آتش‌سوزی در دارالسلام، تلنگری برای توجه به این میراث تاریخی

زینب دانشور- «خبر جنوب»/ حریق، دو هزار متر از آرامستان تاریخی دارالسلام را سوزاند. با انتشار این خبر، دود تنها از دارالسلام بلند نشد، دل میراث‌دوستان زیادی با علف‌های خشک این آرامستان سوخت. آرامستانی که گواهی از حافظه تاریخی شیراز است و قرن‌ها مأمن بزرگان، عالمان، عارفان و نام‌آوران این سرزمین بوده.

گرچه به گفته هادی عیدی‌پور، رئیس سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری شیراز آتش‌سوزی در محدوده علف‌های خشک شکل گرفت و با حضور به‌موقع نیروهای آتش‌نشانی کنترل شد و خسارت جدی به همراه نداشت اما اصل ماجرا آتش نیست، شرایط وقوع این حادثه است. خشک شدن علف‌های هرز، انباشت پوشش گیاهی، کمبود اقدامات حفاظتی و ... نشانه‌هایی است که کارشناسان سال‌ها درباره آن هشدار داده‌اند. گرچه فقط آتش‌سوزی نیست که این میراث را تهدید می‌کند؛ سال‌های گذشته اخبار متعددی از بی‌مهری به این سایت تاریخی به گوش ‌رسید از دزدی بخشی از سنگ‌های قبر گرفته تا رهاسازی زباله و ساخت‌وسازهای غیرمجاز در اطراف مجموعه.

دارالسلام، یکی از کهن‌ترین آرامستان‌های جهان اسلام، سال‌هاست میان وعده‌های احیا، جلسات اداری، طرح‌های مطالعاتی و خبرهای امیدوارکننده سرگردان مانده است.

طبق آخرین تصمیمات؛ این آرامستان به شهرداری شیراز سپرده شد تا به‌عنوان یکی از نقاط محوری گردشگری و زیارت شیراز برنامه‌ریزی شود. معاون هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس در آئین رونمایی از سند مداخله فرهنگی در گورستان تاریخی دارالسلام، این مجموعه را سرمایه‌ای بی‌بدیل از تاریخ و فرهنگ شیراز دانست و تأکید کرد: بازآفرینی این میراث تاریخی باید با رویکردی فرهنگی، آرام و مبتنی بر منطق گفت‌وگو و مستندنگاری علمی دنبال شود.

مهدی پارسایی در گفت و گو با «خبر جنوب» و با اشاره به وقوع حادثه آتش‌سوزی در این مجموعه گفت: این برای چندمین بار است که شاهد آتش‌سوزی در این مجموعه هستیم با این تفاوت که این بار وسعت کمتری درگیر حریق شد.

وی ضمن تشکر از اقدام به موقع نیروهای آتش‌نشانی برای اطفا حریق بیان کرد: علت بروز این حادثه علف‌های خشکی بود که می‌بایست در اردیبهشت ماه و قبل از فصل گرم با سم علف کش و حرس از بین می‌رفت.

معاون هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس با هشدار نسبت به تبعات تکرار آتش‌سوزی افزود: هر بار آتش گرفتن و خاموش شدن سنگ قبرها سم مهلکی است که می‌تواند این سنگ‌های تاریخی را تخریب کند.

پارسایی ادامه داد: همین که دمای سنگ‌ها بالا می‌رود و با مواد اطفاء آتش خنک می‌شود، سنگ را مستعد ترک خوردن و خراب شدن می‌کند.

وی با اشاره به این که از سال گذشته، این مجموعه تاریخی به سازمان آرامستان‌های شهرداری شیراز واگذار شده و این مجموعه و شهرداری منطقه می‌بایست نسبت به هرس علف‌های هرز اقدام می‌کردند افزود: گرچه علف‌ها و فضای سبز دارالسلام بخشی از منظر طبیعی و زیبایی این مجموعه است اما همان طور که صاحب یک باغ بعد از حظ بصری بهار باغ خود، عوامل خطر مثل علف‌های هرز را از بین می‌برد، برای این مجموعه هم نیاز بود قبل از رسیدن گرما اقداماتی انجام می‌شد.

  معاون هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس با تاکید بر این که دارالسلام رها نشده و سال‌هاست به شخصه و در مدت زمان پذیرش مسئولیت فعلی به دنبال حفظ و احیای این مجموعه بوده و هستم گفت: طی یک سال اخیر اقدامات خوبی با محوریت معاونت گردشگری استانداری انجام شده و طی یک هم‌افزایی بین دستگاه‌ها سند توسعه دارالسلام امضا شد.

پارسایی افزود: همچنین مجموعه مشیرالملک در دارالسلام مرمت شد و آرامستان مشاهیر در ضلع جنوبی راه‌اندازی شد.

وی کار در سایت‌های تاریخی و جلو بردن پروژه‌های گردشگری در این سایت‌ها را به شنا کردن در استخر عسل تشبیه کرد و گفت: گرچه مرمت دارالسلام مدت‌هاست در حال اجراست اما پیچیدگی کار در این مجموعه از تخصیص اعتبار تا دستگاه‌های موازی، اولویت، بودجه، شرایط محیطی و حتی معارضین محلی موجب شده تا کنون این مجموعه به یک سایت گردشگری تبدیل نشود.

به گفته معاون استاندار گرچه مشاور برای تبدیل این پروژه به ظرفیت جدید گردشگری معرفی شده اما به دلیل عدم ابلاغ قرارداد به وی همچنان این موضوع معطل مانده است.

دارالسلام را دریابیم

با همه این‌ها و با وجود تلاش‌های صورت گرفته برای نجات دارالسلام باید گفت در بسیاری از کشورهای جهان، وجود چنین مجموعه‌ای می‌توانست به یکی از شاخص‌ترین مقاصد گردشگری فرهنگی تبدیل شود؛ مکانی که علاوه بر جذب گردشگران، به مرکزی برای پژوهش‌های تاریخی، هنری و مردم‌شناسی بدل شود. اما در شیراز، شهری که خود را پایتخت فرهنگی ایران می‌داند، این ظرفیت عظیم همچنان مغفول مانده است. دارالسلام می‌تواند حلقه‌ای مهم در تکمیل زنجیره گردشگری تاریخی و مذهبی شهر باشد.
وجود شخصیت‌های برجسته علمی، مذهبی و فرهنگی مدفون در این آرامستان، همراه با ارزش‌های معماری و هنری آن، ظرفیت شکل‌گیری تورهای تخصصی تاریخ، فرهنگ، عرفان و هنر را فراهم می‌کند. حتی بسیاری از پژوهشگران معتقدند دارالسلام از نظر قابلیت روایتگری تاریخی، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از شاخص‌ترین جاذبه‌های فرهنگی کشور را دارد.

دارالسلام دیگر به گزارش‌ها، جلسات و وعده‌های جدید نیاز ندارد. آنچه این مجموعه می‌خواهد، اقدام عملی است؛ از پاکسازی و حفاظت مستمر گرفته تا مرمت علمی، ساماندهی محیطی، تأمین امنیت، ایجاد زیرساخت‌های بازدید و تبدیل آن به یک مقصد واقعی گردشگری فرهنگی. میراثی که بیش از دوازده قرن تاریخ را در خود جای داده، نباید هر چند ماه یک بار تنها به واسطه یک حادثه یا بحران دوباره به صدر اخبار بازگردد.