روایت یک فضیلت فراموش‌نشدنی در روزگار دشوار
مهربانی پلی برای عبور از فاصله‌ها
دکتر ستاره شجاعی، دکترای روان‌شناسی و دانشیار روان‌شناسی کودکان و نوجوانان دانشگاه شیراز در گفت و گو با خبرجنوب : بی‌مهری و کاهش همدلی می‌تواند زمینه‌ساز افزایش تنهایی، خشم و کینه‌توزی شود
ادمین ۵
مرجان دهقانی- «خبرجنوب»/مهربانی آن‌قدر در زندگی انسان‌ها اهمیت دارد که در تقویم جهانی روزی به نام آن ثبت شده است .روزی برای یادآوری قدرت رفتارهای نیک، تقویت همدلی و توجه به پیوندهای انسانی که فارغ از تفاوت‌های فرهنگی، اجتماعی و جغرافیایی، آدم‌ها را به یکدیگر نزدیک می‌کند.
روز جهانی مهربانی نخستین بار در ۱۳ نوامبر ۱۹۹۸ به ابتکار جنبش جهانی مهربانی نام‌گذاری شد حرکتی که هدف آن فراتر از تشویق افراد به رفتارهای محبت‌آمیز، ترویج فرهنگ نیکوکاری و گسترش مهربانی از روابط فردی به سطح جوامع بود.
مهربانی و مدارا اما برای ایرانیان مفاهیمی بیگانه و تازه نیستند در روایت تاریخی ایران باستان نیز می‌توان نشانه‌هایی از این رویکرد را دید اقداماتی که در پژوهش‌های تاریخی به‌عنوان نشانه‌هایی از سیاست مدارا و احترام به سنت‌های دینی و فرهنگی مردمان مغلوب مورد توجه قرار گرفته‌اند.
با گذشت قرن‌ها مهربانی همچنان یکی از نیازهای اساسی زندگی اجتماعی است اما زندگی پرشتاب امروز، افزایش مشغله‌ها، کاهش فرصت تعاملات چهره‌به‌چهره و دشواری‌های اقتصادی و اجتماعی، روابط انسانی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. گاهی آن‌قدر درگیر مسائل روزمره می‌شویم که فرصت دیدن و شنیدن یکدیگر را از دست می‌دهیم گاهی نیز خوش‌قلبی و گذشت افراد با سوءاستفاده پاسخ داده می‌شود و مهربانی به‌جای آنکه ارزشمند شمرده شود زمینه‌ای برای نادیده گرفتن حقوق و نیازهای فردی قرار می‌گیرد.
با این حال پرسش اینجاست که چگونه می‌توان در روزگاری که شرایط زندگی، روابط انسانی را دشوارتر کرده است، همچنان مهربان ماند؟ آیا مهربانی به معنای چشم‌پوشی از حقوق خود و پذیرفتن خواسته‌های دیگران است و اگر مهر و محبت از روابط اجتماعی کنار برود، چه چیزی جای آن را خواهد گرفت؟ روز جهانی مهربانی فرصتی است تا بار دیگر به اهمیت این فضیلت انسانی و ضرورت بازگرداندن آن به زندگی روزمره فکر کنیم.
دکتر ستاره شجاعی دکترای روان‌شناسی و دانشیار روان‌شناسی کودکان و نوجوانان دانشگاه شیراز با اشاره به کمرنگ‌تر شدن مهربانی در روابط اجتماعی نسبت به گذشته معتقد است: در روزهای سخت زندگی مهربانی کردن دشوارتر شده است اما درست در همین شرایط باید برای مهربان بودن تلاش کرد و آن را به یک تمرین روزانه تبدیل کرد.
او با تأکید بر اینکه مهربانی با دیگران از توجه به خود آغاز می‌شود، می‌گوید: پیش از آنکه بتوانیم آن‌طور که باید با دیگران مهربان باشیم لازم است مراقب سلامت جسم و روان خودمان باشیم. اگر از سلامت روان و جسم برخوردار نباشیم، مهربانی کردن نیز برایمان دشوار می‌شود.
این روان‌شناس، شناخت و مدیریت احساسات را از الزامات مهربانی با خود می‌داند و معتقد است افراد باید در موقعیت‌های مختلف احساسات خود را بشناسند و حتی در مواجهه با احساسات ناخوشایند نیز به‌جای سرزنش خود مراقب خودشان باشند چراکه این خودآگاهی می‌تواند زمینه مهربانی با خود و دیگران را فراهم کند.
شجاعی در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به ضرورت توجه به مرزهای مهربانی در روابط اجتماعی تأکید می‌کند که مهربان بودن با همه ارزشمند است اما گذشت و ازخودگذشتگی نباید با قربانی شدن نداشتن رفتار جرأت‌مندانه و ناتوانی در نه گفتن همراه شود.
به گفته او مهربانی نباید با ساده‌بودن نادیده گرفتن نیازهای شخصی و چشم‌پوشی از حقوق فردی اشتباه گرفته شود زیرا ازخودگذشتگی بیش از اندازه و اولویت ندادن به نیازهای مهم و اولیه خود در نهایت به فرد آسیب می‌زند.
این دانشیار دانشگاه شیراز برای توضیح این موضوع مثالی ملموس می‌زند و می‌گوید: اگر گرسنه هستید، باید ابتدا به اندازه نیاز خودتان غذا داشته باشید و بعد باقی‌مانده را به دیگران ببخشید اینکه فردی از گرسنگی بمیرد و همه غذایش را به دیگران بدهد مهربانی نیست.
چرا فرصت مهربانی کمتر شده است؟
این روان‌شناس در تحلیل تفاوت روابط اجتماعی امروز با گذشته افزایش مشغله‌ها و انزوای اجتماعی را از عواملی می‌داند که فرصت تعامل و مهربانی میان افراد را کاهش داده است.
شجاعی با اشاره به اینکه در گذشته ارتباطات اجتماعی و درون‌خانوادگی گسترده‌تر بود توضیح می‌دهد: در آن دوران افراد برای تأمین نیازهای عاطفی روان‌شناختی و حتی خدماتی بیشتر به یکدیگر وابسته بودند و همین نیاز متقابل زمینه مهربانی و یادگیری این رفتار را فراهم می‌کرد.
او ادامه می‌دهد: امروز انزوای اجتماعی بیشتر شده مشغله‌ها افزایش یافته و افراد فرصت کمتری برای با هم بودن دارند در نتیجه، هم فرصت تمرین مهربانی و هم فرصت ارائه آن به دیگران کمتر شده است.
شجاعی با هشدار نسبت به پیامدهای کمرنگ شدن مهر و محبت در روابط انسانی معتقد است اگر مهربانی از مناسبات اجتماعی کنار گذاشته شود احساساتی مانند خشم، انتقام‌جویی، کینه‌توزی و تنهایی فرصت بیشتری برای بروز پیدا می‌کنند.
او تأکید می‌کند که نبود مهر و محبت میان افراد می‌تواند احساس تنهایی را افزایش دهد و روابط اجتماعی را از صمیمیت و همراهی دور کند.
این روان‌شناس در پایان نیز توصیه می‌کند مردم بیش از گذشته مراقب سلامت خود و همچنین آدم‌های مهربان اطرافشان باشند و برای حفظ این افراد در زندگی وقت بگذارند چراکه حفظ روابط ارزشمند و آدم‌های مهربان، به توجه و سرمایه‌گذاری عاطفی نیاز دارد.
