم در اسناد عادی مشاهده نمودید؟ کدام پرونده‌ها بیشتر بوده است؟ می‌توانید مصداقی بیان کنید؛ مثل جعل، مخدوش کردن سند یا ناقص بودن اطلاعات در اسناد عادی؟
 -  در امور معاملاتی و مالی، اصالت و اعتبار اسناد از اهمیت بالایی برخوردار است. اسناد عادی مانند قولنامه، مبایعه‌نامه دستی، صلح‌نامه و فاکتورهای غیررسمی به دلیل فقدان اصالت و رسمیت، امکان انکار و تردید کامل توسط طرفین، قابلیت ایجاد اسناد معارض، سهولت جعل مادی و معنوی، نبود سامانه رسمی برای استعلام، نقش مؤثر در وقوع جرایم ملکی و مالی و فقدان ضمانت اجرای سریع، به‌عنوان بستر اصلی وقوع جرایم مالی و ملکی شناخته می‌شوند. به همین دلایل، قانون‌گذار در سال‌های اخیر تدابیری اتخاذ کرده و به‌طور پیوسته به سمت محدود کردن اعتبار اسناد عادی حرکت نموده است تا ضمن افزایش امنیت معاملات، از وقوع جرایم مرتبط جلوگیری شود.
 

  برای پیشگیری از اشتباهات حقوقی یا جعل چه توصیه‌ای به سردفتران دارید؟
 -  برای اطمینان از صحت و اصالت معاملات، برخی اقدامات پیشنهاد می شود که عبارتند از بررسی مدارک شناسایی و احراز اصالت آن‌ها قبل از هر اقدام، بررسی اثر انگشت طرفین معامله، استعلام مدارک هویتی از مراجع ذی‌صلاح، استفاده از قالب‌های استاندارد و یکسان برای قراردادها، بهره‌گیری از نظرات کارشناسان و مأموران انتظامی در خصوص اصالت‌سنجی اسناد و ارائه آموزش‌های لازم به افراد برای تشخیص اولیه جعل. 
 
   پیشنهاد شما برای ارتباط بیشتر قضات با دفاتر اسناد رسمی برای رسیدگی زودتر و رسیدن به واقعیت در پرونده‌های قضایی که بخشی از آن مرتبط با استعلامات اسنادی است چیست؟
- بهترین راهکار برای تسهیل ارتباط قضات با دفاتر اسناد رسمی و تسریع در رسیدگی به پرونده‌ها، ایجاد سامانه الکترونیکی متمرکز استعلام اسناد رسمی است که امکان دسترسی برخط قضات به اطلاعات و سوابق اسناد، ارتباط مستقیم و امن با دفاتر اسناد رسمی برای تأیید یا تکمیل اطلاعات و ثبت آنلاین استعلام‌ها و پاسخ‌ها با قابلیت پیگیری زمان‌بندی را فراهم می‌کند. این اقدام هم سرعت رسیدگی را افزایش می‌دهد و هم دقت و صحت اطلاعات پرونده‌ها را تضمین می‌کند.

 اگر نماینده مجلس بودید چه طرحی را برای زدودن سند عادی و اعتبار بخشی به اسناد رسمی ارائه می‌کردید یا اینکه چه قوانینی را در این خصوص اصلاح می‌کردید؟
-  طرح تقویت اسناد رسمی. در واقع تمامی معاملات مالی و ملکی صرفاً با اسناد رسمی معتبر انجام می‌شود و اسناد عادی فاقد اثر حقوقی خواهند بود. برای جلوگیری از جعل و تخلف، ضمانت اجرای قانونی افزایش می‌یابد. سامانه‌های ثبت و استعلام الکترونیکی اسناد توسعه می‌یابند و با کاهش هزینه‌های ثبت و آموزش عمومی مردم، استفاده از اسناد رسمی تشویق می‌شود.

خودتان چه میزان به رسمیت دادن به اسناد شخصی خودتان اهتمام دارید؟ آیا سند عادی هم امضا کرده‌اید؟ ضرر و زیانی هم داشته‌اید؟
- هرگونه نقل و انتقال اموال غیرمنقول باید به‌صورت رسمی انجام شود تا از تبعات و مشکلات احتمالی آتی برای طرفین معامله پیشگیری شود. در این راستا، بنده نیز همواره سعی کرده‌ام معاملات خود را به‌صورت رسمی انجام دهم.