وکلا؛ مدافعان حقوق شهروندی و حافظان عدالت

 مرجان دهقانی «خبرجنوب»/ امروزهفتم اسفندماه، در سالروز استقلال کانون وکلای دادگستری و روز وکیل مدافع، قرار داریم.  روز وکیل، یادگار دکتر مصدق برای وکلای ایران است. روزی که نشانه‌ای از استقلال وکلا و حق دفاع و عدالت برای همه مردم ایران است. وکلا به عنوان حافظان حقوق جامعه و مدافعان عدالت، نقش بی‌بدیلی در حفظ تعادل نظام قضایی و تضمین حقوق افراد ایفا می‌کنند. این روز، نه تنها یادآور اهمیت استقلال کانون وکلای دادگستری است، بلکه فرصتی است تا از زحمات و تلاش‌های بی‌وقفهٔ وکلای مدافع هم قدردانی شود. این روز بهانه ای شد تا با دکتر بهنام اکبری، رئیس کانون وکلای دادگستری فارس و کهگیلویه و بویراحمد گفت‌وگویی از چالش‌های پیش روی این نهاد، نظرات و تجربیات ایشان در خصوص مسائل حقوقی، قضایی و اجتماعی آگاه شویم.

هفتم اسفند ماه چه اهمیتی برای کانون وکلا دارد؟ 

*هفتم اسفند ماه سالروز استقلال کانون وکلا و روز وکیل مدافع است. به موجب اختیاراتی که به نخست وزیر وقت، دکتر محمد مصدق داده شده بود، لایحه استقلال کانون وکلا تصویب گردید. از آن تاریخ به بعد، کانون های وکلا این روز را به عنوان سالروز استقلال کانون و روز وکیل مدافع  جشن می گیرند.

* کانون وکلا به عنوان یک نهاد مدنی چه جایگاهی در ایران دارد؟ 

* کانون وکلا قدیمی ترین نهاد مدنی ایران، قریب به 72 سال است که از سالروز استقلال آن می گذرد. این نهاد با توجه به آثار و برکاتی که استقلال آن برای مردم دارد، از جایگاه ویژه ای برخوردار است.  کانون های وکلا و جامعه حقوقی نسبت به این موضوع التفات ویژه ای دارند و این روز را گرامی می دارند. به همین مناسبت، همایش ها و جلساتی پیرامون ابعاد و  فواید ناشی از این استقلال و چالش هایی که پیش روی آن است، برگزار می کنند و به بحث و گفت و گو می پردازند چرا که رسالت کانون و وکلای دادگستری در برگیرنده حقوق ملت و برگرفته شده از قانون جمهوری اسلامی ایران است.

* ارتباط بین دموکراسی و حاکمیت قانون چیست؟ 

* وقتی صحبت از دموکراسی می‌شود، منظور حاکمیت قانون است. اگر حاکمیت قانون به درستی اجرا شود، چالش‌ها به حداقل می‌رسند. در اصل، با وجود قانون، ما نباید چالش داشته باشیم، زیرا معیار ما قانون است و همه باید پایبند آن باشیم.

* در وضعیت فعلی، چه چالش‌هایی در رابطه با قوانین بنیادین و آیین‌نامه‌های جدید وجود دارد؟ 

* در وضعیت فعلی، با وجود قوانین بنیادینی که مربوط به بیش از۷۰ سال پیش است، متأسفانه در سال‌های اخیر قوانین و آیین‌نامه‌هایی تصویب شده‌اند که از نظر ما مغایر با اصل استقلال کانون وکلا هستند. این موضوع یکی از چالش‌های بزرگ است که به سیاست‌های تقنینی و آیین‌نامه‌های مورد بحث برمی‌گردد.

* ماده ۲۲ قانون استقلال کانون وکلا چه می‌گوید و چه مشکلاتی در اجرای آن وجود دارد؟

  اختیار تنظیم آیین نامه در صلاحیت کانون وکلاست و تصویب آن به موجب ماده 22 به وزیر دادگستری داده شده بود که در حال حاضر با عنایت به ساختاری که قانون اساسی  ترسیم کرده تصویب آن به عهده ریاست محترم قوه قضاییه است. این موضوع با واکنش‌های کانون‌های وکلا و مجامع حقوقی، به ویژه از سوی اساتید دانشکده های حقوق، مواجه شد.

* انتظار کانون وکلا به عنوان نهادی معاضد دستگاه قضایی چیست؟ 

* ما به عنوان نهادی که معاضد دستگاه قضایی است و یکی از بال‌های فرشته عدالت محسوب می‌شویم، انتظار داریم که فلسفه وجودی کانون‌های وکلا، یعنی پیگیری حقوق مردم و حقوق شهروندی، مورد توجه حاکمیت قرار گیرد. اگر کانون وکلا انتقادی نسبت به یک مصوبه قانونی دارد، انتظار ما این است که متولیان امر و کارشناسان مربوطه این انتقادات را بررسی کرده و پاسخ دهند.

* چرا بررسی انتقادات کانون وکلا توسط متولیان امر اهمیت دارد؟

 اگر ما انتقادی داریم  مبتنی و بریک سری مبنای اصولی است که اجرای آن مقرره می تواند مشکلاتی به دنبال داشته باشد که این موضوع واین  رویکرد کانون ها نسبت به طرح مسایل برای متولیان امر می تواند فرصتی باشد تا آن ها را بازبینی  کنند و نسبت به اصلاح آن مقره اقدام کنند.

* کانون وکلا چه انتظاراتی از سیستم قضایی دارد؟ 

* توقعاتی که ما از دستگاه قضا داریم بر محور قانون می‌چرخد. وقتی از حاکمیت قانون سخن می‌گوییم، توقعات ما نیز باید متناسب با آن باشد. نظر شخصی من در سطح ملی این است که این توقعات به طور کامل برآورده نشده‌اند. اما در سطح استانی، در پنج دوره‌ای که در کانون و هیات مدیره حضور داشته‌ام، تا جایی که مقدور بوده،نتیجه  همکاری،‌ تسهیل و پیشبرد اموربوده  که نتیجه آن به مردم برمی گردد.

* نمونه‌هایی از همکاری‌های کانون وکلا با دستگاه قضایی را می‌توانید بیان کنید؟ 

* به عنوان مثال، امروز قریب به سی مورد درخواست و معرفی وکیل تسخیری از طرف مراجع محترم قضایی استان فارس و کهگیلویه و بویر احمد از کانون به عمل آمده است که به خاطر جلوگیری از اطاله دادرسی به روز به آن ها پاسخ داده می شود. ارایه خدمات به جامعه در قالب وکالت های  معاضدتی، مضاف بر اینکه وقتی پرونده ای وکیل داشته باشد  یا دعوایی توسط وکیل طرح شده باشد کمک به قاضی و مقام محترم قضایی برای کشف حقیقت است.

* انتظار شما از قوه قضاییه و مقننه در قبال همکاری‌ها چیست؟ 

* انتظار ما این است که دستگاه قضایی و مسئولین محترم در سطح کلان، به ویژه در قوه مقننه و قوه قضاییه، به اهمیت، جایگاه و نقش آفرینی این نهاد دیرپای مدنی توجه کافی و وافی داشته باشند.

* کانون وکلا چه خدماتی به افرادی که توان مالی کمی دارند ارائه می‌دهد؟ 

* تفاهم‌نامه‌های متعددی با سازمان بهزیستی، کمیته امداد، انجمن حمایت از زندانیان و سازمان زندان‌ها منعقد شده است. افرادی که توانایی مالی ندارند و نیاز به خدمات وکیل دارند، به صورت رایگان از این خدمات بهره‌مند می‌شوند. علاوه بر این، دایره معاضدت کانون وکلا که در ساختمانی واقع در خیابان شهید جمالی جنب مجتمع ملاصدرا مستقر است، به افرادی که اطلاعات حقوقی ندارند و با مشکلات حقوقی مواجه هستند، مشاوره رایگان ارائه می‌دهد. هر روز همکاران ما در این مرکز حضور دارند و در طول سال هزاران مورد مشاوره و صدها وکالت معاضدتی انجام می‌شود.

* کانون وکلا در زمینه مسائل اجتماعی و حوادث طبیعی مانند سیل و زلزله چه اقداماتی انجام داده است؟ 

* کانون وکلای فارس در این زمینه پیشرو بوده است. به عنوان مثال، در رابطه با آزادسازی زندانیان غیرعمد، پارسال ۲۲ نفر آزاد شدند و امسال نیز به مناسبت هفتم اسفند، سالروز استقلال وکلا، تعدادی دیگر از زندانیان غیرعمد آزاد خواهند شد. ما خود را عضوی از جامعه می‌دانیم و معتقدیم هرچه جامعه از سلامت بیشتری برخوردار باشد، ما نیز به عنوان بخشی از آن می‌توانیم در آرامش و آسایش بهتری زندگی کنیم. بنابراین، این موارد را به عنوان یک رسالت برای کانون وکلا می‌دانیم و تا جایی که امکان داشته باشد، در مسائل اجتماعی پیرامون خود یاری و همکاری می‌کنیم.کمک به سیل زدگان در چندین مورد به سیل زدگان  فارس و استان های دیگر انجام گرفته است.

* آیا رسانه ها و به خصوص صدا و سیما که نهادی تاثیر گذار است با کانون همکاری لازم را دارند ؟

* بله رسانه تا حدودی همکاری دارند اما گلایه‌ای که ازصدا و سیما به عنوان یک نهاد حاکمیتی، این است که انتظار داریم خدمات کانون وکلا را به جامعه معرفی کند و در آگاه‌سازی مردم از حقوق و تکالیفشان از این موقعیت استفاده کند. ما حاضریم اطلاعات حقوقی را از طریق رسانه ملی در اختیار شهروندان قرار دهیم، اما با وجود پیشنهاداتی که مطرح کرده‌ایم، متأسفانه استقبالی از سوی مدیران محترم صدا و سیمای استان به عمل نیامده است. از این بابت گله‌مندیم و انتظار داریم در این موضوع بازبینی و بازنگری شود.

* وقتی قانونی مانند قانون کسب و کار تصویب می‌شود، چه چالش‌هایی برای کانون وکلا ایجاد می‌کند؟ 

* بعد از تصویب این قانون ازسوی نمایندگان محترم مجلس ، بخشی از آن به کانون وکلا مربوط می‌شود. در همین رابطه ما بارها به مسئولان، از جمله نمایندگان مجلس و مدیران قضایی، عرض کرده‌ایم که مخالف به کارگیری جوانان نیستیم، زیرا هرچه دسترسی مردم به جامعه حقوقی بیشتر باشد، ما نیز از آن استقبال می‌کنیم. اما مسئله مهم شرایط و نحوه این کار است. متأسفانه قانون تسهیل کسب و کار با پذیرش بی‌رویه کارآموزان وکالت، به گونه‌ای اجرا شده که از نظر علمی انتظاری که از جامعه فرهیخته وکلا داریم، برآورده نمی‌شود. حتی خود مسئولان امر نیز اکنون به ایرادات این قانون پی برده‌اند.

 طبیعتاً وقتی کسی وکیل یا پزشک می‌شود، مردم اصل را بر این می‌گذارند که این فرد متخصص در آن حوزه است و مال، جان و نوامیس خود را به او می‌سپارند. اگر خدای ناخواسته در نتیجه عدم دقت در آموزش، نظارت و اخلاق حرفه‌ای این افراد  مشکلاتی برای جامعه پیش بیاید، ما مقصر هستیم. چرا؟ چون نتوانسته‌ایم به نحو صحیح و کامل این عزیزان را در چارچوب حرفه‌ای پرورش دهیم.

در همین راستا باید گفت که  امکانات کانون وکلا محدود است. زمانی در استان فارس و کهگیلویه حدود ۱۵۰ تا ۱۸۰ نفر وکیل برای هرسال پذیرش می شد ، اما در دو سه سال اخیر این تعداد به ۸۰۰ و گاهی ۹۰۰ نفر افزایش یافته است. یعنی تقریباً ۵ برابر شده‌اند. این افراد نیاز به آموزش، نظارت و پرورش حرفه‌ای دارند، اما امکانات کانون برای پاسخگویی به این حجم از تقاضا کافی نیست.

قبلا کمیسیونی به نام «نیاز» بود که توسط روسای محترم دادگستری فارس و کهگیلویه و بویر احمد و روسای دادگاه های انقلاب شیراز و یاسوج با حضور رییس کانون تشکیل وبراساس نیاز هردو استان برای هر دوره تعداد تعیین می شد که متاسفانه با وجود طرح تسهیل این موضوع منتفی شده است.

* خروجی این افزایش بی‌رویه تعداد وکلا چیست و چه مشکلاتی ایجاد می‌کند؟ 

* خروجی این موضوع می‌تواند کاهش کیفیت خدمات حقوقی و ایجاد مشکلاتی در اخلاق حرفه‌ای باشد. وظیفه ما بیان این مشکلات است، اما متأسفانه صدای ما شنیده نشد. اکنون مسئولان به فکر اصلاح این موضوع افتاده‌اند و امیدواریم تا انتهای سال آینده این اصلاحات اجرایی شود. به طوری که در آزمون بعدی ورودی کنکور وکالت، با مقررات جدیدی مواجه باشیم که مشکلات فعلی را برطرف کند.

* در نظام‌های دموکراتیک، جایگاه وکیل چگونه است و چه نقشی در جامعه دارد؟ 

* در نظام‌هایی که دموکراسی پررنگ‌تر است، وکیل به عنوان امین‌ترین فرد برای شخص شناخته می‌شود. حتی مهم‌ترین رازها با وکیل در میان گذاشته می‌شود و ارشاد و راهنمایی وکیل به نوعی حجت است. اگر جامعه ما نیز به این درجه از برداشت نسبت به مقام وکیل برسد، و از طرف دیگر، این صنف در اعتمادسازی جامعه نسبت به این رسالت موفق عمل کند، قطعاً می‌تواند بسیار مؤثر باشد.

* چرا اعتماد به وکیل در حل مشکلات و وضعیت حقوقی جامعه اهمیت دارد؟ 

* اصل بر این است که اگر مردم وکیل را به عنوان فردی قابل اعتماد بپذیرند، وکیل می‌تواند در حل مشکلات مردم و جامعه نقش مؤثری ایفا کند. وکیل با استفاده از تخصص و دانش حقوقی خود می‌تواند به کاهش چالش‌ها و بهبود وضعیت جامعه کمک کند.

* توصیه شما به همکاران جوان وکیل چیست؟ 

* توصیه من از باب تذکر به خودم و خواهش از همکاران جوان این است که بدانند اعتبار در یک حرفه به مرور زمان و با عملکرد فرد به دست می‌آید. اگر مشیت خدا باشد، ما می‌خواهیم عمری را در این حرفه فعالیت کنیم. مهم‌ترین نکته این است که رازدار مردم باشیم. آن‌ها به ما اعتماد کرده‌اند و ما باید این اعتماد را با اعتماد پاس بداریم. از نظر علمی نیز باید به‌روز باشیم تا خدای ناخواسته در اثر راهنمایی اشتباه، ضرری به افراد جامعه وارد نکنیم.

* سعی کنیم در موضوعاتی که زمینه صلح و سازش وجود دارد، تلاش کنیم و حتی خودمان در این زمینه نقش‌آفرینی کنیم. لذت بخش‌تر این است که وقتی حکم دادگاه صادر می‌شود، طبیعتاً یک طرف ناراضی است، حتی اگر دلیلی برای نارضایتی نداشته باشد. اما وقتی موضوع همراه با صلح و سازش باشد، رضایت دو طرف حلاوت و شیرینی خاص خود را دارد و زمینه دوستی و اعتماد بیشتر در جامعه ایجاد می‌کند.

* پیشنهاد من این است که وکلا در جامعه در جهت صلح و سازش قدم بردارند و دستگیری از مردم در امور اجتماعی و کمک به هم‌نوعان را در کار خود قرار دهند. ما نمی‌توانیم نسبت به هم‌نوع خود بی‌تفاوت باشیم. نتیجه این اقدامات انرژی مثبتی است که نه تنها به جامعه، بلکه به خود ما نیز بازمی‌گردد.