زندان‌های فارس در مسیر اصلاح و تربیت

مرجان دهقانی_ خبرجنوب/ زندان به عنوان نهادی اصلاحی و تربیتی، نه صرفاً محلی برای تنبیه، بلکه فضایی برای بازسازی و بازاجتماعی‌شدن افراد است. در این راستا، مدیرکل زندان‌های استان فارس در گفت‌وگویی اختصاصی، به تبیین اهداف، اقدامات و چالش‌های این نهاد پرداخت. اسحاق ابراهیمی با تأکید بر اینکه «زندان پایان راه نیست، بلکه بن بستی است که تلاش می‌شود فرد از آن به مسیری درست هدایت شود، رویکرد اصلاح‌گرایانه زندان‌ها راتشریح کرد.

وی با اشاره به فلسفه وجودی زندان در نظام اسلامی، اظهار داشت: زندان بن بستی است که در آن تلاش می‌شود فردِ گرفتار، به جریان طبیعی زندگی بازگردد و به مسیر درست هدایت شود .

ابراهیمی با بیان اینکه در زندان‌های استان فارس روزانه بیش از ۱۶۰ خدمت متنوع برای نگهداری، اصلاح رفتار و اندیشه مجرمانه ارائه می‌شود، افزود: این اقدامات دو هدف اصلی را دنبال می‌کنند: مهار مجرمان و پیشگیری از جرم، و همچنین اصلاح رفتار و باورهای افراد خطاکار. این افراد روزی به جامعه بازخواهند گشت و بنابراین، اصلاح و تربیت آنان یک هدف عالی و نهایی در فرایند زندانبانی اسلامی است.

وی با تأکید بر اینکه کار در زندان با هر نهاد اجتماعی دیگری متفاوت است، خاطرنشان کرد: «زندان مانند شهری کوچک در دل جامعه است، با شهروندانی که همه نیازهای اساسی آنان—به جز آزادی که بر اساس قانون از آن محروم شده‌اند—باید تأمین شود. ارائه این حجم از خدمات، با تلاش شبانه‌روزی کارکنان زندان‌ها،خادمان اصلاح و تربیت انجام می‌پذیرد  .

مدیرکل زندان‌های فارس در ادامه به برنامه‌های اصلاحی و تربیتی در زندان‌های این استان اشاره کرد و گفت: آموزش‌های فنی و حرفه‌ای، برنامه‌های فرهنگی، مشاوره‌های روانشناختی و تلاش برای بازتوانمندسازی مددجویان، بخشی از اقداماتی است که برای آماده‌سازی آنان برای بازگشت به جامعه انجام می‌شود. 

وی تصریح کرد: ما به دنبال آن هستیم که زندان نه تنها محل عبرت، بلکه فضایی برای تغییر و بهبود باشد. جامعه‌شناسی زندان و درک شرایط خاص آن، برای تحقق این هدف ضروری است.

ابراهیمی، با بیان اینکه مهم‌ترین مهارت‌های فنی و حرفه‌ای آموزش‌داده‌شده در زندان‌های استان فارس بر اساس نیاز بازار کار بیرون و شرایط افراد تعیین می‌شود؛ توضیح داد:  در زندان‌ها بیش از ۵۰ رشته مهارتی توسط سازمان‌های متولی مانند فنی و حرفه‌ای، جهاد کشاورزی و میراث فرهنگی آموزش داده می‌شود. انتخاب رشته‌ها با توجه به نیاز بازار، توان، استعداد و شرایط زندگی فرد پس از آزادی انجام می‌گیرد.  برای افراد جوان‌تر، حرفه‌هایی مانند آرایشگری، برق ساختمان، برق خودرو و جوشکاری آموزش داده می‌شود. برای افراد میانسال و مسن‌تر نیز مهارت‌هایی مانند کشاورزی، صنایع دستی، پرورش زنبور عسل، تولیدات گلخانه‌ای و خیاطی توصیه می‌شود که با توان جسمی و روانی و نیاز بازار کار آنان هماهنگی بیشتری دارد.

همچنین مشاوران زندان و کارشناسان اشتغال در فرایند توانمندسازی، هدایت آموزشی و مشاوره شغلی را به مددجویان ارائه می‌دهند.

وی در پاسخ به این پرسش که چه برنامه‌های مشخصی برای توانمندسازی روانی زندانیان (مانند افزایش عزت نفس، کنترل خشم یا مهارت تصمیم‌گیری) خارج از مشاوره عمومی وجود دارد، اظهار داشت:  در زندان‌ها و مراکز تامینی و تربیتی، پروسه آموزش مهارت‌های اساسی زندگی به‌صورت کامل اجرا می‌شود. بر اساس پرونده شخصیتی که از هر فرد در بدو ورود تشکیل می‌شود و با توجه به نوع جرم و تأثیرات روحی، روانی و اجتماعی آن، آموزش مهارت‌های زندگی در ۱۱ رشته مختلف و منطبق با نیازهای اساسی افراد ارائه می‌گردد.  هدف این آموزش‌ها، بازسازی شخصیت، ترمیم تربیت، توانمندسازی و رفع زمینه‌های روحی و رفتاری ارتکاب جرم است که توسط کارشناسان حوزه‌های مشاوره، مددکاری و فرهنگی به‌صورت فردی و گروهی انجام می‌پذیرد.

مدیرکل زندان‌های استان فارس، در پاسخ به پرسشی درباره وجود برنامه‌هایی مانند زندان نیمه‌باز یا مرخصی‌های کاری برای آشنایی تدریجی با مسئولیت‌پذیری اجتماعی، گفت: بله، زندان نیمه‌باز و باز از جمله اشکال زندان‌بانی است که با توجه به نوع جرم، شخصیت مجرم و سیاست‌های کنترل جمعیت کیفری، برای برخی افراد اعمال می‌شود.

وی افزود که تقویت مسئولیت‌پذیری تنها به این نوع زندان محدود نیست و تشکل‌های مددجونهاد در زندان‌ها تحت نظارت مسئولان، فعالیت می‌کنند. طرح همیاران و دستیاران نیز یک ظرفیت اجتماع‌پایه و زندان‌نهاد است که با هدف بهره‌گیری از توان زندانیان در توسعه نظم، اجرای برنامه‌های روزانه و گسترش خدمات آموزشی، فرهنگی و توانمندسازی ایجاد شده است.

به گفته ابراهیمی، بر اساس میزان مشارکت زندانیان در برنامه‌های روزانه، فرهنگی، همکاری در اجرای برنامه‌های اصلاح رفتار و بهداشت روان، و فراگیری مهارت‌های فنی و حرفه‌ای یا آموزش‌های دینی، افراد واجد شرایط تشویق می‌شوند. این تشویق‌ها مطابق راهکار ۱۷۱ سند توسعه و تحول قضایی کشور و در دو محور رفاهی و تسهیلات داخلی یا تسهیلات قضایی برنامه‌ریزی شده است. هدف نهایی این است که فرد بداند در قبال رفتار و عمل خوب پاداش می‌بیند و در صورت بی‌توجهی به فرآیند اصلاح، از امتیازات محروم خواهد شد.

وی تأکید کرد که در تمام الگوهای تسهیلات قضایی و حقوقی، مانند فعالیت‌های ضمن حبس، زندان باز و نیمه‌باز، و مرخصی، پایبندی به اخلاق و رفتار خوب، شرط تداوم امتیاز است. تمام این فرآیندها تحت رصد مددکاران قضایی و اجتماعی قرار دارد و فرد در مسیر بازگشت به زندگی سعادتمندانه، از مشاوره، هدایت و حمایت برخوردار است.