پشت پرده کاهش جرائم شیراز

مرجان دهقانی-« خبرجنوب»/ در میانه هیاهوی شهر و زندگی روزمره، گاهی آمار و اخبار حوادث، ترسی ناخودآگاه در دل شهروندان می‌نشاند. اما پشت پرده این رقم‌ها و روندها، چه داستانی نهفته است؟ آیا نیروی انتظامی تنها با دستبند و سلاح به جنگ سارقان می‌رود، یا امروز باید در فضایی پیچیده‌تر، هم‌پای مجرمانی حرکت کند که از تاروپود دنیای مجازی برای دزدی در دنیای واقعی استفاده می‌کنند؟ 

در شیراز، طی دو سال اخیر، آمار سرقت روندی کاهشی داشته است؛ اما این پایان ماجرا نیست. کاهش جرائم چگونه ممکن شده؟ پلیس امروز چه ابزارهایی در اختیار دارد؟ و آیا دستگیری مجرمان به تنهایی کافی است؟ 

در گفت‌وگویی با سرهنگ "اسماعیل زراعتیان"، فرمانده انتظامی شهرستان شیراز، از راهکارهای هوشمندانه و حضور مؤثر پلیس تا چالش‌های عمیق‌تری مانند معتادان متجاهر گفتیم.

این گفت و گو فقط درباره آمار نیست بلکه  درباره تغییر نگاه، پیشگیری چندلایه و پاسخی است به این پرسش که آیا می‌توان جامع‌تر اندیشید و امنیت را به معنای واقعی به خیابان‌ها بازگرداند؟

در مورد آخرین اقداماتی که انجام داده‌اید و راهکار پلیس در مواجهه با سارقانی که از امکانات فضای مجازی استفاده می‌کنند، بفرمایید.

تقریباً دو سال است که در شهرستان شیراز، روند سرقت و جرائم، روندی کاهشی بوده است. ما پارسال ۱۵ درصد کاهش وقوع سرقت داشتیم و امسال نیز تاکنون شاهد ۱۳ درصد کاهش سرقت‌ها و یک افزایش ۴۰ درصدی در کشفیات نسبت به سال قبل هستیم. اگرچه گاهی روند و شیوه سرقت نسبت به قبل متفاوت‌تر شده، اما پلیس هوشمند با اقدامات هوشمندانه، خود را به‌روز می‌کند و سعی دارد همیشه نسبت به مجرمان یک گام جلوتر باشد. 

اقدامات در زمینه دستگیری سارقان چگونه بوده است؟

امسال در مقایسه با سال قبل، ۱۴ درصد کاهش وقوع سرقت داشتیم. این اتفاق همراه با افزایش ۱۴ درصدی در دستگیری سارقین بوده است. این افزایش دستگیری منجر شد که با وجود کاهش سرقت، ۳۸ درصد افزایش کشف سرقت داشته باشیم. در مجموع در شهرستان شیراز حدود ۷۰ درصد از سرقت‌ها منجر به کشف می‌شود. شاخص دیگر، کاهش ۵۹ درصدی سرقت‌های به‌عنف (توأم با آزار و خشونت) است که به دلیل تبعات روحی سنگین آن بر مال باخته، بسیار حائز اهمیت است. همچنین حدود ۶ درصد افزایش کشف در این نوع سرقت‌ها و ۶۰ درصد افزایش دستگیری سارقان داشته‌ایم. بخش عمده‌ای از این کاهش، ناشی از پیشگیری کیفری و انتظامی، یعنی اقدام مستقیم پلیس است.

غیر از اقدامات انتظامی، چه راهکارهای پیشگیرانه‌ای مدنظر است؟

پیشگیری تنها انتظامی نیست. ما پیشگیری‌های مختلفی داریم:

پیشگیری اجتماعی: که نقش رسانه و آگاه‌سازی جامعه در آن بسیار مؤثر است.

پیشگیری وضعی: یعنی اصلاح جغرافیا و محیط‌های جرم‌خیز. مثلاً روشنایی معابر، نوسازی بافت‌های فرسوده یا ایجاد فضاهای عمومی پویا مانند ورزشگاه می‌تواند زمینه جرائم را کاهش دهد.

پیشگیری اولیه (ریشه‌ای): این مورد از اهمیت بالایی برخوردار است. به میزانی که رشد اقتصادی، عدالت اجتماعی، اشتغال جوانان، تسهیل ازدواج و رفاه در جامعه بیشتر شود، قطعاً تمایل به سمت جرائم کمتر خواهد شد. یک جوان شاغل یا فردی که خانواده تشکیل داده، به مراتب کمتر به سمت جرم می‌رود. بنابراین، تأمین زیرساخت‌های اقتصادی و اشتغال، پایه‌ای‌ترین کار برای کاهش جرم است.

در شیراز کدام مناطق بیشتر در معرض جرم هستند؟

به طور کلی روند وقوع جرائم در تمام مناطق شیراز کاهشی است. اما نمی‌توان به سادگی منطقه‌ای را جرم‌خیزتر نامید، چون مجرمان معمولاً در محله خود دست به جرم نمی‌زنند تا شناسایی نشوند. اما آنچه در تحلیل جرائم شیراز مشخص است، این است که بخش عمده‌ای از سرقت‌ها توسط معتادین متجاهر اتفاق می‌افتد. این افراد برای تأمین هزینه مواد مخدر، ناچار به سرقت یا ارتکاب بزه می‌شوند و این موضوع منشأ بخش زیادی از نارضایتی‌های مردم است.

آیا برنامه خاصی برای مدیریت معتادین متجاهر دارید؟

این یک چالش بزرگ نه تنها در شیراز، که در بسیاری از کلانشهرهای دنیاست. ما شاهد یک دور باطل هستیم: معتاد متجاهر دستگیر می‌شود، به کمپ ترک اعتیاد دولتی فرستاده می‌شود، پس از ترک (موقت) به جامعه بازمی‌گردد، اما به دلیل نبود برنامه‌ریزی برای بازپروری واقعی، اشتغال‌زایی و ادغام اجتماعی دوباره به چرخه اعتیاد و جرم بازمی‌گردد. بسیاری از این افراد ده‌ها بار این چرخه را طی کرده‌اند. تا زمانی که به صورت ریشه‌ای و با همکاری همه نهادها به موضوع نگاه نکنیم و فقط بر مجازات تکیه کنیم، موفقیت چندانی نخواهیم داشت. مجازات به تنهایی کافی نیست. حتی تحقیقات نشان داده مجازات‌های شدید مانند اعدام برای قاچاقچیان مواد، لزوماً نزدیکان آن فرد را از ادامه راه بازنداشته است. باید زمینه‌های جرم از بین برود.

سخن پایانی؟

پلیس شیراز با تکیه براقدامات هوشمندانه، افزایش کشف و دستگیری و توجه به رویکردهای پیشگیرانه مختلف، موفق به کاهش محسوس جرائم شده است. اما حل مشکل جرائم خرد و سرقت، به ویژه آن‌چه ریشه در اعتیاد دارد، نیازمند عزمی فراسازمانی و همکاری تمام دستگاه‌ها برای پرداختن به ریشه‌های اجتماعی و اقتصادی جرم است. ما در پلیس آماده هرگونه همکاری در این مسیر هستیم.