چالش‌های چغازنبیل؛ نخستین میراث جهانی ایران در مسیر حفاظت و توسعه پایدار

چغازنبیل، نخستین اثر تاریخی ایران که ۴۶ سال پیش در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد، امروز با چالش‌هایی همچون محدودیت منابع مالی، توسعه‌های پیرامونی و تغییرات اقلیمی دست‌وپنجه نرم می‌کند.

عاطفه رشنویی، مدیر پایگاه میراث جهانی چغازنبیل و هفت‌تپه، در گزارشی از یک‌سال فعالیت‌های این مجموعه، از اجرای طرح‌های مرمتی و حفاظتی گسترده در زیگورات چغازنبیل، تثبیت دیوارها، حفاظت از دروازه‌ها و ساماندهی نزولات جوی خبر داد. او همچنین به اقدامات حفاظتی در محوطه هفت‌تپه اشاره کرد که شامل نگهداری از بقایای معماری عیلامی، کاخ‌ها و آرامگاه‌ها با استفاده از مصالح بومی و پایش شرایط محیطی بوده است.

به گفته رشنویی، اخذ سند مالکیت ۵۴۰ هکتار عرصه چغازنبیل، مرمت بیش از یکصد شیء مفرغی و ساماندهی آثار موزه هفت‌تپه از دیگر دستاوردهای مهم سال گذشته بوده است.

این پایگاه علاوه بر حفاظت کالبدی، در حوزه پژوهش نیز فعال بوده و میزبان گروه‌های دانشگاهی و پژوهشی در مطالعات ژئوفیزیک و باستان‌سنجی بوده است. برگزاری نشست‌های علمی و همکاری با دانشگاه‌ها، تولید دانش و تربیت پژوهشگران جوان را به همراه داشته است.

در بخش گردشگری فرهنگی، بهبود زیرساخت‌های بازدید، نصب تابلوهای راهنما، اجرای تورهای دانش‌آموزی و کارگاه‌های آموزشی برای راهنمایان گردشگری به ارتقای جایگاه چغازنبیل به‌عنوان یک مقصد فرهنگی ـ آموزشی کمک کرده است.

همچنین در حوزه مشارکت جوامع محلی، برنامه‌هایی همچون آموزش زنان روستایی، حمایت از صنایع دستی و برگزاری جشنواره‌های فرهنگی با محوریت میراث عیلامی اجرا شد که پیوندی میان میراث جهانی و توسعه پایدار ایجاد کرده است.

رشنویی افزود: با توجه به تهدیدهای اقلیمی، اقدامات مدیریت بحران از جمله تدوین نقشه‌های اضطراری، استقرار تیم‌های پایش و آموزش جوامع محلی نیز در دستور کار قرار گرفت تا تاب‌آوری محوطه افزایش یابد.

وی با وجود این دستاوردها، محدودیت‌های مالی و فشارهای ناشی از توسعه‌های اطراف محوطه را از چالش‌های جدی دانست و تأکید کرد که پایگاه با تداوم همکاری‌های علمی و بین‌المللی به دنبال الگوسازی منطقه‌ای در مدیریت پایدار میراث جهانی است.

کارنامه یک‌ساله پایگاه نشان می‌دهد که حفاظت از چغازنبیل تنها به مرمت و نگهداری محدود نمی‌شود، بلکه ترکیبی از پژوهش، آموزش، گردشگری و مشارکت اجتماعی است که می‌تواند آینده این میراث ارزشمند جهانی را تضمین کند.