ناگفتههای طلای سفید فارس از سیاه بختی
از دل زمینهای حاصلخیز فارس، گنج سفیدی به نام پنبه برداشت میشود که کیفیت بینظیرش، طلب داخلی و خارجی را برمیانگیزد؛ با این حال، سیاهیهای فراوانی از جمله کمبودهای زیرساختی، سودآوری این محصول استراتژیک را تهدید میکند و معادله اقتصادی کشاورزان را به هم میریزد.
ادمین 11
کشتزارهای پنبه در جنوب فارس، صحنهای چشمنواز و نقاشیگونه خلق میکنند که در رگهای اقتصاد محلی جریان دارد.
کشاورزان سختکوش این خطه، امیدهای فراوانی به برداشت محصول خود بستهاند، اما گذر از مسیر پرپیچوخم کاشت تا برداشت، آنها را با چالشهای متعددی روبهرو میسازد.
طلای سفید با دستان پینهبسته
کشت طلای سفید از اواسط فروردین در مناطق مختلف استان آغاز میشود و با فرارسیدن پاییز، زمان برداشت، رویایی زمینی را برای کشاورزان رقم میزند.
فارس با تولید حدود ۲۵ درصد پنبه کشور، رتبه نخست و کیفیت برتر الیاف را در اختیار دارد؛ کشت این محصول در سال جاری در سطحی افزون بر ۱۵ هزار و ۴۰۰ هکتار و عمدتا در شهرستانهای داراب، زریندشت، لارستان، فسا و جویم به پایان رسید.
استراتژی پنبه در بحران آب
وضعیت بحرانی منابع آبی فارس، کشت محصولات کمآببر مانند پنبه را به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل کرده است.
در سالهای اخیر، توجه به پنبه به عنوان یک محصول استراتژیک و صنعتی (با قابلیت تولید ۷۰ فرآورده) افزایش یافته و شاهد گرایش بیشتر کشاورزان به آن هستیم.
این گیاه نه تنها امنیت غذایی را تقویت میکند، بلکه با ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم (یک نفر مستقیم و چهار نفر غیرمستقیم در هر چهار هکتار)، اهمیت راهبردی مضاعفی پیدا میکند.
فریاد نگرانی کشاورزان
کشاورزان پنبهکار از مشکلات عدیده گلایه دارند؛ یک پنبهکار دارابی میگوید: کمبود کمباینهای وشچین برای برداشت مکانیزه و تاخیر در پرداختهای کارخانههای پنبهپاککنی، دردسرهای اصلی ما هستند.
وی ادامه میدهد: قطع مستمر برق چاهها و کمبود آب، رغبت ما را برای کشت پنبه کاهش داده و سطح زیرکشت را بهشدت کم کرده است؛ سیاستگذاری غلط و قیمت خرید غیررقابتی نیز به این مشکلات دامن زده و به ما خسارت وارد کرده است.
دخل و خرج ناسازگار
عضو هیات مدیره صندوق پنبه کشور و مدیرعامل شرکت پنبهکاران داراب، بر چالشهای متعدد تاکید میکند و میگوید: کمبود کود شیمیایی (بهویژه اوره) و نرسیدن بهموقع آن به دست کشاورزان، یکی از مشکلات است؛ رعایت نشدن الگوی کشت و تناوب زراعی در داراب، ضربههای جدی به کشاورزان میزند.
غلامرضا انصاری، از کاهش ۵۰ درصدی سطح زیر کشت پنبه در داراب (از ۶ هزار و ۵۰۰ هکتار به سه هزار هکتار) خبر میدهد و علت را افزایش قیمت نهادهها و پایین بودن قیمت محصول میداند.
وی هشدار میدهد: واردات بیرویه پنبه، ضربه مهلکی به کشاورزان میزند، آنهم زمانی که قیمت محصول آنقدر ناچیز است که دخل و خرج کشاورز جور درنمیآید.
دسترنج بر باد رفته
عضو هیات مدیره صندوق پنبه کشور بر ضرورت حمایت دولت و ارائه تسهیلات به پنبهکاران تاکید میکند و میگوید: دسترنج ۶ ماهه کشاورزان با تاخیر در پرداخت از سوی کارخانجات پنبهپاککنی بر باد میرود؛ فقدان نقدینگی در این کارخانهها به معضلی بزرگ تبدیل شده است.
انصاری همچنین خواستار کنترل واردات بیرویه پنبه شد.
موانع فنی و زیرساختی
نماینده اتاق اصناف کشاورزی فارس، به مشکلات فنی اشاره میکند و میگوید: تعداد کم کمباین وش چین و کمبود شدید کارگر در فصل برداشت، موانع بزرگی هستند.
حیدر شیبانی، همچنین کمبود کود، قطعی برق چاهها و کمآبی را از دلایل دلسردی کشاورزان میداند و تصریح میکند: تخصیص تسهیلات بیشتر به کشاورزان پنبهکار، هم گسترش کشت را به دنبال دارد و هم ارزآوری و سود بیشتری عاید آنها میکند.
تلاشهای جهاد کشاورزی
رئیس سازمان جهاد کشاورزی فارس نیز از اقدامات انجامشده خبر میدهد و بیان میکند: افزایش درجه مکانیزاسیون پنبه به میزان هشت درصد و کشت مکانیزه بیش از ۹۳ درصد سطح زیرکشت، از اهداف محققشده است؛ اجرای کشاورزی حفاظتی(بیخاکورزی و کمخاکورزی) در ۱۲ هزار هکتار نیز مزایایی چون کاهش مصرف نهادهها و افزایش بهرهوری آب را در پی داشته است.
مجتبی دهقانپور، از اجرای کشت قراردادی پنبه در ۲ هزار هکتار اراضی داراب خبر داد که در آن، نهادهها توسط تعاونی تامین و کشت و برداشت بهصورت مکانیزه و تحت نظارت فنی انجام میشود و پس از فروش، تسویه حساب صورت میگیرد.
کاهش کشت پنبه؛ پیامد قطع برق و کمآبی
مدیر امور زراعت سازمان جهاد کشاورزی فارس نیز در این زمینه به خبرنگار ایرنا میگوید: سطح زیر کشت پنبه امسال نسبت به سال گذشته، در راستای اجرای الگوی کشت، کاهش یافته است؛ قطعی مکرر برق و کاهش منابع آبی از دلایل اصلی این کاهش هستند.
مهدی صادقی، دلایل واردات الیاف پنبه را برتری کیفیت الیاف خارجی و عدم تامین کافی نیاز داخلی عنوان و تاکید میکند: نیاز کارخانجات ریسندگی کشور بیش از تولید داخلی است؛ این یک مسئله کشوری است و در استان فارس کارخانجات ریسندگی نداریم و عمدتا واحدهای پنبهپاککنی فعال هستند.
به گفته وی، کشت پنبه از دیرباز در استان به صورت قراردادی انجام میشود و یکی از نمونههای موفق کشتهای قراردادی در کشور است.
چالشهای کشت قراردادی پنبه؛ از تاخیر پرداخت تا کمبود ماشین و کود
مدیر امور زراعت جهاد کشاورزی فارس همچنین بر این نکته تاکید میکند که شرکتهای پنبهپاککنی، همه نهادهها از بذر تا کود و همچنین عملیات کاشت را تامین میکنند و متعهد به خرید محصول نیز هستند؛ نحوه و زمان پرداخت به طور کامل در قراردادهای فیمابین مشخص شده و دولت در این فرآیند نقشی ندارد؛ البته در سالهای اخیر توان مالی برخی شرکتها کاهش یافته و ممکن است پرداختها طولانیتر شده باشد، اما مورد خاصی در این رابطه به سازمان گزارش نشده است.
صادقی در ادامه میگوید: زیرساختهای کشت مکانیزه پنبه فراهم است و ماشینآلات برداشت نیز موجودند، اما این ماشینآلات پرهزینه بوده و جوابگوی سطح فعلی کشت نیستند؛ بخش خصوصی تمایلی به واردات آنها نشان نمیدهد و تولید داخلی هم در این زمینه وجود ندارد.
به گفته وی، توزیع کود شیمیایی اوره از ۲۹ اردیبهشت به دلیل اختلافنظر بر سر افزایش نرخ بین پتروشیمیها و دولت متوقف شده است؛ در صورت تامین این کود، محصول پنبه در استان فارس در اولویت تخصیص قرار دارد.
مدیر امور زراعت جهاد کشاورزی فارس به کارخانه ریسندگی در حال احداث داراب و لارستان اشاره کرد که هنوز به بهره برداری نرسیده است؛ صادقی این موضوع را هم اضافه کرد که استانهای اصفهان، قم، خراسان، گلستان و البرز مقصد الیاف پنبه استان است.
چرایی ضرورت طلای سفید
اهمیت استراتژیک پنبه در تامین غذا (روغن)، الیاف طبیعی غیرقابل رقابت در بازار جهانی، غذای دام (کنجاله) و اشتغالزایی بالا، ضرورت توجه به این محصول را دوچندان میکند.
پنبه ماده اولیه حیاتی صنایع نساجی، غذایی و دامپروری است و نقش بیبدیلی در ارزآوری و اشتغالزایی دارد. کیفیت برتر پنبه فارس، تقاضای بالای کارخانههای نساجی داخلی و پتانسیل صادرات به کشورهای همسایه (بهویژه بهدلیل وجود صنایع نساجی در آنها) را به همراه دارد.
پنبه در بین گیاهان صنعتی، جایگاه ویژهای دارد و الیاف آن بهدلیل ویژگیهایی مانند شستوشوپذیری، دوام، استحکام، نرمی و قابلیت هدایت بخار آب، بیهمتا هستند.
کشت پنبه در فارس میتواند ارزش افزوده قابل توجهی برای کشاورزان و استان ایجاد کند؛ تحقق این امر مستلزم تدبیر مسئولان برای رفع موانع پیش رو (تامین نهادهها، مکانیزاسیون، پرداخت بهموقع، کنترل واردات و مدیریت آب) و حمایت جدی از کشاورزان است تا این طلای سفید، بار دیگر در زمینهای مستعد فارس بدرخشد و کشاورزان را به کشت این محصول کمآببر ترغیب کند.
