در جنگ نرم چند مرده حلاجیم؟!

زینب دانشور- «خبر جنوب»/ در هنگامه جنگ، هنگامی‌که صداها خاموش می‌شوند، زیر خاک و گلوله مدفون می‌گردند، این صدای خبرنگار است که باقی می‌ماند؛ صدایی که نه فقط گزارشگر واقعه، بلکه حافظ حقیقت، حافظ انسانیت و گاه صدای آخرِ یک نسل است.

خبرنگاران در دوران جنگ، صرفاً ناظر نیستند. آن‌ها روایتگر دردند، شاهد رنج و امید، و ثبت‌کننده لحظه‌هایی که تاریخ را می‌سازند یا ویران می‌کنند. حضورشان در خط مقدم، میان آوارها، در بیمارستان‌ها، اردوگاه‌های آوارگان یا حتی پشت جبهه‌ها، فقط برای ثبت آمار و اخبار نیست؛ بلکه برای ساختن حافظه‌ای جمعی‌ است که بعدها، جوامع بر اساس آن درباره جنگ، عدالت و صلح داوری خواهند کرد.

در غیاب خبرنگار، واقعیت قربانی روایت‌های تحریف‌شده می‌شود. روایت‌های جنگ بدون چشم بیدار خبرنگار، اغلب روایتِ قدرت است، نه روایتِ مردم. آن‌ها هستند که می‌توانند صدای کودکی در میان خرابه، فریاد مادری داغ‌دار، یا زمزمه صلح‌طلبی سربازی خسته را به جهانیان منتقل کنند.

در نهایت، خبرنگاران در دوران جنگ، سنگربان حافظه بشرند. آن‌ها خط دفاعی حقیقت در برابر پروپاگاندا، دروغ و فراموشی هستند. و هرچه شرایط سخت‌تر می‌شود، اهمیت روایتگری انسانی، مستقل و شجاعانه آن‌ها، پررنگ‌تر و حیاتی‌تر می‌گردد.

جای خالی خبرنگاران در جنگ 12 روزه

 پس از 12 روز جنگ مداوم اسرائیل و جمهوری اسلامی ایران، و اعلام آتش‌بس و پایان این دوران سخت و صعب، تحلیل شرایط و کمبودها و ضرورت ها نه فقط ما را به کاستی‌ها در راستای جبران آن رهنمون می‌کند، بلکه می‌تواند علامت هشداری باشد بر جامعه‌ای که سایه تهدید بر سر آن سایه افکنده. از نخستین روز اعلام جنگ رژیم صهیونستی علیه ایران، آن چه متاسفانه در پس پرده فراموشی رفت، نقش رسانه‌ها و خبرنگاران در اطلاع‌رسانی مکفی و تبیین شرایط موجود بود. فارس با وجود داشتن خبرنگاران متعدد و رسانه‌های برخط و مکتوب بسیار، در این حوزه بسیار ضعیف عمل کرد؛ اتفاقی که گرچه به گفته عده‌ای از فعالان رسانه‌ای دلیل آن امنیتی بودن موضوع و عدم نشر اطلاعات از سازمان‌های مربوطه بود اما می‌توان گفت کم‌کاری‌هایی نیز این وسط رخ داد که نباید از غافل شد.

بیش از سه دهه از آخرین تجربه ایرانیان از حضور در شرایط جنگی می‌گذرد و حالا ایران کشوری است که بیش از سه نسل جدید جنگ ندیده را در خود دارد؛ سه نسلی که اکثریت جمعیت را شامل می‌شود بنابراین می‌توان گفت بیش از 80 درصد مردم فقط با واژه جنگ آشنا هستند و آن را به چشم ندیده و درکی از آن ندارند. جنگ هشت ساله ایران و عراق در شرایطی بود که اطلاع‌رسانی اخبار تنها از طریق صدا و سیمای ملی و محدود رسانه‌های مکتوبی انجام می‌شد که در آن زمان مشغول به فعالیت بودند و مردمی که خود را نیازمند اطلاع لحظه‌ای و آنی شرایط جنگ نمی‌دانستند؛ از سوی دیگر مدت زمان هشت ساله جنگ تحمیلی و پذیرش آن توسط مردم موجب شده بود که آن‌ها ضمن پذیرش این موضوع، به زندگی خود ادامه دهند در حالی که جنگ اخیر در شرایطی رخ داد که مردم جامعه از طرق مختلف در جریان رخدادهای واقع شده در ایران و جهان بودند و به یکباره خود را در موقعیتی یافتند که نه تنها سکوت خبری و عدم آگاهی از حقایق موجود آن‌ها را در خلأ نگه داشت، بلکه برنامه‌سازی‌های جذاب رسانه‌های بیگانه بدون بی‌طرفی و کاملاً غرض‌ورزانه مردم بی‌اطلاع را در سیل اطلاعات منفی و غلط گرفتار کرد. این اتفاق در حالی رخ داد که دسترسی مردم به انواع ابزار اطلاع‌رسانی حتی در گوشی‌های همراه به راحتی فراهم بود و به این رویه کسب اخبار لحظه‌ای عادت کرده بودند.

در دنیایی که جنگ به دو بخش تسلیحاتی و جنگ نرم تقسیم می‌شود نباید نقش اثرگذار تبلیغات و اطلاع‌رسانی را از نظر دور داشت. جبهه‌ای که سربازانش را خبرنگاران و دیگر اهالی رسانه تشکیل می‌دهند و روایتگرانی که می‌توانند علاوه بر امیدافزایی و نمایش حقیقت، بر همدلی و اتحاد مهر تأیید بزنند.

در این بازه 12 روزه شاهد عملکرد مناسبی از رسانه‌های استان نبودیم

یک فعال فرهنگی و رسانه‌ای در گفت‌وگو با «خبر جنوب» با اشاره به جایگاه حساس و رسالت خطیر اطلاع‌رسانی جامعه رسانه تأکید کرد: در حوزه اطلاع‌رسانی به جامعه باید بتوانیم متناسب با شرایط، رخدادها، حوادث و مناسبت‌ها با جامعه مخاطب ارتباط موثر و سازنده بگیریم.

محمدباقر کشفی با انتقاد از عملکرد رسانه‌ها در خصوص تبیین موقعیت و اطلاع‌رسانی مکفی در هنگامه جنگ ایران و اسرائیل گفت: متاسفانه در این بازه 12 روزه و درست در شرایطی که مردم پر از سوال و ابهام و سردرگمی بودند، شاهد عملکرد مناسبی از رسانه‌های استان نبودیم در حالی که با تشکیل یک قرارگاه رسانه‌ای و اطلاع‌رسانی به منظور اتخاذ سیاستگزاری مناسب در راستای انتشار اخبار و تبیین و تشریح شرایط توسط رسانه‌ها می‌شد پویاتر عمل کرد.

وی افزود: بدون تشکیل قرارگاه واحد و منسجمی که دستور کار واحدی ارائه دهد؛ نه تنها شاهد پراکندگی در اطلاعات هستیم بلکه گاهی این اخبار متضاد و خنثی‌کننده هم خواهد بود و امکان کاهش تأثیر آن هم وجود دارد.

تشکیل ستاد و شورای قرارگاهی می‌توانست نظمی به انتشار اخبار به شیوه‌های شایسته بدهد

چهره ماندگار فرهنگ و ورزش فارس با بیان این که سازوکارها و موضع‌گیری متناسب با شرایط جنگی باید آرایش مناسبی می‌گرفت تصریح کرد: تشکیل ستاد و شورای قرارگاهی چه از سوی ارگانی چون فرهنگ و ارشاد و چه شورای اطلاع‌رسانی استانداری فارس که دارای مرجعیت هستند، می‌توانست نظمی به انتشار اخبار به شیوه‌های شایسته بدهد و این خلأ را پر کند. همچنین ضروری است مدیریت و راهبری این مرکز به فردی شایسته، مقبول و باتجربه واگذار شود فردی که در گرفتن تصمیمات صحیح و به موقع توانمند و قاطع است.

احصا ضرورت‌ها و دغدغه‌های مردم و دستور کار واحد به رسانه‌ها

کشفی ادامه داد: این ستاد با احصا ضرورت‌ها و دغدغه‌های مردم دستور کار واحدی به رسانه‌ها برای مطالبه‌گری از دستگاه‌های خدمات‌رسان می‌داد که بدین ترتیب بخش مهمی از نگرانی‌های مضاعف از بین می‌رفت.

رسانه‌ها تبیین شرایط در حیطه‌های ممکن و آموزش‌های لازم را هم دریغ کردند

وی با اشاره به این که بخش عمده‌ای از مردم فضای جنگی را تجربه نکرده‌اند گفت: رسانه‌ها می‌بایست آن‌ها را با اصطلاحاتی چون پدافند، آفند، ریزپرنده، پهباد و ... آشنا می‌کردند و حتی با گفت‌و گو با چهره‌های کارشناس و مسئول، به ابهامات پاسخ داده می‌شد.

چهره فعال فرهنگی رسانه‌ای در پاسخ به این که منع انتشار برخی اخبار از سوی دستگاه‌های مسئول یکی از دلایل کم‌کاری رسانه‌ها بود گفت: عدم انتشار اخبار امنیتی که خط قرمز است در همه دنیا روال و قابل احترام بوده و مسئولان به دلایل حفظ امنیت، مانع نشر برخی اتفاقات شدند اما رسانه‌ها تبیین شرایط در حیطه‌های ممکن و آموزش‌های لازم را هم دریغ کردند.

انتشار اطلاعات و آموزش‌ها توسط رسانه‌های معاند به جذب مخاطب ما توسط این رسانه‌ها و فرار از رسانه ملی می‌انجامد

کشفی ادامه داد: همان اطلاعات و آموزش‌ها توسط رسانه‌های معاند به شیوه‌ای جذاب دیده شد، اتفاقی که به جذب مخاطب ما توسط این رسانه‌ها و فرار از رسانه ملی می‌انجامد.

وی تاکید کرد: این حوادث کمبودها و ضعف‌ها را پررنگ می‌کند لذا تا دیر نشده می‌بایست نسبت به تشکیل تیم سریع اطلاع‌رسانی در شرایط بحران و ستاد سیاستگزاری نشر اخبار اقدام کنیم تا مردم مستقیما از رسانه‌های داخلی در جریان اخبار قرار گیرند.