شوک خانگی!

فاطمه ایزدی - «خبرجنوب»/ حالا دیگر خرید یخچال برای خیلی از خانواده‌ها شبیه خرید خانه شده است. کارگری که ماهی بیست تا 25 میلیون تومان درآمد دارد، اگر بخواهد یک یخچال متوسط بخرد، باید چهار تا پنج ماه هیچ خرجی نکند؛ نه پول اجاره خانه بدهد، نه هزینه خورد و خوراک و نه پول درمان و حمل‌ونقل. او باید فقط  دل به کار بدهد و پول جمع کند تا بتواند وسیله‌ای بخرد که زمانی جزو ضروری‌ترین و معمول‌ترین اقلام یک خانه بود. این فاصله عجیب بین درآمد و هزینه، همان چیزی است که امروز قدرت خرید مردم را به‌ شدت کاهش داده و بازار لوازم خانگی را به یکی از سخت‌ترین بازارهای مصرفی تبدیل کرده است.

در طول یک ماه گذشته، قیمت لوازم خانگی با جهشی مواجه شده که حتی برای فروشنده‌ها هم قابل پیش‌بینی نبود. یخچالی که در سال‌های قبل با رقم معقولی قابل تهیه بود، حالا بین ۱۲۰ تا ۳۵۰ میلیون تومان قیمت دارد. لباسشویی معمولی هم نزدیک ۱۰۰ میلیون تومان است و تلویزیون ساده، کمتر از ۷۰ میلیون تومان پیدا نمی‌شود.

بسیاری از فعالان بازار معتقد هستند پس از تنش‌های اخیر در منطقه، فشار روانی و اقتصادی زیادی به چرخه تولید وارد شد. علی مظفری، یکی از فروشندگان لوازم خانگی به «خبرجنوب» توضیح داد که حتی اگر تولید داخلی باشد، باز هم هزینه‌های جانبی مثل مواد اولیه، انرژی، انبارداری و ریسک‌های عرضه، اثر می‌گذارند. به گفته او شرایط اقتصادی بی‌ثبات، همه بخش‌های تولید را محتاط ‌تر کرده و همین رفتار محتاطانه باعث شده برخی کالاها با سرعت بیشتری گران شوند. مظفری معتقد است معمولاً در چنین دوره‌هایی، فروشندگان به دلیل اینکه از افزایش‌های احتمالی آینده می‌ترسند چاره ای ندارند جز آنکه کالا را با قیمت بالاتری عرضه ‌کنند تا در صورت جهش‌های بعدی، متضرر نشوند.

در حال حاضر ممنوعیت واردات، بازار را کاملاً به تولید داخل سپرده است. این موضوع از یک سو به خودکفایی ظاهری کمک کرده، اما از سوی دیگر رقابت را کاهش داده و قدرت انتخاب مصرف‌کننده را محدود کرده است. وقتی تنها چند تولیدکننده داخلی میدان‌دار بازار هستند، قیمت‌ها معمولاً انعطاف‌پذیری کمتری دارند و فشار آن به ‌طور مستقیم بر مصرف‌کننده وارد می‌شود.

در چنین شرایطی، خانواده‌هایی که قصد تهیه جهیزیه دارند، بیش از بقیه تحت فشار قرار گرفته‌اند. پیش از این، خرید جهیزیه شاید سخت بود اما ناممکن نبود. خانواده‌ها با صرفه‌جویی می‌توانستند یک مجموعه حداقلی و قابل قبول تهیه کنند اما حالا بسیاری از والدین ترجیح می‌دهند خرید جهیزیه را به تعویق بیندازند یا به انتخاب‌های کوچک ‌تر بسنده کنند. برخی از خانواده‌ها حتی ناچار شده‌اند تنها به خرید چند قلم ضروری مثل یخچال و اجاق گاز اکتفا کنند و بقیه را به آینده نامعلوم موکول کنند. شرایطی که شاید در ظاهر ساده به نظر برسد اما برای خانواده‌هایی که به سنت‌ها و آداب اجتماعی پایبندند، فشار روانی زیادی ایجاد می‌کند.

از سوی دیگر، بازار لوازم خانگی دست‌دوم با سرعت قابل توجهی در حال بزرگ شدن است. بسیاری از خانواده‌ها می‌دانند خرید کالای نو با قیمت‌های فعلی منطقی نیست، بنابراین به‌دنبال وسایل کارکرده می‌روند. فروشگاه‌های اینترنتی و سمساری‌ها گزارش می‌دهند که تقاضا برای یخچال و لباسشویی کارکرده نسبت به سال قبل چند برابر شده است. حتی تعمیرکاران هم تأیید می‌کنند که مشتریان بیشتری برای تعمیر وسایل قدیمی مراجعه می‌کنند، چرا که خرید یک وسیله جدید دیگر انتخاب ساده‌ای نیست.

برای بسیاری از مردم، پرداخت ۳۰۰ میلیون تومان برای خرید یک یخچال یا ۱۰۰ میلیون برای لباسشویی، تصمیمی نیست که بتوان درباره‌اش زیاد فکر کرد. آنها چاره ای جز تعمیر وسایل کهنه ندارند و همین روند باعث شده بازار خدمات تعمیرات لوازم خانگی رونق بگیرد.

در هر حال کافیست سری به بازار لوازم خانگی بزنید یا قیمت ها را در سایت های مرتبط بررسی کنید تا متوجه شوید که چقدر این بازار، گرفتار بی سرو سامانی و گرانی است. تولیدکنندگان داخلی می‌گویند هزینه مواد اولیه از ورق فولادی گرفته تا قطعات الکترونیکی، هر روز بیشتر می‌شود. تولید داخلی لوازم خانگی نیز در بسیاری از موارد به دلیل حجم پایین تولید، مزیتی ندارد و همین موضوع قیمت نهایی را بالا نگه می‌دارد. علاوه بر این، نبود رقیب خارجی باعث شده بازار در شرایط نیمه ‌بسته حرکت کند و چنین بازاری معمولاً در برابر نوسان‌های اقتصادی بسیار آسیب‌پذیر است.

نکته قابل تامل این است که فروش های اقساطی بسیار محدود شده اند و به افرادی به شرایط خاص تعلق می گیرد. در این میان، کسانی که ناچار به خرید لوازم خانگی ضروری هستند باید حداقل یک یا دو وام بگیرند تا بتوانند این وسایل را خریداری کنند. جالب اینجاست که قیمت یک یخچال با نرخ دو دانگ پراید در سال 1404 و حتی خرید یک خانه در سال 97 برابری می کند و این یعنی فاجعه!