الزامات تقویت امنیت انرژی کشور؛ از بازسازی تا توسعه

علی دژدار با اشاره به تنوع منابع انرژی به عنوان مزیت راهبردی کشور اظهار کرد: ایران از نظر منابع انرژی یکی از غنی‌ترین کشورهای جهان به شمار می‌رود و همین موضوع یکی از مهم‌ترین مزیت‌های راهبردی کشور در حوزه توسعه و امنیت اقتصادی محسوب می‌شود.

به گفته وی بر اساس آمارهای بین‌المللی، ایران با در اختیار داشتن حدود ۱۷ درصد ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان در رتبه های نخست جهانی قرار دارد و از نظر ذخایر نفتی نیز به همین صورت است.

این استاد دانشگاه خوزستان گفت: در کنار این منابع عظیم فسیلی، ایران از ظرفیت‌های گسترده‌ای در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز برخوردار است و موقعیت جغرافیایی کشور باعث شده بسیاری از مناطق ایران بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال برخوردار باشند که این موضوع ظرفیت بسیار بالایی برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی فراهم می‌کند.

وی بیان کرد: همچنین پهنه‌های بادی قابل توجهی در استان‌هایی مانند سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، خراسان رضوی و برخی مناطق غربی کشور وجود دارد که امکان توسعه انرژی بادی را فراهم می‌کند.

دژدار افزود: از سوی دیگر صنعت برق ایران نیز طی دهه‌های گذشته توسعه قابل توجهی داشته و ظرفیت نصب‌شده تولید برق کشور اکنون بیش از ۹۰ هزار مگاوات است که بخش عمده آن در نیروگاه‌های حرارتی و سیکل ترکیبی تولید می‌شود در کنار این ظرفیت‌ها و استفاده از انرژی‌های پاک، توسعه فناوری هسته‌ای و تولید برق هسته‌ای با اتکا به دانش بومی نیز بخشی از سبد انرژی کشور را تشکیل می‌دهد.

وی خاطرنشان کرد: مجموع این ظرفیت‌ها نشان می‌دهد که ایران از یک سبد متنوع انرژی برخوردار است؛ سبدی که شامل منابع فسیلی، تجدیدپذیر و هسته‌ای می‌شود و می‌تواند برای دهه‌های آینده پاسخگوی نیاز داخلی و حتی زمینه‌ساز توسعه صادرات انرژی و ایجاد ارزش افزوده اقتصادی باشد.

امنیت انرژی؛ مفهومی فراتر از تولید انرژی

این کارشناس انرژی توضیح داد: در ادبیات سیاست‌گذاری انرژی، مفهوم «امنیت انرژی» تنها به معنای تولید بیشتر انرژی نیست، بلکه مجموعه‌ای از عوامل را در بر می‌گیرد که پایداری تأمین انرژی را تضمین می‌کنند امنیت انرژی به طور کلی بر چهار پایه اصلی تنوع منابع انرژی، پایداری زیرساخت‌ها، تاب‌آوری شبکه در برابر بحران‌ها و مدیریت مصرف استوار است.

وی گفت: کشوری که از منابع متنوع انرژی برخوردار باشد و زیرساخت‌های تولید و انتقال انرژی آن نیز در گستره جغرافیایی کشور پراکنده باشد، از سطح بالاتری از امنیت انرژی برخوردار خواهد بود در این چارچوب، ساختار صنعت انرژی ایران به دلیل تنوع منابع و پراکندگی جغرافیایی زیرساخت‌ها از ظرفیت قابل توجهی برای ایجاد تاب‌آوری برخوردار است.

این مدرس دانشگاه یادآور شد: در جنگ تحمیلی اخیر تهدیدهایی درباره هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی مطرح شده و حتی در برخی موارد نیز اقداماتی در این زمینه صورت گرفته است با این حال باید توجه داشت که زیرساخت انرژی کشور به دلیل گستردگی و تنوع منابع تولید، از تاب‌آوری قابل توجهی برخوردار است.

وی گفت: شبکه تولید برق کشور تنها به چند نیروگاه محدود وابسته نیست بلکه شامل مجموعه‌ای از نیروگاه‌های حرارتی، سیکل ترکیبی، برق‌آبی، تجدیدپذیر و... است که در نقاط مختلف کشور پراکنده شده‌اند همین پراکندگی جغرافیایی باعث می‌شود که از منظر راهبردی، از کار انداختن کامل توان تولید انرژی کشور در یک عملیات محدود عملاً امکان‌پذیر نباشد.

این کارشناس انرژی افزود: البته طبیعی است که هرگونه اقدام خرابکارانه یا حمله به زیرساخت‌ها می‌تواند در کوتاه‌مدت مشکلاتی برای شبکه ایجاد کند و فشار بیشتری بر متخصصان و کارکنان صنعت انرژی وارد کند اما تجربه سال‌های گذشته نشان داده که این صنعت از توان فنی و مدیریتی لازم برای بازسازی سریع و بازیابی ظرفیت‌ها برخوردار است.

نقش مردم و بهره‌وری انرژی در پایداری شبکه

وی با بیان اینکه در کنار ظرفیت‌های تولیدی، یکی از ارکان مهم امنیت انرژی مدیریت تقاضا و بهره‌وری انرژی است ادامه داد: ایران در مقایسه با بسیاری از کشورهای جهان از شدت مصرف انرژی بالاتری برخوردار است و همین موضوع نشان می‌دهد که اصلاح الگوی مصرف می‌تواند نقش مهمی در کاهش فشار بر شبکه انرژی داشته باشد.

دژدار توضیح داد: در شرایطی که کشور با ناترازی انرژی مواجه است صرفه‌جویی و مدیریت مصرف می‌تواند کمک قابل توجهی به پایداری شبکه کند و استفاده از تجهیزات کم‌مصرف، بهینه‌سازی مصرف در بخش ساختمان، صنعت و حمل‌ونقل و اصلاح رفتار مصرفی از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش مصرف و افزایش بهره‌وری انرژی کمک کند.

وی تاکید کرد: تجربه سال‌های گذشته نشان داده که مردم ایران در شرایط حساس همواره همراهی قابل توجهی با سیاست‌های ملی داشته‌اند و مشارکت عمومی در مدیریت مصرف می‌تواند یکی از عوامل مهم در حفظ پایداری شبکه انرژی باشد.

این مدرس دانشگاه بیان‌کرد: در شرایطی که زیرساخت‌های انرژی ممکن است در معرض آسیب قرار گیرند، بازسازی سریع و کارآمد اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند در چنین شرایطی اجرای پروژه‌ها با رویه‌های معمول اداری ممکن است زمان‌بر باشد و پاسخگوی نیازهای فوری نباشد به همین دلیل ایجاد یک سازوکار یا ستاد ویژه بازسازی زیرساخت‌های انرژی می‌تواند به تسریع روند بازسازی کمک کند.

وی افزود: چنین سازوکاری باید از اختیارات لازم برای تسهیل فرآیندهای اجرایی برخوردار باشد تا پروژه‌های بازسازی و تعمیرات اساسی با سرعت بیشتری انجام شود البته در کنار این اختیارات، حفظ شفافیت مالی و نظارت دقیق نیز ضروری است تا منابع مالی به شکل کارآمد و هدفمند در مسیر بازسازی زیرساخت‌ها هزینه شود.

استفاده از ظرفیت نیروی انسانی و بخش خصوصی

دژدار بهره‌گیری گسترده از ظرفیت‌های مدیریتی و تخصصی کشور را از مهم‌ترین عوامل موفقیت در پروژه‌های زیرساختی عنوان کرد و گفت: صنعت انرژی کشور طی دهه‌های گذشته شبکه‌ای گسترده از شرکت‌های مهندسی، پیمانکاری و سازندگان تجهیزات را در اختیار دارد که می‌توانند نقش مهمی در اجرای سریع پروژه‌ها ایفا کنند.

وی ادامه داد: اتکا به تعداد محدودی از شرکت‌ها برای اجرای پروژه‌های بزرگ زیرساختی نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای گسترده کشور باشد بنابراین لازم است دامنه استفاده از شرکت‌های پیمانکاری و مشاوران تخصصی گسترش یابد و از ظرفیت‌های مختلف بخش خصوصی استفاده شود.

این کارشناس انرژی افزود: همچنین سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و مشارکت مردمی در پروژه‌های زیرساختی می‌تواند به تامین منابع مالی مورد نیاز برای توسعه و بازسازی صنعت انرژی کمک کند.

وی خاطرنشان کرد: یکی از راهکارهای مهم برای کاهش ناترازی انرژی در کوتاه‌مدت، توسعه منابع تولید زودبازده به‌ویژه انرژی‌های تجدیدپذیر است در میان این منابع، نیروگاه‌های خورشیدی از مزیت مهم زمان ساخت کوتاه‌تر نسبت به بسیاری از نیروگاه‌های دیگر برخوردارند و می‌توانند در مدت زمان کوتاه‌تری وارد مدار تولید شوند.

دژدار گفت: ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود از ظرفیت بسیار بالایی برای توسعه انرژی خورشیدی برخوردار است و توسعه این بخش می‌تواند علاوه بر افزایش تولید برق، به کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و کاهش فشار بر شبکه کمک کند.

وی ادامه داد: مجموعه ظرفیت‌های انرژی ایران نشان می‌دهد که کشور از مزیت‌های قابل توجهی در حوزه امنیت انرژی برخوردار است تنوع منابع انرژی، پراکندگی زیرساخت‌های تولید، توان فنی داخلی و ظرفیت‌های گسترده نیروی انسانی از جمله عواملی هستند که تاب‌آوری صنعت انرژی کشور را تقویت می‌کنند.

این مدرس دانشگاه توضیح داد: در عین حال تقویت امنیت انرژی نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات مکمل است؛ از جمله افزایش بهره‌وری انرژی، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، تسریع در بازسازی زیرساخت‌ها و استفاده گسترده از ظرفیت‌های بخش خصوصی.

وی گفت: ترکیب این اقدامات می‌تواند ضمن افزایش پایداری شبکه انرژی کشور، مسیر توسعه پایدار و تقویت امنیت انرژی ایران را در سال‌های آینده هموار کند.